Από τα Κανάρια και τη Λιμόζ στη Σαντορίνη: Πέντε λύσεις βιωσιμότητας για τα νησιά

Στη διοργάνωση συμμετείχαν 160 εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, παραγωγοί, επιχειρηματίες, ερευνητές, καλλιτέχνες και φορείς της κοινωνίας των πολιτών, από το Αιγαίο και άλλες νησιωτικές περιοχές. Ανάμεσά τους βρέθηκαν συμμετέχοντες από τη Γροιλανδία, την Ιρλανδία, τη Λαμπεντούζα, τα Κανάρια Νησιά, την Ίμπιζα και τον Μαυρίκιο, αλλά και από τη Λιμόζ της Γαλλίας.

Το πρόγραμμα περιλάμβανε τέσσερις διαδρομές πεδίου, εργαστήρια, συζητήσεις για τον τουρισμό και την αναγεννητική οικονομία, καθώς και περισσότερες από 20 παρουσιάσεις νησιωτικών πρωτοβουλιών. Στόχος, σύμφωνα με τους διοργανωτές, ήταν η ανάδειξη λύσεων που εφαρμόζονται ήδη ή μπορούν να δοκιμαστούν σε μικρή κλίμακα και να προσαρμοστούν στις ανάγκες κάθε τόπου.

Η διοργάνωση κινήθηκε σε διαφορετικά σημεία της Σαντορίνης και συνδύασε τον διάλογο με επισκέψεις πεδίου, πρακτικά εργαστήρια, τέχνη, μουσική και κοινά γεύματα.

Οι πέντε λύσεις που ξεχώρισαν

Οι εργασίες του summit κατέληξαν σε μια σειρά προτάσεων με στόχο την ανάδειξη λύσεων που εφαρμόζονται ήδη ή μπορούν να δοκιμαστούν σε μικρή κλίμακα και να προσαρμοστούν στις ανάγκες κάθε τόπου.

Το κατάλληλο νερό για κάθε χρήση

Η πρώτη πρόταση αφορά τη διαχείριση του νερού ανάλογα με τη χρήση του. Η ανάκτηση παραδοσιακών δεξαμενών, η συλλογή βρόχινου νερού, η αποκεντρωμένη επαναχρησιμοποίηση του «γκρίζου νερού» και η αξιοποίηση επεξεργασμένου νερού από μονάδες φιλοξενίας για αγροτική χρήση παρουσιάστηκαν ως τρόποι μείωσης της πίεσης στο πόσιμο νερό και στήριξης της τοπικής παραγωγής.

Πρόληψη των αποβλήτων πριν φτάσουν στη θάλασσα

Η δεύτερη λύση εστιάζει στην πηγή του προβλήματος: χαρτογράφηση των υλικών που εισέρχονται σε κάθε νησί, περιορισμός των προϊόντων μιας χρήσης, επαναχρησιμοποίηση και τοπική επεξεργασία. Στη Σαντορίνη, το Impact Hub Athens λειτουργεί ήδη εργαστήριο ανακύκλωσης πλαστικού στη Βλυχάδα. Σε συνεργασία με το Λιμενικό Ταμείο, υλοποιεί πιλοτικό πρόγραμμα με φορητό εργαστήριο και καθαρισμούς ακτών, ενώ μαθητές του νησιού μετατρέπουν το πλαστικό σε μικρά χρηστικά αντικείμενα μέσα από ένα upcycling lab.

Τουρισμός που αφήνει μεγαλύτερη αξία στον τόπο

Η τρίτη πρόταση αφορά άμεσες εμπορικές συνδέσεις ανάμεσα σε ξενοδοχεία, αγρότες, οινοποιούς και τεχνίτες, ώστε μεγαλύτερο μέρος της τουριστικής δαπάνης να παραμένει στην τοπική οικονομία. Στη συζήτηση τέθηκε επίσης το ζήτημα της μέτρησης της επιτυχίας ενός προορισμού όχι μόνο με βάση τις αφίξεις, αλλά και με βάση την ποιότητα ζωής των κατοίκων.

Περισσότερη τοπική αυτονομία σε τροφή και ενέργεια

Τράπεζες σπόρων, ποικιλίες ανθεκτικές στην ξηρασία, αποκατάσταση αναβαθμίδων, εκπαίδευση στην ξερολιθιά και παραγωγή καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους συγκαταλέγονται στα εργαλεία που παρουσιάστηκαν για τη μείωση των εξαρτήσεων των νησιών. Στο πεδίο της ενέργειας, ως παράδειγμα ενεργειακής κοινότητας αναφέρθηκε το «πράσινο» νησί της Χάλκης. Σύμφωνα με τους διοργανωτές, τα παραδείγματα αυτά δείχνουν πώς η τοπική γνώση μπορεί να συνδυαστεί με σύγχρονα εργαλεία και να αυξήσει τον βαθμό αυτονομίας ενός νησιού.

