Πολεμώντας τη φωτιά με... φωτιά: Τα νέα όπλα των πυροσβεστών και οι ακούραστοι φύλακες του δάσους
Καλλιρόη Πεπονή - CNN Greece
Οι φωτιές έχουν αρχίσει ήδη και φέτος να απειλούν τους πνεύμονες πρασίνου της χώρας, τα πρώτα 112 έχουν αρχίσει να αποστέλλονται στα κινητά των πολιτών. Το ερώτημα που γεννάται, για ακόμη μια χρονιά, είναι όσο έτοιμοι είμαστε για μία ακόμη αντιπυρική περίοδο; Ποια εργαλεία διαθέτουν οι πυροσβεστικές δυνάμεις για να αντιμετωπίσουν ένα ακόμη καλοκαίρι τις φλόγες που κάνουν στάχτη χιλιάδες στρέμματα εκτάσεων κάθε χρόνο;
Τη φετινή αντιπυρική περίοδο οι ακούραστοι φύλακες των δασών μας, έχουν νέα «όπλα» στη φαρέτρα τους για την αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών: θερμικές κάμερες με χρήση τεχνητής νοημοσύνης, drone, καθαρισμοί οικοπέδων, αλλά και μία σειρά σημαντικών εργαλείων πρόληψης παλαιών αλλά και νέων.
Η χρήση της φωτιάς… για την πρόληψη αλλά και την κατάσβεση της… φωτιάς αποκτά κεντρικό ρόλο, με βάση το νέο νόμο «Ενεργή Μάχη».
Το CNN Greece βρέθηκε στον Υμηττό και τον Βύρωνα και συνομίλησε με τους ανθρώπους της «πρώτης γραμμής» για τη σημασία θωράκισης των ορεινών όγκων της Ελλάδας, τα μέσα καταστολής των πυρκαγιών και το κρίσιμο στάδιο της πρόληψης.
Άσκηση πυροσβεστών
Νίκος Ραζής/ CNN Greece«Ο Υμηττός αποτελεί έναν από τους τελευταίους πνεύμονες πρασίνου στο λεκανοπέδιο της Αττικής, μια προστατευόμενη περιοχή ιδιαίτερου κάλλους. Ένα από τα ελάχιστα δάση που έχουν πλέον μείνει ανέπαφα από τις δασικές πυρκαγιές και γι' αυτόν ακριβώς το λόγο είμαστε και εμείς σε μεγαλύτερη επαγρύπνηση για την προστασία του» τόνισε στην κάμερα του CNN Greece ο Θωμάς Αντωνόπουλος, αντιπύραρχος και Διοικητής του Α’ Πυροσβεστικού Σταθμού Αθηνών.
Ήδη από το πρώτο λεπτό έναρξης της αντιπυρικής περιόδου, οι δυνάμεις που εμπλέκονται στον μηχανισμό της αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών είναι σε ετοιμότητα.
«Καθημερινά βρισκόμαστε στο πεδίο κάνοντας περιπολίες. Είμαστε σε επαγρύπνηση όλοι όσοι εμπλεκόμαστε στον ευρύτερο μηχανισμό που σχετίζεται με την αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών, είτε προληπτικά είτε κατασταλτικά» ανέφερε παράλληλα ο ίδιος.
«Ο επιχειρησιακός σχεδιασμός είναι σε πλήρη εξέλιξη. Υπάρχουν όπως κάθε χρόνο επίγειες και εναέριες περιπολίες, εθελοντικές ομάδες οι οποίες συνδράμουν στο έργο του Πυροσβεστικού Σώματος και στην επιτήρηση αλλά και καταστολή των δασικών πυρκαγιών» τονίζει ο κ. Αντωνόπουλος.
Η τεχνολογία διαδραματίζει κομβικό ρόλο στο δύσκολο αυτό έργο. «Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί μέσα επιτήρησης όπως τα drone που δίνουν 24 ώρες το 24ωρο εικόνα στα κέντρα επιχειρήσεων αλλά και στους επιχειριακούς αξιωματικούς που περιπολούν στην περιοχή. Δίνουν, δηλαδή, την εικόνα του δάσους σε πραγματικό χρόνο και ανιχνεύουν άμεσα τυχόν δασικές πυρκαγιές» σημειώνει ο αντιπύραρχος.
