CNNi: Το πυρηνικό μυστικό του Ισραήλ που η Ουάσιγκτον αποφεύγει να αποκαλύψει εδώ και εξήντα χρόνια
Εδώ και σχεδόν 60 χρόνια, ΗΠΑ και Ισραήλ αποφεύγουν να παραδεχθούν δημοσίως αυτό που θεωρείται ένα από τα πιο γνωστά μυστικά της Μέσης Ανατολής, ότι το Ισραήλ διαθέτει πυρηνικά όπλα. Η πολιτική αυτή, που διαμορφώθηκε στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου, βρίσκεται πλέον υπό αυξανόμενη πίεση, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν και οι πυρηνικές φιλοδοξίες άλλων χωρών της περιοχής δημιουργούν νέα δεδομένα.
Όπως αναφέρει σε εκτενές ρεπορτάζ του το CNNi, αποχαρακτηρισμένα αμερικανικά έγγραφα αποκαλύπτουν πώς η Ουάσινγκτον επέλεξε να μην αναγνωρίσει επισήμως το ισραηλινό πυρηνικό πρόγραμμα, παρότι γνώριζε την ύπαρξή του.
Σήμερα, η στάση αυτή αμφισβητείται ακόμη και στο αμερικανικό Κογκρέσο, με ορισμένους βουλευτές να προειδοποιούν ότι η διατήρηση της μυστικότητας ενέχει σοβαρούς κινδύνους, ιδιαίτερα όσο οι ΗΠΑ συμμετέχουν στον πόλεμο κατά του Ιράν.
Το «εργοστάσιο υφασμάτων» που έκρυβε τη Ντιμόνα
Η ιστορία αρχίζει στις αρχές του 1960, όταν μια ομάδα Αμερικανών διπλωματών πετούσε με ισραηλινό ελικόπτερο πάνω από την έρημο Νεγκέβ. Ένας από τους επιβάτες παρατήρησε ένα μεγάλο εργοτάξιο κοντά στη Νεκρά Θάλασσα και ρώτησε τον Ισραηλινό αξιωματούχο που τους συνόδευε τι κατασκευαζόταν εκεί.
«Εργοστάσιο υφασμάτων», απάντησε ο Άντι Κοέν, εκπρόσωπος του ισραηλινού υπουργείου Οικονομικών.
Στην πραγματικότητα, οι εργασίες αφορούσαν την πυρηνική εγκατάσταση της Ντιμόνα, η οποία συνδέθηκε με την ανάπτυξη του ισραηλινού πυρηνικού οπλοστασίου.
Λίγους μήνες αργότερα, όταν οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών είχαν εξακριβώσει τον πραγματικό χαρακτήρα του έργου, ο τότε πρεσβευτής των ΗΠΑ στο Ισραήλ, Όγκντεν Ριντ, ζήτησε εξηγήσεις.
Σύμφωνα με αποχαρακτηρισμένο διπλωματικό τηλεγράφημα, ο Κοέν αρχικά αντιμετώπισε το θέμα με ελαφρότητα, αλλά έδωσε την εντύπωση ότι θεωρούσε πιθανή τη μελλοντική χρήση του αντιδραστήρα για την παραγωγή πυρηνικών όπλων.
Η ιστορία του «εργοστασίου υφασμάτων» έγινε έκτοτε χαρακτηριστικό παράδειγμα της ισραηλινής πολιτικής μυστικότητας. Μάλιστα, ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου χρησιμοποίησε την ίδια έκφραση σε ομιλία του τον περασμένο Ιούλιο.
Πώς καθιερώθηκε η αμερικανική σιωπή
Στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η Ουάσινγκτον φοβόταν ότι η δημόσια αναγνώριση ενός ισραηλινού πυρηνικού οπλοστασίου θα μπορούσε να οδηγήσει αραβικές χώρες στην ανάπτυξη αντίστοιχων προγραμμάτων, ενδεχομένως με τη στήριξη της Σοβιετικής Ένωσης.
Οι αμερικανικές κυβερνήσεις γνώριζαν, ωστόσο, ότι το Ισραήλ επιδίωκε την απόκτηση πυρηνικών όπλων, παρά τις προσπάθειες του προέδρου Τζον Κένεντι να εμποδίσει μια τέτοια εξέλιξη.
