Γεραπετρίτης: Η Ελλάδα κρίσιμος σύμμαχος των ΗΠΑ - Η μεταβατική φάση του NATO και η Γροιλανδία

Ερωτώμενος για την απειλή του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ περί ελέγχου της Γροιλανδίας, ο κ. Γεραπετρίτης ξεκαθάρισε ότι «δεν θεωρώ ότι έχει λήξει», υπογραμμίζοντας ωστόσο την εμπιστοσύνη της Ελλάδας στη Συμμαχία: Το ΝΑΤΟ, είπε, παραμένει «ο θεμέλιος λίθος της διατλαντικής σχέσης και πυλώνας της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής διεθνούς ασφάλειας».

Παραδέχθηκε δε ότι απαιτούνται «ορισμένες προσαρμογές», καθώς υπάρχουν «εύλογες ανησυχίες» για την ασφάλεια στην Αρκτική, αλλά τόνισε πως η συζήτηση πρέπει να γίνει «εντός του ΝΑΤΟ», με «ευρύ περιθώριο διαλόγου» με την αμερικανική κυβέρνηση.

Σε ερώτηση αν αιφνιδιάστηκε, απάντησε ότι «δεν είχαμε πλήρη εικόνα για το τι επρόκειτο να ακολουθήσει», σημειώνοντας πως η σημασία της Γροιλανδίας είχε γίνει αντιληπτή λόγω «της παρουσίας της Ρωσίας και άλλων δρώντων», αλλά «μας προκάλεσε έκπληξη το πόσο σημαντικό είναι το ζήτημα για τη νέα αμερικανική κυβέρνηση».

Ο υπουργός Εξωτερικών απέφυγε να σχολιάσει προσωπικά κίνητρα του Αμερικανού προέδρου, αλλά στάθηκε στο γενικό κλίμα αστάθειας: «η διεθνής πραγματικότητα καθίσταται όλο και λιγότερο προβλέψιμη», είπε, εξηγώντας ότι πλέον οι διπλωματίες «αναπτύσσουμε εναλλακτικά σενάρια, ακριβώς λόγω του υψηλού βαθμού αβεβαιότητας». Χαρακτηριστική η αποστροφή του: «Μερικές φορές καλούμαστε να τετραγωνίσουμε τον κύκλο».

Σε ερώτηση αν ο Ντόναλντ Τραμπ αποτελεί μεγαλύτερη απειλή από τον Πούτιν για το ΝΑΤΟ, ο κ. Γεραπετρίτης ήταν κατηγορηματικός: «δεν μπορώ να συμφωνήσω με αυτό». Για τους Ευρωπαίους, είπε, «ο Πούτιν συνιστά πραγματική απειλή», όχι μόνο λόγω Ουκρανίας αλλά και «υβριδικών απειλών».

Ταυτόχρονα, αναγνώρισε ότι η νέα αμερικανική προσέγγιση «αναδεικνύει αδυναμίες» της αρχιτεκτονικής ασφαλείας, με κυριότερη την «ανισορροπία στην κατανομή βαρών εντός του ΝΑΤΟ». Στο σκέλος των αμυντικών δαπανών, σημείωσε πως η Ελλάδα «διαχρονικά διαθέτει υψηλές αμυντικές δαπάνες — σταθερά άνω του 3%», άρα για την Αθήνα «δεν πρόκειται για δραματική μεταβολή», σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπου «η προσαρμογή θα είναι σχετικά επίπονη».

Για το Άρθρο 5 δήλωσε βεβαιότητα ότι «θα ενεργοποιηθεί», εκτιμώντας ότι δεν πρόκειται για «ολοκληρωτική ρήξη» αλλά για «μεταβατική φάση» προς «έναν πιο λειτουργικό οργανισμό», με πιο δίκαιη κατανομή βαρών.

Στο ερώτημα αν μια συμφωνία που θα ικανοποιεί τις ρωσικές διεκδικήσεις θα φέρει σταθερότητα, ο υπουργός προειδοποίησε ότι «συμφωνίες που είναι ταπεινωτικές λειτουργούν συχνά ως αφετηρία περαιτέρω αναταραχών». Έθεσε ως προϋπόθεση μια «δίκαιη και έντιμη συμφωνία» που να αντανακλά «τις θεμελιώδεις αρχές του Διεθνούς Δικαίου», με «σεβασμό της κυριαρχίας της Ουκρανίας».

