Δύσκολες ημέρες για την αγορά ομολόγων, παγκόσμιο sell off - Τι σημαίνει για την τσέπη μας

Τα κρατικά ομόλογα ΗΠΑ «είδαν» την απόδοσή τους να ξεπερνά το ψυχολογικό όριο του 5% και διατηρούν στενή σχέση με τις τιμές του πετρελαίου, με όλο και περισσότερους αναλυτές να επιχειρούν να εξηγήσουν γιατί ο ρόλος τους είναι κρίσιμος για τα επιτόκια και την παγκόσμια οικονομία.

Σε αυτό το κλίμα, ενισχύονται οι προσδοκίες ότι η Ομοσπονδιακή Τράπεζα (Fed) αναμένεται να προχωρήσει σε αύξηση των επιτοκίων σήμερα, Τετάρτη (15/9).

Αυτό το ορόσημο στα επιτόκια ενδέχεται να έχει ευρύτερες επιπτώσεις στην οικονομία, δεδομένου ότι η απόδοση του 10ετούς ομολόγου αποτελεί σημείο αναφοράς για τα δάνεια προς τους καταναλωτές και τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων.

Πώς λειτουργεί η αγορά ομολόγων

Οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο βασίζονται στον δανεισμό για να καλύψουν τις λειτουργικές τους ανάγκες.

Αντί να χρησιμοποιήσουν πιστωτική κάρτα ή να ζητήσουν δάνειο από τράπεζα, οι ΗΠΑ και άλλα κράτη εκδίδουν διάφορα είδη ομολόγων, τα οποία στην ουσία αποτελούν γραμμάτια αναγνώρισης χρέους.

Οι επενδυτές δανείζουν χρήματα στο κράτος για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και, ως αντάλλαγμα, το κράτος τους καταβάλλει τόκους για το δάνειο αυτό.

Στις ΗΠΑ, οι τίτλοι αυτοί ονομάζονται «Treasuries», από το Υπουργείο Οικονομικών που τους εκδίδει και αντιπροσωπεύουν περίπου 30 τρισ. δολάρια της παγκόσμιας αγοράς ομολόγων, η οποία ανέρχεται συνολικά στα 160 τρισ. δολάρια, αναφέρει σχετικά το CNNi.

Άλλος σημαντικός παίκτης είναι το Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο εκδίδει τα «gilts», ονομασία που προέκυψε τον 17ο αιώνα.

Η Γερμανία διαθέτει τα «bunds», η Γαλλία τα «OATs» (obligations assimilables du Trésor), ενώ τα κρατικά ομόλογα της Ιαπωνίας είναι γνωστά στα αγγλικά απλώς ως «JGBs».

Παρά τις διαφορετικές ονομασίες, ισχύουν τα ίδια δεδομένα. «Δανείζεις χρήματα στο κράτος και εκείνο σου τα επιστρέφει, μαζί με τους τόκους».

Μια συνήθως «βαρετή» αγορά

Σε περιόδους ομαλότητας, η αγορά κρατικών ομολόγων είναι σχετικά ανιαρή, καθώς στερείται των έντονων διακυμάνσεων που χαρακτηρίζουν το χρηματιστήριο ή τα crypto.

Ωστόσο, σε περιόδους ανωμαλίας, οι διαπραγματευτές ομολόγων εκδηλώνουν την ανησυχία τους ωθώντας τις αποδόσεις υψηλότερα. Mε άλλα λόγια, απαιτούν υψηλότερο επιτόκιο για να αναλάβουν αυτό που θεωρούν αυξημένο ρίσκο κατά τον δανεισμό κεφαλαίων στα κράτη.

Αυτό συμβαίνει περίπου από τα μέσα Μαΐου με «οδηγό» τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, το TACO trade του Ντόναλντ Τραμπ και την αβεβαιότητα στην αγορά των καυσίμων.

Άλλοι παράγοντες είναι το αυξημένο κρατικό χρέος στις ΗΠΑ, το οποίο έχει διπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία και ανέρχεται πλέον στα 40 τρισ. δολάρια, μαζί με τις ανησυχίες για τον πληθωρισμό και την προοπτική αύξησης των επιτοκίων από τις κεντρικές τράπεζες.

Τι σημαίνει για τους καταναλωτές

Για τους καταναλωτές, η άνοδος των αποδόσεων των ομολόγων μπορεί να έχει διττή σημασία: αυξάνει το κόστος κάθε είδους καταναλωτικού δανεισμού, όπως τα στεγαστικά δάνεια, οι πιστωτικές κάρτες και τα δάνεια για αγορά αυτοκινήτου.

Ωστόσο, μπορεί να αποτελέσει και θετική εξέλιξη για όσους διαθέτουν αποταμιεύσεις για μακροπρόθεσμες επενδύσεις, καθώς οι υψηλότερες αποδόσεις καθιστούν φθηνότερη την αγορά ομολόγων, εξασφαλίζοντας παράλληλα υψηλότερο ποσοστό απόδοσης.

Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ εκδίδει κάθε είδους χρεόγραφα, από βραχυπρόθεσμα έντοκα γραμμάτια έως ομόλογα διάρκειας 30 ετών, με περιόδους λήξης που κυμαίνονται από λίγες εβδομάδες έως 30 έτη.