Σε υπόμνημα του 1969 προς τον Ρίτσαρντ Νίξον, ο Χένρι Κίσινγκερ αναγνώριζε ότι οι ΗΠΑ δύσκολα θα μπορούσαν να ανακόψουν το ισραηλινό πρόγραμμα χωρίς σοβαρές διπλωματικές συνέπειες.
«Αυτό που πραγματικά επιδιώκουμε, κατ' ελάχιστον, ίσως είναι απλώς να μην αποτελέσει η κατοχή πυρηνικών όπλων από το Ισραήλ ένα αναγνωρισμένο διεθνώς γεγονός», ανέφερε.
Καθοριστική θεωρείται η συνάντηση του Νίξον με την τότε πρωθυπουργό του Ισραήλ, Γκόλντα Μέιρ, τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους.
Οι δύο ηγέτες συνομίλησαν κατ' ιδίαν στον Λευκό Οίκο, χωρίς να υπάρχει γνωστή γραπτή καταγραφή της συνάντησης. Ωστόσο, μεταγενέστερο υπόμνημα του Κίσινγκερ αναφέρει ότι βασικό μέλημα του Αμερικανού προέδρου ήταν το Ισραήλ να μην παρουσιάσει δημοσίως πυρηνικά όπλα ούτε να πραγματοποιήσει πυρηνικές δοκιμές.
Μετά τη συνάντηση, οι αμερικανικές πιέσεις προς το Ισραήλ για το πυρηνικό του πρόγραμμα ουσιαστικά σταμάτησαν.
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου μετά την ψήφο του σε εκλογικό τμήμα στην Ιερουσαλήμ
(Jewel Samad/Pool Photo via AP)Οι αποκαλύψεις που δεν άλλαξαν τίποτα
Το 1986, ο Μορντεχάι Βανούνου, πρώην τεχνικός στην εγκατάσταση της Ντιμόνα, αποκάλυψε στη βρετανική εφημερίδα Sunday Times λεπτομέρειες και φωτογραφίες από το ισραηλινό πυρηνικό πρόγραμμα.
Λίγο πριν δημοσιευθεί η έρευνα, πράκτορας της Μοσάντ τον παρέσυρε στη Ρώμη, από όπου μεταφέρθηκε μυστικά στο Ισραήλ. Καταδικάστηκε για αδικήματα που σχετίζονταν με την κατασκοπεία και την προδοσία και παρέμεινε στη φυλακή επί 18 χρόνια, μεγάλο μέρος των οποίων στην απομόνωση.
Παρά τις αποκαλύψεις, η επίσημη στάση της ισραηλινής κυβέρνησης παρέμεινε αμετάβλητη. Το Ισραήλ εξακολουθεί να μην επιβεβαιώνει ότι διαθέτει πυρηνικά όπλα, ενώ δεν έχει υπογράψει τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του ανεξάρτητου οργανισμού Nuclear Threat Initiative, το ισραηλινό οπλοστάσιο αριθμεί περίπου 90 πυρηνικές κεφαλές, χωρίς ο αριθμός αυτός να έχει επιβεβαιωθεί επισήμως.
Η παραδοχή Ρούμπιο και η πίεση από το Κογκρέσο
Η πολιτική ασάφειας βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της συζήτησης στην Ουάσινγκτον. Τον περασμένο Ιούνιο, κατά τη διάρκεια ακρόασης στο Κογκρέσο, ο Δημοκρατικός βουλευτής Χοακίν Κάστρο έθεσε το θέμα στον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο.
«Νομίζω ότι το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου εκτιμά πως διαθέτουν πυρηνικά όπλα, αλλά οι ίδιοι δεν το έχουν αναγνωρίσει ποτέ δημοσίως», απάντησε ο Ρούμπιο.
Όπως εξήγησε, για διάφορους λόγους εξωτερικής πολιτικής, ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες συζητούν δημόσια το ζήτημα με αυτόν τον τρόπο.
Ο Κάστρο, μέλος των επιτροπών Εξωτερικών Υποθέσεων και Πληροφοριών της Βουλής των Αντιπροσώπων, χαρακτήρισε την πολιτική αυτή «απερίσκεπτη και επικίνδυνη».
Μιλώντας στο CNNi, εξέφρασε την ανησυχία του για το γεγονός ότι οι ΗΠΑ πολεμούν στο πλευρό του Ισραήλ χωρίς να υπάρχει δημόσια συζήτηση για τα όρια που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη χρήση πυρηνικών όπλων ή για τα σχέδια αντιμετώπισης ενός τέτοιου ενδεχομένου.
