Γιατί είναι σημαντικά τα Στενά του Ορμούζ τα οποία απέκλεισε το Ιράν - Η σημασία για το πετρέλαιο

Αυτή η στενή πλωτή οδός στο στόμιο του Περσικού Κόλπου χειρίζεται περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, όπως αναφέρει ανάλυση του Bloomberg.

Μετά την ανακοίνωση της Τεχεράνης για τον αποκλεισμό του πορθμείου, ορισμένα δεξαμενόπλοια πετρελαίου και φυσικού αερίου άρχισαν ήδη να το αποφεύγουν από το Σάββατο (28/2).

Τα στενά φιλοξενούν γιγάντια δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο από τη Μέση Ανατολή προς Κίνα, Ευρώπη, ΗΠΑ και άλλους σημαντικούς καταναλωτές. Ωστόσο, μια μακρά παρατεταμένη διακοπή της κυκλοφορίας από θα προκαλούσε απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου και ενδεχομένως θα αποσταθεροποιούσε την παγκόσμια οικονομία.

Οι τιμές του πετρελαίου είχαν ήδη φτάσει σε υψηλό επτά μηνών τον Φεβρουάριο, λόγω των φόβων ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ θα διέταζε στρατιωτικές επιθέσεις στο Ιράν.

Ποια είναι η σημασία τους;

Με το Ιράν στα βόρεια και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ομάν στα νότια, τα Στενά του Ορμούζ συνδέουν τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό.

Είναι ένα ουσιαστικό πέρασμα για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου.

Οι περισσότεροι προμηθευτές γύρω από τον Περσικό Κόλπο δεν έχουν άλλη θαλάσσια οδό για τις εξαγωγές τους. Τα δεξαμενόπλοια μετέφεραν περίπου 16,7 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα μέσω του πορθμείου το 2025, σύμφωνα με το Bloomberg. Η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Κουβέιτ, τα ΗΑΕ και το Ιράν μεταφέρουν πετρέλαιο μέσω του Ορμούζ και η πλειοψηφία των φορτίων τους προορίζεται για την Ασία.

Το 1/5 της παγκόσμιας προμήθειας φυσικού αερίου

Η πλωτή οδός είναι επίσης ζωτικής σημασίας για την αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου. Σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προμήθειας — κυρίως από το Κατάρ — πέρασε από αυτήν την οδό το 2025.

Τα Στενά του Ορμούζ έχουν μήκος σχεδόν 161 χιλιόμετρα και πλάτος 21 μίλια (33,7 χιλιόμετρα) στο στενότερο σημείο του. Οι ναυτιλιακές λωρίδες προς κάθε κατεύθυνση έχουν πλάτος μόλις δύο μίλια (3,21 χιλιόμετρα). Το μικρό βάθος της πλωτής οδού καθιστά τα πλοία ευάλωτα σε νάρκες, ενώ η εγγύτητα του στην ξηρά -και ιδίως το Ιράν- αφήνει τα πλοία εκτεθειμένα σε επιθέσεις από πυραύλους από την ξηρά ή σε αναχαίτιση από περιπολικά σκάφη και ελικόπτερα.

Μπορεί το Ιράν να μπλοκάρει το Στενό του Ορμούζ;

Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας , οι χώρες μπορούν να ασκήσουν κυριαρχία έως και 12 ναυτικά μίλια από την ακτογραμμή τους, απόσταση μικρότερη από το στενότερο σημείο των Στενών του Ορμούζ.

Ενώ το Ιράν υπέγραψε αυτήν τη συνθήκη το 1982, δεν έχει επικυρωθεί από το κοινοβούλιο του κράτους.

Η ιρανική κυβέρνηση έχει δηλώσει σε προηγούμενες περιόδους αυξημένης γεωπολιτικής έντασης ότι έχει την ικανότητα να επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό. Ποτέ δεν έχει υλοποιήσει τις απειλές για πλήρη διακοπή της πρόσβασης στο στενό, μια κίνηση που πιθανότατα θα μπορούσε να δεχθεί την άμεση αντίδραση από τις πολεμικές ναυτικές δυνάμεις της Δύσης που περιπολούν την περιοχή, ιδίως από τις ΗΠΑ.

Όπως φαίνεται στην πιο πρόσφατη περίπτωση, τα λόγια από μόνα τους μπορούν να προκαλέσουν αναστάτωση. Το Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει περαιτέρω αναστάτωση χωρίς να αποπλεύσει ούτε ένα από τα πολεμικά του πλοία. Έχει μια σειρά από επιλογές χάρη στην ακτογραμμή του κατά μήκος της πλωτής οδού.

