Μια εμπειρία που μάς έδειξε πώς το ποδόσφαιρο μπορεί να είναι πραγματικά για όλους
Με αφορμή το φετινό Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου, η Kaizen Gaming και η AccessibALL δημιούργησαν μια βιωματική εμπειρία που έφερε δημοσιογράφους και εργαζομένους πιο κοντά στις πραγματικές ανάγκες προσβασιμότητας στον αθλητισμό.
Μέσα από διαδραστικά booths και καινοτόμες τεχνολογίες, το ποδόσφαιρο αποκαλύφθηκε από μια εντελώς διαφορετική οπτική, φέρνοντας στο προσκήνιο το εξής ερώτημα: Μπορεί κάθε άνθρωπος να ζήσει την αγαπημένη του αθλητική εμπειρία με τον ίδιο τρόπο;
Με αυτήν τη σκέψη βρέθηκα στο Kaizen Campus, στο πλαίσιο της βιωματικής δράσης που διοργάνωσε η Kaizen Gaming σε συνεργασία με την AccessibALL, με αφορμή το Παγκόσμιο Κύπελλο, στο οποίο το premium online gaming brand της, Betano, είναι ο Επίσημος Υποστηρικτής για την Ευρώπη και τη Νότια Αμερική. Μια δράση που δεν είχε στόχο απλώς να μιλήσει για την προσβασιμότητα στον αθλητισμό, αλλά να μας κάνει να την βιώσουμε οι ίδιοι.
Όταν τίποτα δεν είναι πλέον αυτονόητο
Επιστημονικά υπάρχουν περίπου 250 διαφορετικές παθήσεις όρασης. Για να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε πώς αυτές επηρεάζουν την παρακολούθηση ενός αγώνα, η Kaizen Gaming συνεργάστηκε με την AccessibALL και τη GiveVision. Έτσι, η δική μου διαδρομή ξεκίνησε από το VR experience. Φόρεσα ειδικά γυαλιά που προσομοίαζαν τον τρόπο που βλέπει ένας άνθρωπος με καταρράκτη, ενώ μπροστά μου προβαλλόταν ένας ποδοσφαιρικός αγώνας. Ή τουλάχιστον αυτό προσπαθούσα να παρακολουθήσω. Η εικόνα ήταν θολή, η συγκέντρωση απαιτούσε προσπάθεια και κάθε λεπτομέρεια που υπό άλλες συνθήκες θα θεωρούσα αυτονόητη, ξαφνικά γινόταν ζητούμενο. Η μπάλα, οι κινήσεις των παικτών, η αίσθηση της φάσης. Όλα έμοιαζαν να χρειάζονται έναν διαφορετικό τρόπο ανάγνωσης.
Πάνω από τα γυαλιά με τον καταρράκτη, η Elodie Draperi, συνεργάτης της AccessibALL και συνιδρύτρια της GiveVision, μου τοποθέτησε το VR headset που κατασκευάζουν. Συνδεδεμένο με τα VR γυαλιά ήταν και ένα joystick, με το οποίο ο χρήστης μπορεί να προσαρμόζει τη φωτεινότητα, το contrast και την οξύτητα, στο βαθμό που εξυπηρετούνται οι ανάγκες του. Η «όρασή» μου άλλαξε ουσιαστικά. Η συνειδητοποίηση ότι η τεχνολογία σήμερα μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους με οπτικές αναπηρίες να παρακολουθήσουν τους αγώνες ήταν μάλλον συγκινητική. Μερικά δευτερόλεπτα με τα γυαλιά του καταρράκτη και έπειτα η αντίθεση με το VR headset της GiveVision ήταν αρκετά για να «ανοίξουν τα μάτια μας» σε έναν κόσμο που όλοι γνωρίζουμε ότι υπάρχει, αλλά κανείς δεν μπορεί να αντιληφθεί ακριβώς πώς είναι να τον βιώνεις.
Αμέσως μετά, μέσα από εικόνες που προσομοίαζαν διαφορετικές μορφές οπτικής αναπηρίας, κλήθηκα να αντιστοιχίσω κάθε πάθηση με τον τρόπο που ένας άνθρωπος βλέπει τον κόσμο όταν την αντιμετωπίζει. Και εκεί, συνειδητοποίησα κάτι που μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν είχα σκεφτεί αρκετά: Κάποιες από αυτές τις παθήσεις δεν τις γνώριζα καν.
