ΚΟΣΜΟΣ

Τραμπ και Πούτιν αναζητούν την εύνοια του Σι – Τα μεγάλα «αγκάθια» της συνάντησης στη Κίνα

Τραμπ και Πούτιν αναζητούν την εύνοια του Σι – Τα μεγάλα «αγκάθια» της συνάντησης στη Κίνα

Ντόναλντ Τραμπ, Σι Τζινπίνγκ και Βλάντιμιρ Πούτιν. ()

AP Photo

Στο επίκεντρο της συνόδου του APEC στην Κίνα αναμένεται να βρεθούν οι επαφές Τραμπ, Σι και Πούτιν, με την τεχνητή νοημοσύνη, το εμπόριο και την Ταϊβάν να κυριαρχούν στην ατζέντα.

Στην Κίνα και συγκεκριμένα στη Σενζέν είναι στραμένα τα βλέμματα όπου βρίσκεται ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προκειμένου να συμμετάσχει στη σύνοδο κορυφής του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC).

Στο περιθώριο των εργασιών αναμένεται να συναντηθεί με τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ, ενώ στο πρόγραμμα βρίσκεται και μια τριμερής συνάντηση των δύο ηγετών με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν.

Εφόσον πραγματοποιηθεί, η συνάντηση Τραμπ και Σι στο περιθώριο της οικονομικής συνόδου, στην οποία συμμετέχουν 21 οικονομίες της περιοχής του Ειρηνικού, θα είναι η τρίτη μεταξύ των δύο ηγετών μέσα στη φετινή χρονιά.

Οι προηγούμενες επαφές τους πραγματοποιήθηκαν τον Μάιο στο Πεκίνο, όπου ο Σι υποδέχθηκε τον Αμερικανό πρόεδρο, και τον Σεπτέμβριο στον Λευκό Οίκο, με οικοδεσπότη τον Τραμπ. Και στις δύο περιπτώσεις κυριάρχησαν οι συμβολισμοί και οι επίσημες τελετές, καθώς οι δύο πλευρές επιδίωξαν να παρουσιάσουν μια εικόνα σταθερότητας στις ιδιαίτερα σημαντικές διμερείς σχέσεις, χωρίς ωστόσο να υπάρξουν ουσιαστικές συμφωνίες.

Ανάλογη εξέλιξη προβλέπουν οι ειδικοί και για τη συνάντηση στη Σενζέν, καθώς η ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης, το εμπόριο και το αυτοδιοικούμενο νησί της Ταϊβάν αναμένεται να βρεθούν ξανά στο επίκεντρο.

Η σύνοδος πραγματοποιείται λίγες ημέρες μετά τη νίκη των Δημοκρατικών, οι οποίοι εξασφάλισαν τον έλεγχο και των δύο σωμάτων του αμερικανικού Κογκρέσου. Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να αποτελέσει σημαντικό αντίβαρο στην εξουσία του Τραμπ κατά τα δύο τελευταία χρόνια της θητείας του. Την ίδια ώρα, το Πεκίνο στρέφει όλο και περισσότερο την προσοχή του στην επόμενη ημέρα μετά την προεδρία Τραμπ.

«Ο Τραμπ θα προσπαθήσει να ενισχύσει την προσωπική του σχέση με τον Σι, ωστόσο είναι απίθανο η συνάντηση να οδηγήσει σε ουσιαστικές εξελίξεις», δήλωσε ο Άλι Γουάιν, ανώτερος σύμβουλος έρευνας και συνηγορίας για τις σχέσεις ΗΠΑ - Κίνας στην Crisis Group.

Όσον αφορά τη Ρωσία, ο σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του Πούτιν, Γιούρι Ουσάκοφ, δήλωσε τη Δευτέρα στους δημοσιογράφους ότι «η σημασία και ο συμβολισμός» των συναντήσεων των τριών ηγετών είναι δύσκολο να υπερεκτιμηθούν.