Μόνιμη συμμετοχή των κατοίκων στον σχεδιασμό

Η πέμπτη λύση προτείνει Living Labs, τοπικές συνελεύσεις, συνεργασία δήμων, επιχειρήσεων, νεοφυών επιχειρήσεων και πολιτών, καθώς και σταθερά δίκτυα ανταλλαγής εμπειριών μεταξύ νησιών. Στόχος είναι οι μεμονωμένες πρωτοβουλίες να μετατραπούν σε κοινή υποδομή γνώσης. Οι διοργανωτές σημειώνουν ότι οι λύσεις έχουν περισσότερες πιθανότητες να διατηρηθούν όταν σχεδιάζονται μαζί με όσους θα τις εφαρμόσουν.

«Απρόσμενοι σύμμαχοι» γύρω από το ίδιο τραπέζι

Η κ. Λάμπρου, ανέφερε στο CNN Greece ότι ο οργανισμός δραστηριοποιείται στις Κυκλάδες από το 2017 και στη Σαντορίνη τα τελευταία τρία χρόνια. Τα έργα του αφορούν την ενεργοποίηση των τοπικών κοινοτήτων, την προστασία της βιοποικιλότητας και τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων, με έμφαση στο νερό. Στο νησί υλοποιούνται σήμερα πέντε έργα, μεταξύ άλλων για την κυκλικότητα στον τουρισμό, την αναγέννηση χερσαίων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων, καθώς και εκπαιδευτικές δράσεις για ψαράδες και νέους επιχειρηματίες.

Σύμφωνα με την ίδια, η συνάντηση σχεδιάστηκε ώστε φορείς και πολίτες με κοινή κατεύθυνση να βρουν «απρόσμενους συμμάχους».

Η κ. Λάμπρου σημείωσε ότι οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν κυρίως στα χωριά όπου ζουν οι μόνιμοι κάτοικοι, με θέματα όπως η γεωργία, η εκπαίδευση, η ενδυνάμωση των γυναικών και η συμμετοχικότητα, «για να δείξουμε ότι υπάρχει πολύ μεγάλο εύρος πέρα από την εικόνα του ηλιοβασιλέματος και της μπλε εκκλησίας».

Όπως ανέφερε, αγρότες από την Τήνο και την Άνδρο αντάλλαξαν εμπειρίες με συμμετέχοντες από τον Μαυρίκιο και την Ιρλανδία για τους σπόρους, την τυποποίηση προϊόντων και τις συμμετοχικές διαδικασίες.

Σαντορίνη: «Ούτε μία καινούρια κλίνη»

Η πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Θήρας και της Τουριστικής Επιτροπής του δήμου, Γεωργία Νομικού, ανέφερε ότι η τουριστική ανάπτυξη έχει αποτυπωθεί και στη δημογραφία του νησιού. Με πληθυσμό περίπου 25.000 κατοίκων, η Σαντορίνη αριθμεί 4.500 μαθητές πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και 450 οικογένειες με τέσσερα ή περισσότερα παιδιά. Εξήγησε ότι ο Δήμος Θήρας είναι πρώτος πανελλαδικά σε γεννήσεις.

Σε ό,τι αφορά το νερό, η κ. Νομικού ανέφερε ότι η ΔΕΥΑ Θήρας απορρόφησε την προηγούμενη δεκαετία το 55% της σχετικής χρηματοδότησης του ΕΣΠΑ για το Νότιο Αιγαίο, για μονάδες αφαλάτωσης και επεκτάσεις δικτύων. Σύμφωνα με την ίδια, το νησί διαθέτει τη μεγαλύτερη μονάδα αφαλάτωσης στα Βαλκάνια, ιδιοκτησίας της δημοτικής επιχείρησης. Από την 1η Ιανουαρίου 2025 ισχύει επίσης ανώτατο όριο 8.000 επιβατών κρουαζιέρας ημερησίως, περίπου το μισό των ροών του παρελθόντος. Μετά από δύο σεζόν εφαρμογής, όπως ανέφερε, οι εικόνες συνωστισμού στους οικισμούς του νησιού έχουν περιοριστεί.