Και ίσως αυτό να ήταν ένα από τα πιο ουσιαστικά σημεία της εμπειρίας. Όπως μου εξήγησαν οι experts της AccessibALL, πολλοί άνθρωποι που αντιμετωπίζουν οπτικές αναπηρίες δεν το επικοινωνούν απαραίτητα στην καθημερινότητά τους. Έτσι, οι ανάγκες τους παραμένουν συχνά αόρατες, όπως αόρατες παραμένουν και οι λύσεις που θα μπορούσαν να τους επιτρέψουν να έχουν πιο ισότιμη πρόσβαση σε εμπειρίες οι οποίες για τους περισσότερους μοιάζουν δεδομένες.
Βιώνοντας τον αγώνα με διαφορετικές αισθήσεις
Ο επόμενος σταθμός ήταν το Sensory Room. Μπαίνοντας στον χώρο, η αίσθηση ήταν σχεδόν αποπροσανατολιστική. Δυνατοί ήχοι, έντονα φώτα, ερεθίσματα που σε κατακλύζουν. Για τους περισσότερους φιλάθλους, ένα γήπεδο είναι απλώς ένας χώρος γεμάτος ενέργεια. Για ένα νευροδιαφορετικό άτομο, όμως, το ίδιο περιβάλλον μπορεί να γίνει υπερβολικά έντονο, ακόμη και δυσβάσταχτο.
Για τη διευκόλυνση της εμπειρίας των νευροδιαφορετικών φιλάθλων δημιουργούνται εντός των γηπέδων τα Sensory Rooms και η Kaizen Gaming μαζί με την AccessibALL μας έδειξε πώς λειτουργούν. Σε αυτά, οι ήχοι χαμηλώνουν λόγω της ηχομόνωσης που διαθέτουν, τα φώτα μειώνονται μιας και τα παράθυρα «ντύνονται» με τα κατάλληλα υλικά και ο χώρος μεταμορφώνεται σε ένα πιο ήρεμο, προστατευμένο περιβάλλον. Ανάμεσα στα αντικείμενα που υπάρχουν στα Sensory Rooms, ξεχωρίζουν τα παιχνίδια απαλής υφής και stress balls που χρησιμοποιούνται στην πράξη από άτομα στο φάσμα του αυτισμού για να διαχειρίζονται το άγχος και την αισθητηριακή υπερφόρτωση. Μπορεί να φαίνονται μικρές λεπτομέρειες, όμως εκεί κατάλαβα ότι είναι ακριβώς αυτές οι μικρές προσαρμογές που μπορούν να κάνουν έναν χώρο πραγματικά συμπεριληπτικό. Και κάπως έτσι, συνειδητοποίησα στην πράξη πως η προσβασιμότητα δεν αφορά μόνο ράμπες, εισόδους ή τεχνικές υποδομές, αλλά την αίσθηση ασφάλειας και τη δυνατότητα ενός ανθρώπου να παραμείνει μέσα στην εμπειρία, χωρίς να χρειαστεί να απομακρυνθεί από αυτήν.
Μάλιστα, η Kaizen Gaming, μέσω του brand της Betano, έχει δημιουργήσει έναν τέτοιο χώρο στο στάδιο Ντραγκάο της FC Porto. Από το 2024, το Sensory Room στο γήπεδο της Porto, εξυπηρετήσει πάνω από 500 ανθρώπους ετησίως, ενώ έχει βραβευθεί και με το Accessibility Award στα ESSMA Stadium Industry Awards 2024, καθώς και ως Project of the Year, στα FC Porto Golden Dragon Awards 2024.
Όταν η συμπερίληψη γίνεται εμπειρία
Συνεχίζοντας την περιήγησή μου στο auditorium του Kaizen Campus, γνώρισα και μία ακόμη πτυχή της πρόσβασης στον αθλητισμό. Για την πλειονότητα των ανθρώπων, η παρακολούθηση ενός αγώνα και τα συναισθήματα που δημιουργούνται προέρχονται από τον συνδυασμό διαφορετικών αισθήσεων, κυρίως της όρασης και της ακοής. Πώς, λοιπόν, άνθρωποι με τη μία ή την άλλη μορφή αναπηρίας βιώνουν τον αγώνα; Για να «μπούμε στα παπούτσια» ενός ανθρώπου με μερική ή ολική απώλεια όρασης, experts της AccessibALL με βοήθησαν να βιώσω μια διαφορετική εμπειρία. Για να μπορέσω να κατανοήσω καλύτερα τη διαφορά μεταξύ των δύο καταστάσεων, αρχικά παρακολούθησα έναν αγώνα όπως θα τον παρακολουθούσε κανείς στην τηλεόραση, με τον κλασικό αθλητικό σχολιασμό. Στη συνέχεια, βίωσα την ίδια εμπειρία μέσα από εξειδικευμένη περιγραφή για ανθρώπους με οπτική αναπηρία, την ακουστική περιγραφή αγώνα.