Στο τραπέζι η ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης

Μέχρι στιγμής, καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει δημοσιοποιήσει επίσημη ατζέντα για την αναμενόμενη συνάντηση Τραμπ - Σι. Ωστόσο, ο Λευκός Οίκος έχει ανακοινώσει ότι οι δύο χώρες σχεδιάζουν να στηρίξουν η μία την άλλη στο πλαίσιο της APEC, αλλά και της συνόδου κορυφής της G20, η οποία θα πραγματοποιηθεί τον Δεκέμβριο στη Φλόριντα.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Λευκού Οίκου, «οι δύο χώρες συμφώνησαν να οικοδομήσουν μια εποικοδομητική σχέση στρατηγικής σταθερότητας, στη βάση του σεβασμού, της δικαιοσύνης και της αμοιβαιότητας».

Όπως και στις προηγούμενες επαφές, σημαντική θέση στις συνομιλίες αναμένεται να έχει η ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης. Οι ΗΠΑ και η Κίνα, ως πρωταγωνιστές στον συγκεκριμένο κλάδο, δέχονται πιέσεις προκειμένου να συμφωνήσουν από κοινού σε μέτρα προστασίας για τη νέα τεχνολογία.

Τον Σεπτέμβριο, οι δύο πλευρές είχαν δεσμευτεί να δημιουργήσουν έναν μηχανισμό άμεσης επικοινωνίας για περιστατικά που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και να ξεκινήσουν διάλογο για τους κινδύνους που αναδύονται από την ανάπτυξή της.

Ωστόσο, η κυβέρνηση Τραμπ έχει επανειλημμένα υποβαθμίσει την ανάγκη θέσπισης περιορισμών στην ανάπτυξη της τεχνολογίας. Μετά τη συνάντηση στον Λευκό Οίκο, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δηλώσει ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να «πατήσουν φρένο» στον κλάδο της τεχνητής νοημοσύνης.

Σε εκδήλωση της Εθνικής Επιτροπής για τις Σχέσεις ΗΠΑ - Κίνας την προηγούμενη εβδομάδα, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, ανέφερε ότι οι δύο χώρες αναμένουν να ανταλλάξουν βέλτιστες πρακτικές για την αξιολόγηση και τη δοκιμή προηγμένων μοντέλων πριν από τη διάθεσή τους, καθώς και για τη διατήρηση του ανθρώπινου ελέγχου στη συγκεκριμένη τεχνολογία.

«Καθώς προχωράμε σε αυτή τη διαδικασία, δεν πρέπει να έχουμε αυταπάτες σχετικά με τις διαφορές μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας. Αντίστοιχα, η προσέγγισή μας σε κάθε πρόκληση δεν θα είναι πάντοτε κοινή», σημείωσε.

Το σκάνδαλο της Nvidia και οι πιέσεις στον Τραμπ

Στο επίκεντρο της συνάντησης ενδέχεται να βρεθεί και η πρόσφατη παραίτηση του διευθύνοντος συμβούλου της Nvidia, Τζένσεν Χουάνγκ, η οποία ακολούθησε αποκαλύψεις ότι διατηρούσε εξωσυζυγική σχέση με γυναίκα που φέρεται να είναι Κινέζα κατάσκοπος.

Η στενή σχέση του Χουάνγκ με τον Τραμπ, μεταξύ άλλων και η παρουσία του στην επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου στο Πεκίνο τον Μάιο, καθώς και οι δεσμοί του με την Αλίς Χουάνγκ, η οποία φέρεται να συνδέεται με κατασκοπεία, έχουν αναζωπυρώσει τα ερωτήματα για την επιρροή που ασκούσε στην αμερικανική κυβέρνηση.

Συγκεκριμένα, εξετάζεται ο ρόλος του στην προσπάθεια χαλάρωσης των περιορισμών για την πώληση προηγμένων μικροτσίπ τεχνητής νοημοσύνης προς το Πεκίνο.