Ο κ. Γεραπετρίτης ανέδειξε τον στόχο να καταστεί η Ελλάδα «ενεργειακός κόμβος μεταξύ Ευρώπης, Αφρικής και Ανατολής». Επικαλέστηκε τη γεωγραφική θέση και τις λιμενικές υποδομές, τονίζοντας ότι «για πρώτη φορά στην ιστορία μας, η Ελλάδα κατέστη εξαγωγική χώρα στον τομέα της ενέργειας». Ανέφερε επίσης ότι πάνω από το 50% της παραγωγής προέρχεται από ΑΠΕ και ότι η χώρα διαθέτει δύο FSRU, ενώ «βρίσκονται σε εξέλιξη δύο θαλάσσιες διασυνδέσεις, με την Αίγυπτο και την Κύπρο», καθώς και νέοι διάδρομοι συνεργασίας.

Στις σχέσεις με τις ΗΠΑ, σημείωσε ότι «περίπου το 25% των αμερικανικών ενεργειακών εξαγωγών κατευθύνεται προς την Ελλάδα» και ότι «σχεδόν το ένα τρίτο του αμερικανικού LNG μεταφέρεται με πλοία ελληνικών συμφερόντων», υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα είναι «κρίσιμος και αξιόπιστος σύμμαχος» που «δεν λειτουργεί με συναλλακτική λογική».

Αναφερόμενος στη Μέση Ανατολή, ο υπουργός είπε ότι η συνάντηση με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ ξεπέρασε κατά πολύ τον προγραμματισμένο χρόνο, καθώς «υπάρχουν τόσα εκκρεμή ζητήματα». Για τη Γάζα, τόνισε ότι η «Δεύτερη Φάση» είναι κρίσιμη: περιλαμβάνει δυνάμεις σταθεροποίησης, «τον αφοπλισμό της Χαμάς» και τη συγκρότηση «τεχνοκρατικής Παλαιστινιακής κυβέρνησης», με σαφή «οδικό χάρτη» μεταρρυθμίσεων. Προανήγγειλε ότι «μέσα στις επόμενες εβδομάδες θα αναπτυχθούν δυνάμεις σταθεροποίησης».

Για το ενδεχόμενο αφοπλισμού, ήταν επιφυλακτικός: «δεν είμαι απόλυτα αισιόδοξος», λέγοντας πως η Hamas «έχει εξελιχθεί σε ιδεολογία» και ότι ο αφοπλισμός «είναι αναγκαίος, αλλά από μόνος του δεν είναι επαρκής», εκφράζοντας ανησυχία για το κενό στην εκπαίδευση των νέων στη Γάζα που μπορεί να γεννήσει «μια νέα γενιά εξτρεμισμού».

Για το Κυπριακό, ο κ. Γεραπετρίτης μίλησε για «πολύ επώδυνη ιστορία», υπενθυμίζοντας ότι η Κύπρος παραμένει διαιρεμένη μετά το 1974 και ότι συνιστά «μοναδική περίπτωση ξεκάθαρης διχοτόμησης παγκοσμίως», σημειώνοντας ότι μια βιώσιμη λύση θα ήταν ισχυρό μήνυμα για τη διεθνή κοινότητα.

Τέλος, στο θέμα των δασμών και των εμπορικών ανακατατάξεων, ο υπουργός σημείωσε ότι η ΕΕ «πιστεύει ακράδαντα στο ελεύθερο εμπόριο» και ότι επιδιώκει «τον μετριασμό των επιπτώσεων των δασμών» μέσω διαλόγου με τις ΗΠΑ. Χαρακτήρισε τις συμφωνίες με Mercosur και Ινδία «εξαιρετικής σημασίας», τονίζοντας ότι η δεύτερη ανοίγει μια αγορά «1,4 δισ.» καταναλωτών, με ιδιαίτερη σημασία και για ελληνικά προϊόντα, ιδίως αγροτικά. Τόνισε δε πως η «υπερβολική εξάρτηση» σε κρίσιμους τομείς «μπορεί να αποδειχθεί επιζήμια», άρα η «διαφοροποίηση των εμπορικών σχέσεων είναι κρίσιμη».

