Επιστήμονες εξηγούν μετά από έναν αιώνα το μυστήριο του ποταμού που ρέει «ανηφορικά»

Ο Γκριν φαίνεται να αψηφά τη βασική αρχή που διέπει τη διαμόρφωση των ποταμών: ότι ακολουθούν τις κατηφορικές κλίσεις του εδάφους και αποφεύγουν τα μεγάλα εμπόδια. Αντί να παρακάμψει την οροσειρά, την τέμνει κάθετα, σχηματίζοντας το εντυπωσιακό φαράγγι Λοντόρ βάθους περίπου 700 μέτρων, προτού συναντήσει τον ποταμό Κολοράντο.

Η ιδιαιτερότητα γίνεται ακόμη πιο έντονη αν ληφθεί υπόψη η ηλικία των γεωλογικών σχηματισμών. Τα όρη Γιουίντα σχηματίστηκαν πριν από περίπου 50 εκατομμύρια χρόνια, ενώ ο ποταμός Γκριν ακολουθεί τη σημερινή του διαδρομή εδώ και μόλις 8 εκατομμύρια χρόνια. Με άλλα λόγια, το ποτάμι δεν υπήρχε πριν από την ανύψωση της οροσειράς ώστε να διατηρήσει την πορεία του. Το πώς κατάφερε να διασχίσει ένα τόσο μεγάλο γεωλογικό εμπόδιο παρέμενε αίνιγμα για γενιές επιστημόνων, σύμφωνα με το Science Alert.

Καθίζηση στη λιθόσφαιρα

Νέα μελέτη με επικεφαλής τον γεωλόγο Άνταμ Σμιθ από το Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης, η οποία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Journal of Geophysical Research: Earth Surface, υποστηρίζει ότι το ποτάμι δεν χρειάστηκε ποτέ να «ανέβει» το βουνό. Αντίθετα, η ίδια η οροσειρά υπέστη προσωρινή καθίζηση εξαιτίας ενός φαινομένου γνωστού ως λιθοσφαιρική στάλαξη. Στη βάση της λιθόσφαιρας κάτω από τα όρη Γιουίντα υπήρχε ένα τμήμα ιδιαίτερα πυκνών ορυκτών. Με την πάροδο του χρόνου, το τμήμα αυτό έγινε τόσο βαρύ ώστε αποκολλήθηκε και βυθίστηκε προς τον θερμό μανδύα της Γης.

Η βύθιση της «ρίζας» της οροσειράς προκάλεσε προσωρινή καθίζηση της επιφάνειας. Κατά την περίοδο αυτή, ο ποταμός Γκριν μπόρεσε να χαράξει τη σημερινή του διαδρομή μέσα από τα χαμηλωμένα βουνά. Αργότερα, όταν το βαρύ υλικό αποσπάστηκε πλήρως και βυθίστηκε ακόμα περισσότερο, ο φλοιός ανυψώθηκε ξανά, με αποτέλεσμα τα όρη Γιουίντα να ανακτήσουν περίπου 400 μέτρα ύψους γύρω από τον ποταμό. Έτσι δημιουργήθηκε το φαράγγι Λοντόρ όπως το γνωρίζουμε σήμερα.

Τα στοιχεία που υποστηρίζουν αυτή την εξήγηση προέρχονται από σεισμικές απεικονίσεις του υπεδάφους. Αναλύοντας τη διάδοση των σεισμικών κυμάτων, οι επιστήμονες εντόπισαν μια ψυχρή, στρογγυλή μάζα σε βάθος περίπου 200 χιλιομέτρων κάτω από την επιφάνεια – πιθανότατα το τμήμα της λιθόσφαιρας που αποσπάστηκε και βυθίστηκε. Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι ο φλοιός κάτω από τα όρη είναι λεπτότερος από το αναμενόμενο, γεγονός που ενισχύει την υπόθεση ότι ένα μέρος του αποκόπηκε και χάθηκε προς το εσωτερικό του πλανήτη.

Όταν το φαινόμενο ολοκληρώθηκε πριν από περίπου 2 έως 5 εκατομμύρια χρόνια, η οροσειρά ανυψώθηκε εκ νέου. Μέχρι τότε, ο ποταμός Γκριν είχε ήδη εγκατασταθεί για τα καλά, ενώ το φαράγγι είχε σχηματιστεί. Η ένωση του Γκριν με τον ποταμό Κολοράντο είχε σημαντικές συνέπειες για τη γεωγραφία της ηπείρου. «Δημιούργησε τη γραμμή που χωρίζει τους ποταμούς που ρέουν στον Ειρηνικό από αυτούς που ρέουν στον Ατλαντικό και δημιούργησε νέα όρια οικοτόπων για την άγρια ζωή που επηρέασαν την εξέλιξή της», αναφέρει ο Άνταμ Σμιθ.