Σε αυτή την γκάμα τίτλων, υπάρχουν τρεις τίτλοι αναφοράς —το 10ετές, το 30ετές και το 2ετές ομόλογο, κατά σειρά σπουδαιότητας.

Το 10ετές ομόλογο

Αν πρόκειται να δώσετε προσοχή σε ένα μόνο τμήμα της αγοράς ομολόγων, ας είναι αυτό της απόδοσης του 10ετούς ομολόγου του αμερικανικού Δημοσίου.

Το 10ετές κρατικό ομόλογο των ΗΠΑ συγκαταλέγεται στις ασφαλέστερες επιλογές παγκοσμίως για την τοποθέτηση κεφαλαίων, γι' αυτό και πολλοί επενδυτές το επιλέγουν, βασιζόμενοι στην εγγύηση της αμερικανικής κυβέρνησης για την καταβολή τόκων ανά εξάμηνο και την επιστροφή του κεφαλαίου μετά από μία δεκαετία.

Όταν η απόδοση του 10ετούς ομολόγου αυξάνεται, αυξάνεται αντίστοιχα και το κόστος χρηματοδότησης για την αγορά κατοικίας ή αυτοκινήτου.

Αν και η απόδοση του 10ετούς ομολόγου δεν αποτελεί τον μοναδικό παράγοντα που καθορίζει τα επιτόκια αυτών των δανείων, διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο.

«Το 10ετές ομόλογο παρακολουθείται στενότερα από κάθε άλλο, καθώς βρίσκεται στο ιδανικό σημείο: καλύπτει επαρκώς το φάσμα του μακροπρόθεσμου δανεισμού, ενώ παράλληλα παραμένει αρκετά ευαίσθητο στις μεταβολές των μακροοικονομικών μεγεθών», δήλωσε στο CNNi ο Nikolai Roussanov, καθηγητής Χρηματοοικονομικής στη σχολή Wharton του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια.

Το 30ετές

Πρόκειται για τον τίτλο του Δημοσίου με τη μεγαλύτερη διάρκεια και, όπως και ο 10ετής, αποτελεί δείκτη αναφοράς για το κόστος μακροπρόθεσμου δανεισμού. Οι δύο τίτλοι κινούνται γενικά παράλληλα.

Ωστόσο, η απόδοση του 30ετούς τίτλου λειτουργεί ως μέτρο των προσδοκιών των επενδυτών σχετικά με τον πληθωρισμό και άλλους οικονομικούς κινδύνους σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Αυτή τη στιγμή, η απόδοση των ομολόγων 30ετούς διάρκειας κυμαίνεται γύρω στο 5,2% – ποσοστό αυξημένο σε σχέση με το 1,7% του 2021 και το υψηλότερο επίπεδο από το 2007, λίγο πριν από τη Μεγάλη Χρηματοπιστωτική Κρίση.

Αυτό σημαίνει ότι η κυβέρνηση αναγκάζεται να διαθέτει περισσότερα έσοδα (δηλαδή, χρήματα από τη φορολογία) για την εξυπηρέτηση αυτού του χρέους. Και αυτό είναι που προκαλεί ανησυχία σε πολλούς οικονομολόγους.

«Οι αποδόσεις, στα τρέχοντα επίπεδά τους, δεν είναι από μόνες τους τόσο ανησυχητικές», δηλώνει ο Roussanov, επισημαίνοντας ότι οι αποδόσεις των ομολόγων ήταν ακόμη υψηλότερες τη δεκαετία του 1990 και στις αρχές της δεκαετίας του 2000. «Το ζήτημα είναι ότι δαπανούμε τεράστια ποσά για την εξυπηρέτηση των τόκων».

Το διετές ομόλογο

Πρόκειται για έναν βραχυπρόθεσμο τίτλο ουσιαστικά μηδενικού κινδύνου. Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για να παρακολουθεί κανείς το διετές ομόλογο:

1. Αντικατοπτρίζει τις προσδοκίες της αγοράς σχετικά με τις κινήσεις της Ομοσπονδιακής Τράπεζας (Fed) όσον αφορά τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια, και

2. Ενδέχεται, όταν εξετάζεται σε συνάρτηση με το δεκαετές ομόλογο, να λειτουργεί ως δείκτης πρόβλεψης ύφεσης.

Το τελευταίο σημείο αφορά την «ανεστραμμένη καμπύλη αποδόσεων», η οποία τείνει να προκαλεί πανικό στους επενδυτές. Δεν αποτελεί αλάνθαστο δείκτη ύφεσης, αλλά διαθέτει εντυπωσιακό ιστορικό επιτυχημένων προβλέψεων.

Η αναστροφή των αποδόσεων μεταξύ των ομολόγων διετούς και δεκαετούς διάρκειας έχει προηγηθεί κάθε σημαντικής οικονομικής κάμψης τα τελευταία 60 χρόνια.

Η καμπύλη αποδόσεων αποτελεί απλώς μια οπτική απεικόνιση της συνήθους συμπεριφοράς της απόδοσης ενός ομολόγου με την πάροδο του χρόνου.