Αναλυτικά η συζήτηση:

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Θα ήθελα να ξεκινήσω με το ΝΑΤΟ και την απειλή του Donald Trump να αναλάβει τον έλεγχο της Γροιλανδίας. Θεωρείτε ότι το ζήτημα έχει λήξει ή εξακολουθεί να εκκρεμεί;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Δεν θεωρώ ότι έχει λήξει. Υπάρχουν ακόμη πολλά προς συζήτηση. Έχουμε εμπιστοσύνη στο ΝΑΤΟ, αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της διατλαντικής σχέσης και πυλώνα της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής διεθνούς ασφάλειας. Αντιλαμβανόμαστε ότι απαιτούνται ορισμένες προσαρμογές. Υπάρχουν, κατά την άποψή μου, εύλογες ανησυχίες σε σχέση με την ασφάλεια στην Αρκτική, τις οποίες λαμβάνουμε υπόψη.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν επιμέρους θέματα σχετικά με το πώς θα ενισχυθεί η ασφάλεια, τα οποία απαιτούν περαιτέρω επεξεργασία. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να αποφασιστεί εντός του ΝΑΤΟ. Όλοι αναγνωρίζουμε ότι το ζήτημα της Γροιλανδίας είναι κρίσιμης σημασίας για τους Ευρωπαίους, προφανώς λόγω της Δανίας. Ως εκ τούτου η θέση μας είναι σταθερή, αλλά, ασφαλώς, υπάρχει ευρύ περιθώριο διαλόγου με την αμερικανική κυβέρνηση, ο οποίος εκτιμώ ότι θα είναι εποικοδομητικός.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Σας αιφνιδίασε το θέμα ή υπήρχε πράγματι απειλή για τη Γροιλανδία από την Κίνα ή τη Ρωσία;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Για να είμαι απολύτως ειλικρινής, δεν είχαμε πλήρη εικόνα για το τι επρόκειτο να ακολουθήσει. Είχαμε συνειδητοποιήσει ότι η Γροιλανδία αποκτά αυξανόμενη γεωστρατηγική σημασία, ιδίως λόγω της παρουσίας της Ρωσίας και άλλων δρώντων. Ωστόσο, η αλήθεια είναι ότι το ζήτημα αναδείχθηκε σε μείζον θέμα, ιδίως μετά τις αμερικανικές εκλογές, όπως ανέφερα. Κατανοούμε ότι πρόκειται για ένα θέμα που προκαλεί ανησυχία — εν μέρει δικαιολογημένη. Παρ’ όλα αυτά, μας προκάλεσε έκπληξη το πόσο σημαντικό είναι το ζήτημα για τη νέα αμερικανική κυβέρνηση.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Φάνηκε να το συνδέει και με το ότι δεν έλαβε το Νόμπελ Ειρήνης. Έχετε κάποιο σχόλιο;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Δεν θα περιμένατε από εμένα να σχολιάσω κάτι τέτοιο. Ο κόσμος γίνεται πράγματι ολοένα και πιο απρόβλεπτος. Με ρωτήσατε αν το είχαμε προβλέψει. Η αλήθεια είναι ότι η διεθνής πραγματικότητα καθίσταται όλο και λιγότερο προβλέψιμη και αυτό δεν οφείλεται μόνο στη νέα αμερικανική κυβέρνηση. Συνολικά, η νέα γεωπολιτική εποχή χαρακτηρίζεται από αυξημένη αβεβαιότητα. Παλαιότερα, ο ρόλος ενός Υπουργού Εξωτερικών συνδεόταν σε μεγάλο βαθμό με την πρόβλεψη των εξελίξεων.