O Θωμάς Αντωνόπουλος, αντιπύραρχος και Διοικητής του Α’ Πυροσβεστικού Σταθμού Αθηνών
Νίκος Ραζής/ CNN Greece
Παράλληλα, οι πυροσβεστικές δυνάμεις έχουν προμηθευτεί σύγχρονο εξοπλισμό, μέσω του προγράμματος ΑΙΓΙΣ, όπως συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και πυρανίχνευσης με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης». «Διαθέτουμε θερμικές οπτικές κάμερες, αισθητήρες καπνού και θερμοκρασίας που μας βοηθούν στην αναγνώριση και εντοπισμό μιας πυρκαγιάς» αναφέρει ο κ. Αντωνόπουλος.
«Φωτιά με φωτιά»
Στο στάδιο της πρόληψης εισάγεται, επίσης και η μέθοδος πρόληψης της προδιαγεγραμμένης καύσης, που εφαρμόζεται πιλοτικά μέχρι τώρα στη χώρα, το οποίο για πολλούς και πολλές θα μπορούσε να γεννήσει το εύλογο ερώτημα: Πώς γίνεται να προλάβει κανείς τη φωτιά, πυροδοτώντας μία φωτιά;
«Με την προδιαγεγραμμένη καύση γίνεται μία διαχείριση της δασικής βλάστησης με ελεγχόμενες φωτιές. Οι φωτιές αυτές ουσιαστικά περιορίζουν τον υπόροφο που υπάρχει σε ένα δάσος και αυτό γιατί ο υπόροφος είναι η κύρια αιτία εξάπλωσης μιας δασικής πυρκαγιάς» εξηγεί χαρακτηριστικά ο αντιπύραρχος.
Όπως περιγράφει ο ίδιος «η χαμηλή βλάστηση και ειδικά τα λεπτά καύσιμα έχουν ως αποτέλεσμα τη γρήγορη εξάπλωση της δασικής πυρκαγιάς από το έδαφος στα δέντρα, όπου πλέον η φωτιά μετατρέπεται από έρπουσα, δηλαδή από πυρκαγιά εδάφους, σε πυρκαγιά κόμης».
Αυτή η μέθοδος διαχείρισης της καύσιμης ύλης και μείωσής της, έχει υιοθετηθεί μέχρι στιγμής στο νησί της Χίου. «Τα αποτελέσματά του, όμως, μένουν να φανούν γιατί είναι ακόμα ένα εργαλείο που βρίσκεται ακόμη στην αρχή» σημειώνει ο κ. Αντωνόπουλος.
Η προδιαγεγραμμένη καύση είναι ένα νέο εργαλείο για την Ελλάδα που, όμως, έχει τις ρίζες του στο βάθος των αιώνων. Με τη μέθοδο αυτή, όλο το διάστημα πριν την αντιπυρική περίοδο «επιλέγονται κάποιες περιοχές όπου η καύσιμη ύλη πρέπει να μειωθεί. Με συγκεκριμένα κριτήρια και διαδικασία, μπορεί να καούν κάποιες περιοχές ελεγχόμενα, ώστε να μειωθεί η καύσιμη ύλη.
Πυροσβεστικό όχημα έτοιμο για παρέμβαση σε περίπτωση εκδήλωσης πυρκαγιάς
Νίκος Ραζής/ CNN GreeceΗ χρήση της φωτιάς αξιοποιείται και ως εργαλείο… κατάσβεσης της φωτιάς, με τη μέθοδο του αντιπύρ. Αυτός είναι ένας όρος που έχουμε ακούσει ξανά τα προηγούμενα χρόνια και έχουμε δει να εφαρμόζεται στην πράξη.
Οι πυροσβέστες ανάβουν ελεγχόμενα μια νέα φωτιά μπροστά από την κύρια πυρκαγιά. Σκοπός να καταναλώσει την καύσιμη ύλη ώστε το κύριο μέτωπο να μην έχει «τροφή» για να συνεχίσει το καταστροφικό του έργο.
