Πόνος στα πόδια όταν περπατάτε: Πότε μπορεί να «δείχνει» πρόβλημα στις αρτηρίες

Ένας πόνος ή μια κράμπα στη γάμπα που εμφανίζεται σταθερά στο περπάτημα και υποχωρεί με λίγη ξεκούραση δεν είναι πάντα απλή κούραση ή συνέπεια της ηλικίας. Μπορεί να αποτελεί ένα πρώτο σημάδι στένωσης των αρτηριών των ποδιών.

Χαρακτηριστικό είναι ότι ο πόνος εμφανίζεται συνήθως μετά από συγκεκριμένη απόσταση και υποχωρεί μέσα σε λίγα λεπτά ανάπαυσης. Το επαναλαμβανόμενο αυτό μοτίβο ονομάζεται διαλείπουσα χωλότητα και αποτελεί κλασικό σύμπτωμα της περιφερικής αρτηριοπάθειας.

Τι είναι η διαλείπουσα χωλότητα;

Η διαλείπουσα χωλότητα είναι πόνος, κράμπα ή κόπωση στους μυς των ποδιών που εμφανίζεται κατά το περπάτημα και υποχωρεί με την ξεκούραση. Δεν αποτελεί νόσο από μόνη της, αλλά σύμπτωμα μειωμένης αιμάτωσης, καθώς οι στενωμένες ή αποφραγμένες αρτηρίες δεν μπορούν να καλύψουν τις αυξημένες ανάγκες των μυών σε αίμα και οξυγόνο κατά τη βάδιση.

Γιατί πονάνε τα πόδια στο περπάτημα;

Όταν περπατάτε, οι μύες των ποδιών δουλεύουν εντατικά και χρειάζονται πολλαπλάσιο αίμα σε σχέση με την ηρεμία. Σε ένα υγιές πόδι, οι αρτηρίες καλύπτουν άνετα αυτή τη ζήτηση. Όταν, όμως, μια αρτηρία έχει στενέψει από αθηρωματική πλάκα (τη σταδιακή συσσώρευση λίπους και χοληστερόλης στο τοίχωμα του αγγείου, δηλαδή την αθηροσκλήρωση), η ροή δεν επαρκεί την ώρα της προσπάθειας. Οι μύες λειτουργούν τότε με έλλειμμα οξυγόνου και αυτό μεταφράζεται σε πόνο ή κράμπα. Μόλις σταματήσετε, η ζήτηση πέφτει, η διαθέσιμη ροή ξανακαλύπτει τις ανάγκες και ο πόνος υποχωρεί. Γι’ αυτό ακριβώς ο πόνος είναι τόσο προβλέψιμος.

Πού εμφανίζεται ο πόνος και τι δείχνει η θέση του;

Πιο συχνά, ο πόνος εντοπίζεται στη γάμπα, γιατί οι στενώσεις στην επιπολής μηριαία αρτηρία είναι οι πιο κοινές. Ανάλογα, όμως, με το ύψος της απόφραξης, μπορεί να εμφανιστεί και πιο ψηλά: Πόνος στον γλουτό ή στο ισχίο παραπέμπει σε στένωση ψηλότερα, στο επίπεδο της αορτής και των λαγόνιων αρτηριών, ενώ πόνος στον μηρό σχετίζεται με τη μηριαία περιοχή. Ως γενικός κανόνας, η στένωση βρίσκεται ένα επίπεδο ψηλότερα από εκεί που πονάτε. Δύο ακόμη στοιχεία είναι χαρακτηριστικά: Ο πόνος έρχεται σε μια σχετικά σταθερή απόσταση και επιδεινώνεται στην ανηφόρα ή στο γρήγορο βήμα, δηλαδή όταν αυξάνεται η ζήτηση.

Είναι πάντα σημάδι περιφερικής αρτηριοπάθειας;

Η διαλείπουσα χωλότητα είναι το κλασικό σύμπτωμα της περιφερικής αρτηριοπάθειας, δεν είναι, όμως, ο μόνος τρόπος με τον οποίο εκδηλώνεται η νόσος, ούτε ο πιο συχνός. Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, μόνο περίπου το 10% των ασθενών με περιφερική αρτηριοπάθεια εμφανίζει την «κλασική» χωλότητα. Ένα μεγάλο ποσοστό έχει άτυπα ενοχλήματα και περίπου το 40% δεν έχει καθόλου συμπτώματα στα αρχικά στάδια. Αυτός είναι και ο λόγος που η πάθηση παραμένει συχνά υποδιαγνωσμένη.