Πλέον θεωρώ πως έχει μεταβληθεί ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το καθήκον μας. Αναπτύσσουμε εναλλακτικά σενάρια, ακριβώς λόγω του υψηλού βαθμού αβεβαιότητας. Η αβεβαιότητα αποτελεί πλέον καθημερινότητα. Είναι μέρος της δουλειάς μας. Μερικές φορές καλούμαστε να τετραγωνίσουμε τον κύκλο, αλλά σε γενικές γραμμές προσπαθούμε να το κάνουμε με ορθολογικό τρόπο.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Αυτή η αβεβαιότητα οφείλεται αποκλειστικά στον Donald Trump; Ο Sir Richard Shirreff, πρώην Αναπληρωτής Ανώτατος Διοικητής του ΝΑΤΟ για την Ευρώπη, έχει δηλώσει ότι ο Donald Trump αποτελεί μεγαλύτερη απειλή για τη Συμμαχία από τον Vladimir Putin.

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Όχι, δεν μπορώ να συμφωνήσω με αυτό. Για εμάς, τους Ευρωπαίους, ο Putin συνιστά πραγματική απειλή. Όχι μόνο λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, αλλά και εξαιτίας σειράς άλλων ενεργειών, συμπεριλαμβανομένων υβριδικών απειλών στην Ευρώπη. Οπότε θεωρώ ότι ο Putin πράγματι αποτελεί απειλή για την Ευρώπη. Είναι επίσης αλήθεια ότι η νέα αμερικανική κυβέρνηση έχει μεταβάλει τον τρόπο άσκησης πολιτικής, και υπάρχει μια σχετική προσαρμογή σε αυτό.

