Γιατί η Ευρώπη θερμαίνεται πιο γρήγορα από τις άλλες ηπείρους

Μετά την κατάρριψη ρεκόρ υψηλών θερμοκρασιών για τον μήνα Μάιο στη Βρετανία, την Ιρλανδία και τη Γαλλία, οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι η ζέστη θα συνεχιστεί τις επόμενες ημέρες.

Πίσω από τις ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες βρίσκεται το φαινόμενο που ονομάζεται «θερμικός θόλος»: μάζες θερμού αέρα από τη βόρεια Αφρική έχουν παγιδευτεί κάτω από ένα σύστημα υψηλών πιέσεων πάνω από τη δυτική Ευρώπη, δημιουργώντας συνθήκες που συνήθως παρατηρούνται μόνο στην καρδιά του καλοκαιριού, αναφέρει το Phys.org.

Η πρόσθετη θερμότητα στην Ευρώπη

Η υπερθέρμανση της Ευρώπης δεν είναι τυχαία. Ο πλανήτης είναι περίπου 1,4 βαθμούς Κελσίου θερμότερος σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή (1850-1900). Στην Ευρώπη, όμως, η αύξηση είναι πολύ μεγαλύτερη: περίπου 2,4 βαθμοί Κελσίου, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή υπηρεσία Copernicus για την κλιματική αλλαγή.

Όπως εξηγεί ο Μπεν Κλαρκ, ερευνητής ακραίων καιρικών φαινομένων και κλιματικής αλλαγής στο Imperial College του Λονδίνου, σχεδόν όλη αυτή η πρόσθετη θερμότητα οφείλεται στο ανθρωπογενές φαινόμενο του θερμοκηπίου, που προκαλείται από τις εκπομπές ορυκτών καυσίμων. Η κατανομή της θερμότητας, ωστόσο, καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων.

Οι αλλαγές στην ατμόσφαιρα

Ένας από αυτούς είναι η αλλαγή στα μοτίβα της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας. Σύμφωνα με το Copernicus, τα κύματα καύσωνα στα ευρωπαϊκά καλοκαίρια έχουν γίνει συχνότερα και εντονότερα. Τα συστήματα υψηλών πιέσεων, που συνδέονται με σταθερό καιρό και υψηλότερες θερμοκρασίες, εμφανίζονται πλέον πιο συχνά στην Ευρώπη.

«Αν εξετάσουμε τα τελευταία 20, 30 χρόνια, παρατηρείται, ειδικά το καλοκαίρι, μια επικράτηση αυτού του είδους των αντικυκλωνικών συνθηκών που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης καύσωνα», δήλωσε ο διευθυντής του Copernicus, Κάρλο Μπουοντέμπο.

Τα συστήματα αυτά παραμένουν στάσιμα πάνω από μια περιοχή και εμποδίζοντας άλλα καιρικά συστήματα να τη διασχίσουν. Όπως εξηγεί η καθηγήτρια γεωγραφίας Μέρι Μπερκ, του Trinity College στο Δουβλίνο, ο ουρανός μένει καθαρός, χωρίς σύννεφα, ενώ μια σταθερή μάζα αέρα φέρνει θερμό αέρα προς την επιφάνεια και απομακρύνει την υγρασία. Έτσι, ο αέρας γίνεται όχι μόνο θερμός, αλλά και ξηρός.

Η σύνδεση με την Αρκτική

Ένας άλλος σημαντικός λόγος είναι η γεωγραφία. Η Ευρώπη συνδέεται με την Αρκτική, η οποία θερμαίνεται πολύ ταχύτερα από τον υπόλοιπο πλανήτη. Σύμφωνα με το Copernicus, η Αρκτική είναι ήδη κατά 3,2 βαθμούς Κελσίου θερμότερη σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή. Η άνοδος αυτή ενισχύεται από την ανατροφοδότηση της λευκαύγειας: το χιόνι και ο πάγος αντανακλούν μεγάλο μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας, αλλά όταν λιώνουν αποκαλύπτουν πιο σκοτεινές επιφάνειες, όπως η ξηρά και ο ωκεανός, που απορροφούν περισσότερη θερμότητα.

Παρόμοια διαδικασία παρατηρείται και σε άλλες ευρωπαϊκές περιοχές, όπου η χειμερινή χιονοκάλυψη έχει περιοριστεί. Περιοχές που παλαιότερα είχαν συχνά παγετό για μία εβδομάδα ή περισσότερο, σήμερα δεν τον έχουν πλέον, με αποτέλεσμα η λευκή επιφάνεια του χιονιού να αντικαθίσταται από σκοτεινότερο έδαφος.

Η μείωση της ρύπανσης

Ένας ακόμη παράγοντας είναι η μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Οι αυστηρότεροι κανόνες για την ποιότητα του αέρα έχουν περιορίσει τις εκπομπές αερολυμάτων από τη δεκαετία του 1980. Αυτό είναι σημαντικό για τη δημόσια υγεία, όμως είχε και μια παράπλευρη συνέπεια: τα μικροσκοπικά αυτά σωματίδια αντανακλούσαν μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας και συνέβαλλαν σε μια σχετική ψύξη.

Διαφορές ανά περιοχή

Η θέρμανση, πάντως, δεν είναι ίδια σε όλη την ήπειρο. Η ανατολική, νοτιοανατολική και μέρος της κεντρικής Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων των Άλπεων, έχουν θερμανθεί κατά 0,5 έως 1 βαθμό Κελσίου ανά δεκαετία τα τελευταία 30 χρόνια. Στη δυτική και νοτιοδυτική Ευρώπη, καθώς και στις υποαρκτικές περιοχές της Φινλανδίας, της Νορβηγίας και της Σουηδίας, η αύξηση κυμαίνεται από 0,2 έως 0,5 βαθμούς ανά δεκαετία.

Στο Σβάλμπαρντ, το νορβηγικό αρχιπέλαγος της Αρκτικής όπου ζουν πολικές αρκούδες, η θέρμανση φτάνει τους 1,5 έως 2 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία. Πρόκειται για μία από τις ταχύτερα θερμαινόμενες περιοχές της Γης, με ρεκόρ υψηλών θερινών θερμοκρασιών από το 2022 έως το 2024. Πέρυσι κατέγραψε το τέταρτο θερμότερο καλοκαίρι στην ιστορία του.