Ιδιαίτερη κριτική έχει δεχθεί ο υπουργός Εμπορίου της κυβέρνησης Τραμπ, Χάουαρντ Λάτνικ, ακόμη και από προβεβλημένα στελέχη των Ρεπουμπλικανών, για την αντιμετώπιση των περιορισμών στις εξαγωγές προς την Κίνα, η οποία χαρακτηρίζεται από επικριτές του ως ανεπαρκής.

Ο Άλι Γουάιν εκτιμά ότι ο Τραμπ θα δεχθεί ισχυρές πιέσεις από το Κογκρέσο και μέλη της ίδιας του της κυβέρνησης, προκειμένου να θέσει το ζήτημα στον Σι και να τον προειδοποιήσει ότι οι διμερείς σχέσεις θα μπορούσαν να επιδεινωθούν, εάν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο Κινέζος πρόεδρος χρησιμοποιεί τον Χουάνγκ και άλλους ισχυρούς επιχειρηματίες για να υπονομεύσει τις αμερικανικές προσπάθειες στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.

Ωστόσο, ορισμένοι ειδικοί εκτιμούν ότι η υπόθεση ενδέχεται να μην επηρεάσει ιδιαίτερα τις επαφές των δύο προέδρων.

Ο Γκάμπριελ Γουιλντάου, διευθύνων σύμβουλος της συμβουλευτικής εταιρείας Teneo, δήλωσε την προηγούμενη εβδομάδα στο Al Jazeera ότι ο Τραμπ «δεν δείχνει να έχει πρόθεση να διαταράξει την τρέχουσα προσέγγιση των ΗΠΑ με την Κίνα».

Παράλληλα, σύμφωνα με δημοσίευμα του πρακτορείου Reuters την Παρασκευή, Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι ο Τραμπ δεν αναμένεται να θέσει στον Σι το ζήτημα της Αλίς Χουάνγκ.

Από την πλευρά της, η Κίνα έχει αρνηθεί ότι η Αλίς Χουάνγκ εργαζόταν ως κατάσκοπος για λογαριασμό της.

Η Ταϊβάν και η αλλαγή στάσης του Τραμπ

Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει ήδη απομακρυνθεί από τη μακροχρόνια πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στην Ταϊβάν, κατά την πρόσφατη συνάντησή του με τον Σι.

Μετά τη σύνοδο του Μαΐου στο Πεκίνο, ο Τραμπ δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι συζήτησε «με μεγάλη λεπτομέρεια» με τον Κινέζο πρόεδρο το ζήτημα των πωλήσεων αμερικανικών όπλων στο αυτοδιοικούμενο νησί, το οποίο η Κίνα θεωρεί τμήμα της επικράτειάς της.

Οι ΗΠΑ προμηθεύουν την Ταϊβάν με όπλα από το 1979, βάσει όσων προβλέπει ο Νόμος για τις Σχέσεις με την Ταϊβάν (Taiwan Relations Act). Ωστόσο, σύμφωνα με το έγγραφο των Έξι Διαβεβαιώσεων του 1982, η Ουάσιγκτον δεν διαβουλεύεται με το Πεκίνο για τις συγκεκριμένες πωλήσεις.

Σε μεταγενέστερη συνέντευξή του στο Fox News, ο Τραμπ χαρακτήρισε επίσης την Ταϊβάν «πολύ καλό διαπραγματευτικό χαρτί» στις σχέσεις με την Κίνα. Έκτοτε, έχει καθυστερήσει την έγκριση ενός πακέτου στρατιωτικής βοήθειας ύψους 14 δισ. δολαρίων που προορίζεται για το νησί.

Η συγκεκριμένη διατύπωση «δημιουργεί στο Πεκίνο την προσδοκία ότι θα πρέπει να λάβει κάτι ως αντάλλαγμα για κάθε μελλοντική έγκριση», έγραψαν σε πρόσφατη ανάλυσή τους η Μπόνι Γκλέιζερ και ο Νόα Μανκ από το German Marshall Fund of the United States (GMF).