Παράλληλα, δεν οφείλεται κάθε πόνος στη βάδιση σε αρτηρίες. Ο πόνος στα πόδια μπορεί να προέρχεται και από την οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης (νευρογενής χωλότητα) ή, σπανιότερα, από παθήσεις όπως η παγίδευση της ιγνυακής αρτηρίας. Γι’ αυτό η διάκριση χρειάζεται εξέταση από ειδικό. Σημασία έχει και το ποιος κινδυνεύει περισσότερο: Το κάπνισμα, ο σακχαρώδης διαβήτης, η ηλικία, η υπέρταση, η υψηλή χοληστερίνη και το οικογενειακό ιστορικό είναι οι βασικοί παράγοντες κινδύνου.

Πότε πρέπει να ανησυχήσετε;

Ορισμένα σημάδια δεν πρέπει ποτέ να αγνοηθούν, γιατί δείχνουν ότι η αιμάτωση έχει γίνει κρίσιμα ανεπαρκής (κρίσιμη ισχαιμία). Αυτά είναι: Πόνος στο πόδι ακόμη και σε ηρεμία, ιδίως τη νύχτα, που ανακουφίζεται όταν κρεμάτε το πόδι εκτός κρεβατιού, πληγές ή έλκη που δεν επουλώνονται, καθώς και ένα κρύο, ωχρό ή κυανό δάχτυλο. Αν εμφανιστούν, χρειάζεται άμεση αξιολόγηση από αγγειοχειρουργό, γιατί χωρίς αποκατάσταση της ροής ο κίνδυνος εξέλιξης προς γάγγραινα και ακρωτηριασμό είναι υπαρκτός.

Σημαντικό είναι, επίσης, να θυμάστε ότι η αθηροσκλήρωση στα πόδια είναι η ίδια διεργασία με αυτή στην καρδιά και στον εγκέφαλο, οπότε η διαλείπουσα χωλότητα σηματοδοτεί και αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος και εγκεφαλικού.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διερεύνηση ξεκινά από το ιστορικό και μια απλή κλινική εξέταση, όπου ο γιατρός ψηλαφεί τους σφυγμούς στα πόδια. Το πιο χρήσιμο πρώτο εργαλείο είναι ο σφυροβραχιόνιος δείκτης (ABI), μια ανώδυνη μέτρηση που συγκρίνει την πίεση στον αστράγαλο με την πίεση στο μπράτσο. Τιμή κάτω από 0,9 υποδηλώνει αρτηριακή νόσο στα κάτω άκρα, ενώ κάτω από 0,4 κρίσιμη ισχαιμία που χρήζει άμεσης επέμβασης. Ακολουθεί συνήθως έγχρωμο υπερηχογράφημα (triplex) των αρτηριών, που δείχνει πού και πόσο έχουν στενέψει τα αγγεία. Όταν σχεδιάζεται επέμβαση, μπορεί να χρειαστεί πιο λεπτομερής απεικόνιση με αξονική ή μαγνητική αγγειογραφία, ή, πιο σπάνια, ψηφιακή αγγειογραφία.

Θεραπεία και πρόληψη

Η βάση της αντιμετώπισης, ιδίως στα αρχικά στάδια, δεν είναι το χειρουργείο, αλλά ο έλεγχος των αιτίων και η άσκηση. Η διακοπή του καπνίσματος είναι το πιο καθοριστικό μέτρο. Παράλληλα ρυθμίζονται ο διαβήτης, η πίεση και η χοληστερίνη. Ένα οργανωμένο πρόγραμμα βάδισης βοηθά σημαντικά: Αν και ακούγεται παράδοξο, το τακτικό, ελεγχόμενο περπάτημα (τυπικά με κύκλους βάδισης, ξεκούρασης και ξανά βάδισης, τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας) εκπαιδεύει το πόδι να αναπτύσσει παράπλευρη κυκλοφορία και αυξάνει την απόσταση χωρίς πόνο. Ο γιατρός μπορεί, επίσης, να χορηγήσει φαρμακευτική αγωγή, όπως αντιαιμοπεταλιακά και στατίνες που προστατεύουν τα αγγεία, ενώ σε επιλεγμένες περιπτώσεις υπάρχουν και φάρμακα που βελτιώνουν ειδικά την απόσταση βάδισης.

Όταν ο πόνος περιορίζει σοβαρά την καθημερινότητα ή όταν υπάρχουν σημάδια κρίσιμης ισχαιμίας, εξετάζονται επεμβατικές λύσεις που αποκαθιστούν τη ροή. Σήμερα, το μεγαλύτερο μέρος των στενώσεων αντιμετωπίζεται ενδαγγειακά, δηλαδή ελάχιστα επεμβατικά, με αγγειοπλαστική με μπαλόνι, τοποθέτηση στεντ ή ενδοαυλική αφαίρεση της αθηρωματικής πλάκας (αθηρεκτομή). Σε ορισμένες περιπτώσεις επιλέγεται η χειρουργική παράκαμψη (bypass). Η επιλογή γίνεται εξατομικευμένα, με βάση τη θέση και την έκταση της βλάβης.

Διαβάστε περισσότερα άρθρα για θέματα που αφορούν στην υγεία σας, εδώ