«Είναι μία μέθοδος κατάσβεσης που μπορούν να εφαρμόσουν ειδικά εκπαιδευμένοι υπάλληλοι του Πυροσβεστικού Σώματος που ανήκουν στις Ειδικές Μονάδες Δασικών Επιχειρήσεων» διευκρινίζει ο αντιπύραρχος.
Τα εργαλεία της φύσης
Υπάρχουν, όμως, και εργαλεία που η ίδια η φύση μας προσφέρει. Ανάμεσα σε αυτά, η ελεγχόμενη βόσκηση: τα ζώα τρώνε τη βλάστηση που μπορεί να γίνει η αιτία μιας μεγάλης πυρκαγιάς. Μια πρακτική γνωστή εδώ και χρόνια, που πλέον γίνεται νόμος του κράτους.
Ο κ. Αντωνόπουλος υπογραμμίζει πως ένας παράγοντας που φέρει την ελεγχόμενη βόσκηση ξανά στο «τραπέζι» είναι η απουσία των ανθρώπων από το δάσος και εγκατάλειψη του κτηνοτροφικού τομέα.
«Η απουσία των ανθρώπων από το δάσος έχει ως αποτέλεσμα τη μη σωστή διαχείριση του δάσους. Πλέον οι άνθρωποι έχουν φύγει από την επαρχία, έχουν συγκεντρωθεί στα αστικά κέντρα, με αποτέλεσμα το δάσος να μένει ανέπαφο. Έτσι, αναπτύσσεται χαμηλή βλάστηση, η οποία σε περίπτωση δασικής πυρκαγιάς οδηγεί στη γρήγορη εξάπλωση της φωτιάς» επισημαίνει.
Στη «μάχη» της προστασίας του περιβάλλοντος, όμως, βρίσκονται και οι αθέατοι ήρωες του Πυροσβεστικού Σώματος.
Ο Πασχαλίδης Κλήμης, είναι εποχικός πυροσβέστης και αυτή είναι η πρώτη αντιπυρική περίοδος στην οποία θα κληθεί σε συμβάν.
«Πήρα την απόφαση να γίνω πυροσβέστης, γιατί είναι ένα επάγγελμα με προσφορά στο κοινωνικό σύνολο» αναφέρει. Μία από τις εμπειρίες που έμελλε να καθορίσει την επιλογή του να γίνει πυροσβέστης ήταν οι μεγάλες φωτιές στον Υμηττό.
«Έβλεπα τη φωτιά από το σπίτι μου στο Χολαργό. Αυτό το περιστατικό με είχε σοκάρει και μου δημιούργησε και την ανάγκη να προσφέρω κάποια αρωγή σε αυτό» σημειώνει ο κ. Κλήμης.
Ο εποχικός πυροσβέστης Πασχαλίδης Κλήμης
Νίκος Ραζής/ CNN GreeceΟ ίδιος τονίζει πως πραγματοποίησε την εκπαίδευσή του στον 1ο σταθμό Αθηνών με ειδικούς αξιωματικούς και εκτιμά πως είναι «έτοιμος να μπω στο πρώτο μου συμβάν», ενώ ταυτόχρονα απευθύνει έκκληση στους πολίτες να είναι προσεκτικοί σε όλους τους δασικούς χώρους. «Να μην πετάμε αποτσίγαρα, να προσέχουμε τα καλώδια και ο,τιδήποτε μπορεί να δημιουργήσει κάποια εστία φωτιάς».
Αυταπάρνηση, εκπαίδευση και υπευθυνότητα
Κρίσιμο ρόλο παίζουν επίσης οι ομάδες εθελοντών, που με αυταπάρνηση και έντονο το αίσθημα της ευθύνης ρίχνονται στην πρώτη γραμμή της φωτιάς.
Οι προσωπικές εμπειρίες και η αλληλεγγύη στους γύρω μας, αποτελούν πολλές φορές τη «σπίθα» για ενεργό δράση.