Στις επιλογές αυτές συμπεριλαμβάνονται η παρενόχληση πλοίων με μικρότερες επιπτώσεις με μικρά, γρήγορα περιπολικά σκάφη, έως πιο ακραίες εναλλακτικές λύσεις, όπως η επίθεση σε δεξαμενόπλοια με πυραύλους και drones, ώστε να καθίσταται πολύ επικίνδυνο για τα εμπορικά πλοία να διασχίσουν τα στενά. Το Ιράν θα μπορούσε επίσης να τοποθετήσει ναρκοπέδια, αν και ο κίνδυνος που προκύπτει για τα δικά του πλοία μπορεί να αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για μια τέτοια κίνηση.

Τα σύγχρονα πλοία είναι ευάλωτα στις παρεμβολές των σημάτων του παγκόσμιου συστήματος εντοπισμού θέσης, μια τακτική που χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο από κρατικούς και μη κρατικούς φορείς σε όλο τον κόσμο. Χιλιάδες πλοία υπέστησαν προβλήματα μέσα και γύρω από τα Στενά του Ορμούζ κατά τη διάρκεια της πολέμου των 12 ημερών ανάμεσα στο Ιράν και το Ισραήλ τον περασμένο Ιούνιο.

Οι επιπτώσεις στην αγορά πετρελαίου

Ο πλήρης αποκλεισμός της πλωτής οδού για περισσότερες από μερικές ημέρες είναι ένα εφιαλτικό σενάριο για τις αγορές ενέργειας. Ο ανώτερος αναλυτής αργού πετρελαίου της Kpler Ltd., Muyu Xu είχε εκφράσει την εκτίμηση τον Ιούνιο ότι εάν το Ιράν μπλοκάρει το στενό για μία μόνο ημέρα θα μπορούσε να προκαλέσει αύξηση των τιμών του πετρελαίου έως και 120 έως 150 δολάρια το βαρέλι.

Πριν τις αεροπορικές επιδρομές της 28ης Φεβρουαρίου στο Ιράν, το αργό πετρέλαιο Brent, που συνιστά διεθνές σημείο αναφοράς, είχε μέσο όρο 67 δολάρια το βαρέλι από την αρχή του έτους μέχρι σήμερα.

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ θα έπληττε γρήγορα την οικονομία του Ιράν, καθώς δεν θα μπορούσε να εξάγει το πετρέλαιό του. Η διακοπή των ροών πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή ενέχει επίσης τον κίνδυνο να φέρει σοβαρές επιπτώσεις στην Κίνα, τον μεγαλύτερο αγοραστή ιρανικού αργού πετρελαίου και έναν κρίσιμο εταίρο που έχει χρησιμοποιήσει το δικαίωμα βέτο του στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για να προστατεύσει το Ιράν από κυρώσεις ή ψηφίσματα υπό την ηγεσία της Δύσης.

Ποιος βασίζεται περισσότερο στα Στενά του Ορμούζ;

Η Σαουδική Αραβία εξάγει το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου μέσω της πλωτής οδού. Ωστόσο, μπορεί να εκτρέψει τις αποστολές χρησιμοποιώντας έναν αγωγό μήκους 746 μιλίων που διασχίζει το βασίλειο και καταλήγει σε έναν τερματικό σταθμό στην Ερυθρά Θάλασσα. Εκεί το πετρέλαιο μπορεί να φορτωθεί σε πλοία για περαιτέρω μεταφορά. Ο αγωγός Ανατολής-Δύσης μπορεί να μεταφέρει 5 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μπορούν επίσης να παρακάμψουν το Πορθμείο ως ένα βαθμό, βασιζόμενα σε έναν αγωγό που εκτείνεται από τα πετρελαιοπηγήματά τους σε ένα λιμάνι κατά μήκος του Κόλπου του Ομάν. Ο αγωγός Χαμπσάν-Φουτζέιρα έχει τη δυνατότητα μεταφοράς 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών αργού πετρελαίου την ημέρα.

Το Ιράκ διαθέτει αγωγό που διασχίζει την Τουρκία και φτάνει στις ακτές της Μεσογείου, ο οποίος άνοιξε ξανά πέρυσι. Ωστόσο, αυτός μπορεί να μεταφέρει μόνο το πετρέλαιο που αντλείται από κοιτάσματα στο βόρειο τμήμα της χώρας, επομένως σχεδόν όλες οι εξαγωγές αργού πετρελαίου αποστέλλονται δια θαλάσσης από το λιμάνι της Βασόρας και διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.

Το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν δεν έχουν άλλη επιλογή από το να μεταφέρουν το πετρέλαιό τους μέσω της πλωτής οδού.