Όπως επισημαίνουν, όσο περισσότερο φαίνεται να αποδίδει αυτή η διαπραγματευτική τακτική, τόσο περισσότερο θα πιέζει το Πεκίνο, αντιμετωπίζοντας κάθε νέα έγκριση πώλησης όπλων ως παραχώρηση της Ουάσιγκτον και όχι ως μια συνήθη διαδικασία στο πλαίσιο του σχετικού νόμου.

Ο Λευκός Οίκος έχει υπερασπιστεί την καθυστέρηση, επικαλούμενος την περιορισμένη παραγωγική δυνατότητα, ιδιαίτερα εν μέσω του πολέμου ΗΠΑ - Ισραήλ με το Ιράν, αλλά και την ευαίσθητη φύση της εμπορικής εκεχειρίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου.

Ο έλεγχος του Κογκρέσου από τους Δημοκρατικούς, σε συνδυασμό με τη γενικότερη διακομματική στήριξη προς την Ταϊβάν, ενδέχεται να αυξήσει τις πιέσεις προς τον Τραμπ για το συγκεκριμένο ζήτημα κατά τα δύο τελευταία χρόνια της θητείας του.

«Συνολικά, τα αποτελέσματα των ενδιάμεσων εκλογών είναι σήμερα ευνοϊκά για την Ταϊβάν», έγραψε πρόσφατα ο Ρόμπερτ Σάτερ, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Τζορτζ Ουάσιγκτον, σε άρθρο του στην έκδοση ThinkChina.

Η Ταϊβάν, η οποία συμμετέχει στον APEC, θα εκπροσωπηθεί στη σύνοδο από τον ιδρυτή του ομίλου Acer, Σταν Σι.

Εμπορικές συμφωνίες χωρίς ουσιαστική πρόοδο;

Οι εμπορικές σχέσεις ΗΠΑ και Κίνας επιδεινώθηκαν σημαντικά στην αρχή της δεύτερης θητείας του Τραμπ. Αρχικά, ο Αμερικανός πρόεδρος επέβαλε δασμούς 10% στα κινεζικά προϊόντα, κατηγορώντας το Πεκίνο ότι δεν λαμβάνει επαρκή μέτρα για την αντιμετώπιση του εμπορίου πρόδρομων ουσιών που χρησιμοποιούνται στην παρασκευή φαιντανύλης.

Μέχρι τον Απρίλιο, οι πρόσθετοι αμερικανικοί δασμοί στα κινεζικά προϊόντα είχαν φτάσει το 145%, ενώ οι αντίστοιχοι κινεζικοί δασμοί στα αμερικανικά προϊόντα είχαν ανέλθει στο 125%.

Οι προσπάθειες αποκλιμάκωσης δεν απέδωσαν αρχικά, μέχρι που ο Τραμπ και ο Σι συμφώνησαν σε εμπορική εκεχειρία διάρκειας ενός έτους, στο Μπουσάν της Νότιας Κορέας, τον Οκτώβριο του προηγούμενου έτους.

Η συμφωνία παρατάθηκε έως τις 10 Ιανουαρίου 2027, μετά την επίσκεψη του Σι στον Λευκό Οίκο τον Σεπτέμβριο.

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα παραμένει η πρόσβαση των ΗΠΑ στις σπάνιες γαίες της Κίνας, καθώς οι εξαγωγές τους είχαν περιοριστεί σημαντικά.

Ωστόσο, πρόσφατη ανάλυση του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS) διαπίστωσε ότι οι εισαγωγές κινεζικών σπάνιων γαιών από τις ΗΠΑ κατά τους πρώτους 11 μήνες της συμφωνίας παρέμειναν κατά 75% χαμηλότερες σε σχέση με την περίοδο πριν από την κλιμάκωση της εμπορικής αντιπαράθεσης.

«Το επαναλαμβανόμενο πρόβλημα είναι το διαρκές χάσμα ανάμεσα στις διπλωματικές δεσμεύσεις της Κίνας και στις πραγματικές ποσότητες των εξαγωγών της», αναφέρουν οι αναλυτές.