Ταυτόχρονα, αυτή η νέα πολιτική προσέγγιση της αμερικανικής κυβέρνησης αναδεικνύει και ορισμένες αδυναμίες της αρχιτεκτονικής ασφάλειας, όπως η εμφανής ανισορροπία στην κατανομή βαρών εντός του ΝΑΤΟ. Πλέον όλοι συμφωνούμε ότι πρέπει να επανεξετάσουμε τις βασικές αρχές της κατανομής βαρών, προκειμένου να είμαστε σε ισότιμη βάση. Ωστόσο, η αβεβαιότητα είναι πολυπαραγοντικό φαινόμενο και δεν μπορεί να αποδοθεί σε έναν μόνο παράγοντα.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Αναφερθήκατε στην κατανομή των βαρών. Ο Donald Trump είχε ήδη από την προηγούμενη θητεία του καταστήσει σαφές ότι ήθελε οι δαπάνες να αυξηθούν στο 5%. Θεωρείτε ότι είναι σαφές τι ζητά από το ΝΑΤΟ σήμερα, προκειμένου — όπως λέει — να το καταστήσει ισχυρότερο;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Νομίζω ότι έχουμε σαφή εικόνα. Η Ελλάδα, όπως γνωρίζετε, λόγω γεωγραφικών και γεωπολιτικών παραμέτρων, διαχρονικά διαθέτει υψηλές αμυντικές δαπάνες — σταθερά άνω του 3% τα τελευταία πολλά χρόνια. Συνεπώς για εμάς δεν πρόκειται για δραματική μεταβολή. Για πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ωστόσο, η προσαρμογή θα είναι σχετικά επίπονη. Όπως ανέφερα, στο πλαίσιο του νέου ευρωπαϊκού δόγματος περί στρατηγικής αυτονομίας, είναι αναγκαίο να αναλάβουμε τη βασική ευθύνη της άμυνας μας. Τα απαιτούμενα 3,5% και 1,5% αφορούν αφενός τις κρίσιμες αμυντικές δαπάνες και αφετέρου υποστηρικτικές υποδομές που συνδέονται με την άμυνα. Υπάρχει σαφής οδικός χάρτης και εκτιμώ ότι η εξέλιξη αυτή θα είναι αμοιβαία επωφελής.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Σχετικά με τη Ρωσία. Η αμερικανική κυβέρνηση φαίνεται σε μεγάλο βαθμό να ευθυγραμμίζεται με τις ρωσικές θέσεις ως προς το τι επιδιώκει η Ρωσία από την Ουκρανία. Μιλούν για την εξεύρεση μιας συμφωνίας. Πιστεύετε ότι, αν η Ρωσία αποκτήσει το Donbas όπως επιδιώκει, θα σταματήσει εκεί;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Μιλώντας για προβλεψιμότητα, στη δική μας δουλειά ποτέ δεν λέμε «ποτέ». Η βιώσιμη ειρήνη απαιτεί δίκαιη συμφωνία για όλα τα μέρη. Η ιστορία έχει δείξει επανειλημμένα ότι συμφωνίες που είναι ταπεινωτικές λειτουργούν συχνά ως αφετηρία περαιτέρω αναταραχών. Για μένα είναι κρίσιμο, στην περίπτωση της Ουκρανίας, να υπάρξει μια δίκαιη και έντιμη συμφωνία, που να αντανακλά τις θεμελιώδεις αρχές του Διεθνούς Δικαίου, συμπεριλαμβανομένου του σεβασμού της κυριαρχίας της Ουκρανίας. Δεν μπορεί να επιβληθεί μια μονομερής και ταπεινωτική συμφωνία και να αναμένουμε ότι θα διαρκέσει.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Μιλάτε, δηλαδή, για μια ειρήνη με αξιοπρέπεια. Να σας ρωτήσω για το Άρθρο 5, διότι υπάρχει ανησυχία ότι, αν ο Vladimir Putin θεωρήσει πως μπορεί να αποκομίσει όσα επιδιώκει στην Ουκρανία, θα συνεχίσει. Έχει ήδη καταρρίψει μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε έδαφος του ΝΑΤΟ, χωρίς αντίδραση από το ΝΑΤΟ. Έχετε εμπιστοσύνη ότι, αν εισβάλει ή κινηθεί κατά κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ — ενδεχομένως μιας μικρής χώρας μέλους του ΝΑΤΟ που θα ήθελε να ανακτήσει — η Συμμαχία είναι έτοιμη να αντιδράσει; Είστε αισιόδοξος ότι αυτή η συμμαχία θα τηρηθεί και πιστεύετε ότι το Άρθρο 5 θα υποστηριχθεί από τις ΗΠΑ;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Είμαι βέβαιος ότι σε μια τέτοια περίπτωση θα ενεργοποιηθεί το Άρθρο 5. Διότι πιστεύω ότι οι διατλαντικοί δεσμοί παραμένουν αξιόπιστοι και ισχυροί. Γνωρίζω ότι έχουν διατυπωθεί σοβαρές επιφυλάξεις από τον Πρόεδρο Trump και τη κυβέρνησή του. Ωστόσο, ως προς τα θεμελιώδη στοιχεία αυτής της σχέσης — που αποτελούν τον πυρήνα της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας — υπάρχει κοινή αντίληψη και η αλληλεγγύη θα επιβεβαιωθεί στην πράξη. Όταν συζητούμε για το μέλλον του ΝΑΤΟ, δεν θεωρώ ότι βρισκόμαστε ενώπιον μιας ολοκληρωτικής ρήξης, αλλά μάλλον μιας μεταβατικής φάσης.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Μετάβασης προς τι;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Προς έναν πιο λειτουργικό οργανισμό, όπου η δικαιότερη κατανομή βαρών θα αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό. Η πραγματικότητα είναι ότι οι Ευρωπαίοι οφείλουμε να αναλάβουμε μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την ασφάλεια της Ευρώπης και της γειτονιάς μας και αυτό είναι απολύτως θεμιτό. Σε περίπτωση, όμως, κρίσης, εκτιμώ ότι το σύνολο του δυτικού κόσμου θα παραμείνει ενωμένο.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Είναι αυτό μια διπλωματική διατύπωση που υποδηλώνει ότι δεν εμπιστεύεστε πλήρως τις Ηνωμένες Πολιτείες και ότι η Ευρώπη πρέπει να μάθει να αμύνεται μόνη της; Ο Γάλλος Υπουργός Εξωτερικών ουσιαστικά τοποθετήθηκε με τον τρόπο αυτό και διαφοροποιήθηκε από τον Mark Rutte, ο οποίος δήλωσε ότι το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τις ΗΠΑ.

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Για να είμαι απολύτως ειλικρινής, η έννοια της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης δεν είναι νέα. Αναπτύσσεται τουλάχιστον την τελευταία πενταετία, πολύ πριν από την εκλογή του Προέδρου Trump. Μετά τη ρωσική επιθετικότητα στην Ουκρανία, η ευρωπαϊκή οπτική μεταβλήθηκε ουσιαστικά. Δεν είχαμε βιώσει, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, έναν πόλεμο τόσο κοντά μας, στην καρδιά της Ευρώπης. Για εμάς αποτέλεσε ισχυρό σοκ, διότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει στηριχθεί ακριβώς στην ιδέα της οικοδόμησης της ειρήνης μέσω της οικονομίας. Τέτοιου είδους περιστατικά απλώς δεν συνέβαιναν.