Ο Στέφανος Ζερβός, επικεφαλής της ομάδας άμεσης επέμβασης του Κέντρου Προστασίας Δασικού Περιβάλλοντος Βύρωνα έγινε εθελοντής πυροσβέστης το 2015, μετά από μία μεγάλη πυρκαγιά που ξεκίνησε από τον Καρέα και έφτασε μέχρι τη Γλυφάδα.
Η συγκεκριμένη ομάδα έχει εγγραμμένα περίπου τα 70 άτομα. «Ενεργοί είμαστε 30 με 40 άτομα, τα οποία σε μεγάλα συμβάντα φτάνουν στα 50. Ο κόσμος ενδιαφέρεται, αλλά ενδιαφέρεται λάθος στιγμή» επισημαίνει ο ίδιος.
Όπως εξηγεί «όταν υπάρχει μια μεγάλη πυρκαγιά, πολλοί έρχονται για να σβήσουν τη φωτιά, πράγμα το οποίο δεν γίνεται. Εμείς πραγματοποιούμε εκπαιδεύσεις όλο το χειμώνα, πιστοποιούνται οι εθελοντές από την Πυροσβεστική τον Μάιο και μετά μπορούν να συνδράμουν στην κατάσβεση».
Είναι σημαντικό, λοιπόν, όπως διευκρινίζει, οι πολίτες να κατανοήσουν πως η παροχή βοήθειας στη «μάχη» με τις φλόγες, δεν περιορίζεται μόνο στην κατάσβεση. Χρειάζεται προετοιμασία, ειδική εκπαίδευση και τη συνείδηση ότι η αντιπυρική περίοδος, ξεκινά στην πραγματικότητα από τον χειμώνα. Σε κάθε περίπτωση, ο καθένας και η καθεμιά μας, μπορεί να γίνει μέρος της λύσης και να γίνει μέλος των εθελοντικών ομάδων, όπως τονίζει.
Πώς συνδράμει η ομάδα εθελοντών στο έργο της πρόληψης, επιτήρησης και κατάσβεσης;
Όπως εξηγεί στο CNN Greece ο κ. Ζερβός, ανάλογα με το βαθμό επικινδυνότητας για την εκδήλωση πυρκαγιάς, υπάρχει και η αντίστοιχη στελέχωση. «Από το 1ο μέχρι και το 3ο στάδιο επικινδυνότητας βρισκόμαστε σε ετοιμότητα από τις 10:00 το πρωί, μέχρι και τις 22:00 το βράδυ. Όταν το επίπεδο επικινδυνότητας φτάσει στο 4ο ή το 5ο στάδιο βρισκόμαστε υπ’ ατμόν 24 ώρες το 24ωρο» εξηγεί.
O Στέφανος Ζερβός, εθελοντής πυροσβέστης και επικεφαλής ομάδας άμεσης επέμβασης του Κέντρου Προστασίας Δασικού Περιβάλλοντος Βύρωνα
Νίκος Ραζής/ CNN Greece«Έχουμε παρατηρητήρια, τα οποία στελεχώνονται από εθελοντές από τις 10:00 το πρωί μέχρι τις 12:00 το βράδυ, οι οποίοι παρατηρούν με κιάλια μήπως θα εντοπίσουν καπνό. Διαθέτουμε κέντρο επιχειρήσεων, στο οποίο υπάρχει πάντα κάποιο άτομο και όταν εντοπιστεί καπνός, είτε από τους πυροφύλακες, είτε δοθεί μια κλήση στο 199, μεταβαίνουμε στο σημείο» σημειώνει.
Οι εθελοντές και οι εθελόντριες, για χρόνια, παρόλο που ήταν ζωτικό κομμάτι της αντιπυρικής περιόδου, καλούνταν να πληρώνουν από την «τσέπη» τους τον εξοπλισμό τους ή να βρίσκουν χορηγίες και βοήθεια από τους Δήμους. «Φέτος για πρώτη φορά εξοπλιστήκαμε με ΜΑΠ, μέσα ατομικής προστασίας, όπως στολές, κράνη, γάντια και ειδικά παπούτσια» τονίζει ο κ. Ζερβός.