Όπως σημειώνουν, παρά τις διαδοχικές συμφωνίες στην Ελβετία, το Λονδίνο και τη Νότια Κορέα, οι οποίες είχαν στόχο την αποκατάσταση των προμηθειών, οι αποστολές ελεγχόμενων σπάνιων γαιών προς τις ΗΠΑ εξακολουθούν να βρίσκονται περίπου 75% κάτω από τα επίπεδα πριν από τους περιορισμούς.

Σημαντικό πλήγμα από τον εμπορικό πόλεμο δέχθηκαν και οι αμερικανικές εξαγωγές αγροτικών προϊόντων, με το ζήτημα να επηρεάζει ιδιαίτερα τους αγρότες και να έχει απασχολήσει την προεκλογική συζήτηση ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.

Στις πρόσφατες συνομιλίες, η Κίνα συμφώνησε να αγοράσει 25 εκατομμύρια μετρικούς τόνους αμερικανικής σόγιας, καθώς και αγροτικά προϊόντα από τις ΗΠΑ αξίας 17 δισ. δολαρίων ετησίως για τα έτη 2026, 2027 και 2028, σύμφωνα με όσα έχει ανακοινώσει ο Λευκός Οίκος.

Ωστόσο, και σε αυτή την περίπτωση, οι αγορές δεν έχουν φτάσει στα επίπεδα που προβλέπουν οι δεσμεύσεις.

Η τριμερής συνάντηση Τραμπ - Σι - Πούτιν

Το σημαντικότερο αποτέλεσμα της φετινής συνόδου του APEC ενδέχεται να είναι μια τριμερής συνάντηση μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ, του Σι Τζινπίνγκ και του Βλάντιμιρ Πούτιν.

Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να θεωρηθεί ιδιαίτερα σημαντική διπλωματική επιτυχία για τον Ρώσο πρόεδρο.

«Καθισμένος στο ίδιο τραπέζι με τους ηγέτες των δύο ισχυρότερων χωρών του κόσμου, σε μια τριμερή συνάντηση, ο Πούτιν θα αναγνωριστεί ως σημαντικός παράγοντας στη διεθνή σκηνή και όχι ως παρίας», έγραψε σε πρόσφατη ανάλυσή του ο Ράιαν Χας, ειδικός σε θέματα Κίνας στο Ινστιτούτο Brookings.

Από την πλευρά του, ο Σι θα μπορούσε να επωφεληθεί από την εικόνα της Κίνας ως χώρας που αναλαμβάνει τον ρόλο του συντονιστή και καθορίζει την ατζέντα των σχέσεων μεταξύ Πεκίνου, Μόσχας και Ουάσιγκτον.

Αντίθετα, τα οφέλη για τον Τραμπ παραμένουν λιγότερο ξεκάθαρα, σύμφωνα με τους ειδικούς. Ο Λευκός Οίκος έχει αναφέρει ότι ο Αμερικανός πρόεδρος θα επικεντρωθεί στις προσπάθειες πυρηνικού αφοπλισμού.

«Μια τριμερής συνάντηση θα αναδείκνυε τον βαθμό στον οποίο τόσο ο Τραμπ όσο και ο Πούτιν επιδιώκουν να κερδίσουν την εύνοια του Σι», εκτίμησε ο Άλι Γουάιν της Crisis Group.

Όπως πρόσθεσε, μια τέτοια εξέλιξη θα προκαλούσε ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία στους συμμάχους και τους εταίρους των ΗΠΑ, οι οποίοι φοβούνται ότι ο Τραμπ είναι ανοιχτός σε μια άτυπη διευθέτηση τύπου «G2» ή «G3», που θα παρακάμπτει τις υπόλοιπες μεγάλες δυνάμεις και θα μπορούσε να οδηγήσει σε αναδιάταξη των διεθνών ισορροπιών.