Η διαφορά ήταν εντυπωσιακή. Η ακουστική περιγραφή δεν περιοριζόταν στο να μεταφέρει το αποτέλεσμα μιας φάσης. Ο εκφωνητής της AccessibALL περιέγραφε τον αγώνα, δίνοντας χώρο, κίνηση, κατεύθυνση, ατμόσφαιρα. Μετέτρεπε την εικόνα σε λόγο, σε πραγματικό χρόνο. Μάλιστα -όπως μας είπαν- ο συγκεκριμένος τρόπος περιγραφής, απαιτεί από τον σχολιαστή να μιλά σε ταχύτητα σχεδόν 2x μιας κανονικής ομιλίας. Και εκεί έγινε σαφές πως η γλώσσα, όταν χρησιμοποιείται σωστά, μπορεί να γίνει εργαλείο πρόσβασης.
Ωστόσο, η στιγμή που κράτησα περισσότερο από όλη την ημέρα ήρθε αμέσως μετά, με την τεχνολογία απτικής επικοινωνίας. Φόρεσα το ειδικό haptic vest της DeafVest, σχεδιασμένο ώστε ένας κωφός ή βαρήκοος φίλαθλος να μπορεί να αισθανθεί τον παλμό ενός αγώνα μέσα από δονήσεις. Και αμέσως, κάθε γεγονός είχε τη δική του αίσθηση: Ένα γκολ, ένα άουτ, μια φάση που εξεταζόταν από το VAR. Η ένταση, ο ρυθμός και το σημείο της δόνησης άλλαζαν ανάλογα με αυτό που συνέβαινε στον αγωνιστικό χώρο. Εκεί που ένας φίλαθλος θα άκουγε τη φωνή του εκφωνητή να ανεβαίνει, εγώ ένιωθα το παιχνίδι στο σώμα μου.
Ήταν η πιο δυνατή εμπειρία της ημέρας. Γιατί μου έδειξε ότι η πρόσβαση στον αθλητισμό δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα. Είναι ζήτημα συμμετοχής -συναισθηματικής, σωματικής, ανθρώπινης. Τι σημαίνει αυτό; Δεν αρκεί να βρίσκεται κάποιος σε ένα γήπεδο, το ζητούμενο είναι να μπορεί να ζήσει τον αγώνα, να νιώσει την ένταση, την αγωνία, τη χαρά, τον παλμό.
Αυτό ήταν και το βασικό μήνυμα που συγκράτησα από τις συζητήσεις μου με τους ανθρώπους της AccessibALL και της Kaizen Gaming: Πολλές λύσεις υπάρχουν ήδη, το θέμα είναι να τις γνωρίσουμε, να τις εφαρμόσουμε και να πάψουμε να αντιμετωπίζουμε τη συμπερίληψη ως κάτι «επιπλέον». Γιατί στην πραγματικότητα, η ισότητα δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, αλλά ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζουμε τους χώρους, τις εμπειρίες και τις στιγμές που μοιραζόμαστε.
Φεύγοντας από το Kaizen Campus, δεν είχα την αίσθηση ότι απλώς παρακολούθησα μια CSR δράση. Είχα την αίσθηση ότι για λίγες ώρες είδα το ποδόσφαιρο αλλιώς. Όχι επειδή μπόρεσα να καταλάβω πλήρως πώς βιώνει την καθημερινότητα ένας άνθρωπος με αναπηρία -αυτό δεν μπορεί να συμβεί μέσα σε λίγες ώρες- αλλά επειδή είδα πιο καθαρά πόσα μπορούν να αλλάξουν όταν υπάρχει πρόθεση, γνώση και σωστός σχεδιασμός.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο αισιόδοξο μήνυμα: Ένας πιο συμπεριληπτικός αθλητισμός δεν είναι μια μακρινή ιδέα. Είναι κάτι που μπορεί να γίνει πράξη, βήμα-βήμα, με την εξέλιξη της τεχνολογίας, αλλά και με ανθρώπους που έρχονται σε επαφή με αυτόν τον κόσμο, ώστε κάποια στιγμή, όταν λέμε ότι το ποδόσφαιρο είναι για όλους, να το εννοούμε πραγματικά.