«Πολλά έχουν αλλάξει από τις δεκαετίες του 1950, του 1960 και του 1970. Ο γεωπολιτικός κόσμος είναι πολύ διαφορετικός σήμερα, αλλά η πολιτική ασάφειας δεν άλλαξε ποτέ», υποστήριξε.
Ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο σε συνέντευξη Τύπου στη Λισαβόνα
(AP Photo/Mark Schiefelbein, Pool)Ο πόλεμος με το Ιράν επαναφέρει το ζήτημα
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς ΗΠΑ και Ισραήλ διεξάγουν πόλεμο με το Ιράν, με έναν από τους βασικούς στόχους τους να είναι η αποτροπή της απόκτησης πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη.
Παρά τα πλήγματα στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, σύμφωνα με το CNNi, το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικές ποσότητες ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού.
Ο Τζέιμς Άκτον, ειδικός στη μη διάδοση πυρηνικών όπλων στο Carnegie Endowment for International Peace, εκτίμησε ότι υπάρχει πιθανότητα 50% η Τεχεράνη να αποκτήσει πυρηνικό όπλο μέσα στην επόμενη τριετία.
Παράλληλα, η Σαουδική Αραβία έχει προειδοποιήσει ότι θα επιδιώξει να αποκτήσει δικά της πυρηνικά όπλα εάν το Ιράν προχωρήσει σε αντίστοιχη κίνηση. Συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας μεταξύ Ουάσινγκτον και Ριάντ βρίσκεται ήδη υπό εξέταση στο αμερικανικό Κογκρέσο.
Ο Μάθιου Κρένιγκ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν και ειδικός στην πυρηνική στρατηγική, θεωρεί ότι η επίσημη αναγνώριση του ισραηλινού οπλοστασίου θα μπορούσε να αυξήσει την πίεση σε άλλες χώρες της περιοχής να αποκτήσουν ανάλογες δυνατότητες.
«Μια ανεξέλεγκτη κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών στη Μέση Ανατολή δεν θα ήταν θετική εξέλιξη για την αμερικανική πολιτική», προειδοποίησε.
Κατά τον ίδιο, μια ενδεχόμενη ιρανική πυρηνική δοκιμή θα μπορούσε να καταστήσει αναγκαία την εγκατάλειψη της πολιτικής ασάφειας, ώστε το Ισραήλ να καταστήσει σαφέστερη την αποτρεπτική του στρατηγική.
Το δίλημμα για τις ΗΠΑ
Η Ουάσιγκτον βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με ένα δύσκολο ερώτημα. Από τη μία πλευρά, η επίσημη αναγνώριση του ισραηλινού πυρηνικού οπλοστασίου θα μπορούσε να ενισχύσει τις πιέσεις για εξοπλισμό άλλων χωρών της Μέσης Ανατολής. Από την άλλη, η συνέχιση της σιωπής προκαλεί ερωτήματα για την αξιοπιστία της αμερικανικής πολιτικής κατά της διάδοσης των πυρηνικών όπλων.
Όπως προκύπτει από το ρεπορτάζ του CNNi, η συνεννόηση που διαμορφώθηκε πριν από σχεδόν έξι δεκαετίες εξακολουθεί να καθορίζει τη στάση των δύο χωρών.
Εκείνο που έχει αλλάξει είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο εφαρμόζεται. Με τον πόλεμο στο Ιράν να συνεχίζεται και τις ανησυχίες για μια νέα κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών να εντείνονται, η Ουάσινγκτον καλείται να επανεξετάσει κατά πόσο η πολιτική που εξυπηρέτησε τις ισορροπίες του Ψυχρού Πολέμου μπορεί να λειτουργήσει και στη σημερινή Μέση Ανατολή.
Τραγωδία στον Σαρωνικό: Νεκρός ναυτικός που έπεσε στη θάλασσα υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες
22:27
CNNi: Το πυρηνικό μυστικό του Ισραήλ που η Ουάσιγκτον αποφεύγει να αποκαλύψει εδώ και εξήντα χρόνια
22:16
Θεσσαλονίκη: Επιστρέφει προσωρινά στο σπίτι του το ηλικιωμένο ζευγάρι που κινδύνευσε με άμεση έξωση
22:06
Στο νοσοκομείο με κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις γυναίκα που παρασύρθηκε από αστυνομικό της Ομάδας «Ζ»
21:56