Η διαρκής επαγρύπνηση των εθελοντών και εθελοντριών έχει και τις δυσκολίες της. Δεν είναι πάντα εύκολο να εγκαταλείψει κανείς τη δουλειά του, για να μεταβεί σε ένα συμβάν, διότι όπως εξηγεί ο επικεφαλής της ομάδας στον Βύρωνα «θα πρέπει ο εργοδότης να έχει την ίδια ευαισθητοποίηση με εσένα. Και υπάρχουν δουλειές από τις οποίες δεν μπορείς να φύγεις».
Κανείς εφησυχασμός
Το μήνυμα που στέλνουν οι άνθρωποι που θα τρέξουν πρώτοι στην κατάσβεση μιας φωτιάς είναι κοινό: Κανείς εφησυχασμός και συμμετοχή όλων στην προστασία του συλλογικού μας «σπιτιού», του περιβάλλοντος.
Διότι, μπορεί ο χειμώνας φέτος να ήταν πιο βροχερός, γεννώντας προσδοκίες για λιγότερες πυρκαγιές, ωστόσο οι μεγάλες ποσότητες νερού δημιούργησαν ταυτόχρονα και περισσότερη καύσιμη ύλη.
«Μέχρι και τα μέσα Ιουνίου, ο καιρός μας είχε βοηθήσει. Αλλά αυτό δεν εξασφαλίζει ότι δεν θα έχουμε μεγάλες φωτιές το επόμενο χρονικό διάστημα» προειδοποιεί ο κ. Αντωνόπουλος.
«Για παράδειγμα, κατά την αντιπυρική περίοδο του 2018, η πρώτη μέρα όπου είχαμε δείκτη επικινδυνότητας 4, ήταν η μέρα που ξεκίνησε η μεγάλη καταστροφική πυρκαγιά στο ΜΑΤΙ. Οπότε δεν επαναπαυόμαστε, είμαστε σε διαρκή επαγρύπνηση, ακόμα και αν ο δείκτης επικινδυνότητας είναι στο 1ο ή 2ο επίπεδο».
Ο σεβασμός και η προστασία της φύσης είναι υπόθεση όλων
Η προστασία, ωστόσο, του περιβάλλοντος και των προστατευόμενων περιοχών, δεν είναι ευθύνη μόνο των πυροσβεστικών δυνάμεων, είναι υπόθεση όλων μας.
«Ο κόσμος επιδεικνύει ιδιαίτερη ευαισθησία, ειδικά στο δάσος του Υμηττού. Πολλοί πολίτες έρχονται για να περπατήσουν, να γυμναστούν, να κάνουν πεζοπορία του ή απλώς να πιουν τον καφέ τους στο αναψυκτήριο» σημειώνει ο Διοικητής του Α’ Πυροσβεστικού Σταθμού Αθηνών.
Το αναψυκτήριο στην Καλοπούλα
Νίκος Ραζής/ CNN Greece«Όλοι είναι συνειδητοποιημένοι και σε περίπτωση που αντιληφθούν το οτιδήποτε ειδοποιούν άμεσα» αναφέρει, ενώ απευθύνει έκκληση στους πολίτες να «επιδεικνύουν υπευθυνότητα, να συμμορφώνονται με τις ισχύουσες οδηγίες, γιατί η πρόληψη είναι ευθύνη όλων και η πρόληψη σώζει ζωές».
Την ίδια ώρα, απευθύνει έκκληση από τους πολίτες να διευκολύνουν το έργο των πυροσβεστικών δυνάμεων. «Ο χώρος όπου βρίσκεται το αναψυκτήριο της Καλοπούλας συνιστά ένα σημείο υψηλής επισκεψιμότητας, με αποτέλεσμα τις ημέρες αιχμής να αποκλείεται η πρόσβαση λόγω του μεγάλου αριθμού αυτοκινήτων. Αυτό μας δημιουργεί ιδιαίτερη δυσκολία στην πρόσβαση των πυροσβεστικών οχημάτων» σημειώνει.
«Οφείλουμε όλοι να σεβόμαστε τη φύση» επισημαίνει με τη σειρά του ο κ. Κλήμης.