Όταν, όμως, ο πόλεμος βρίσκεται ουσιαστικά στα σύνορά μας η αντίληψη αλλάζει ριζικά. Η στρατηγική αυτονομία καθίσταται ζήτημα υπαρξιακής σημασίας για την Ευρώπη. Δεν συνδέεται με το νέο αμερικανικό δόγμα, και θεωρώ ότι για εμάς η ανάπτυξη αυτής της στρατηγικής αυτονομίας είναι ζωτικής σημασίας. Και προφανώς δεν αφορά μόνο την αποτρεπτική ικανότητα. Αφορά επίσης τη χρηματοδότηση, την ανταγωνιστικότητα και το εμπόριο. Ξέρω ότι θα με ρωτήσετε για τις εμπορικές συμφωνίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θεωρώ ότι πρόκειται για μια συνολική επανεξέταση των θεμελιωδών αντιλήψεων της Ευρώπης.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Πράγματι θα ήθελα να μιλήσουμε για τη «μητέρα όλων των συμφωνιών», αλλά ας έρθουμε πρώτα στη στρατηγική θέση της Ελλάδας και στο υγροποιημένο φυσικό αέριο. Θέλετε η Ελλάδα να αποτελέσει πύλη εισόδου προς την Ευρώπη. Με ποιον τρόπο; Αν μπορείτε να μας ενημερώσετε. Μέσω λιμένων, τερματικών σταθμών; Σε ποιο στάδιο βρίσκεστε;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Η γεωγραφική μας θέση είναι εξαιρετικά πλεονεκτική. Βρισκόμαστε σε κομβικό σημείο, μεταξύ τριών ηπείρων — στο άκρο της Ευρώπης και σε πολύ μικρή απόσταση από την Αφρική, τη Μέση Ανατολή. Διαθέτουμε ισχυρές υποδομές, ιδίως λιμενικές, με το λιμάνι του Πειραιά να συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα της Μεσογείου. Έχουμε αναγάγει την ενέργεια σε κεντρικό άξονα της πολιτικής μας. Για πρώτη φορά στην ιστορία μας, η Ελλάδα κατέστη εξαγωγική χώρα στον τομέα της ενέργειας.

Επί δεκαετίες ήμασταν καθαρός εισαγωγέας αλλά από πέρυσι έχουμε καταστεί εξαγωγέας. Διαφοροποιήσαμε το ενεργειακό μας μείγμα. Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, λάβαμε την απόφαση να αναπτύξουμε μια νέα ενεργειακή πολιτική, χωρίς εξαρτήσεις από συγκεκριμένα κράτη. Ως εκ τούτου, διαθέτουμε πλέον σημαντικό βαθμό αυτονομίας στην παραγωγή ενέργειας, με ποσοστό άνω του 50% να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές. Διαθέτουμε δύο Πλωτές Μονάδες Αποθήκευσης και Επαναεριοποίησης (FSRU).

Έχουμε αναπτύξει συνέργειες με πολλές χώρες στο πλαίσιο κάθετων και οριζόντιων ενεργειακών διαδρόμων. Βρίσκονται σε εξέλιξη δύο θαλάσσιες διασυνδέσεις, με την Αίγυπτο και την Κύπρο, ενώ πριν από έναν μήνα ανακοινώσαμε τον κάθετο διάδρομο. Συνεπώς, διαθέτουμε την ικανότητα να καταστήσουμε την Ελλάδα ενεργειακό κόμβο μεταξύ Ευρώπης, Αφρικής και Ανατολής. Και φυσικά διαθέτουμε και την πολιτική βούληση να αναπτύξουμε τις ενεργειακές μας συμμαχίες.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Ποια είναι η κατάσταση των διμερών σχέσεων με τις ΗΠΑ, δεδομένου ότι μεγάλο μέρος του υγροποιημένου φυσικού αερίου προέρχεται από τις ΗΠΑ;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Πράγματι, περίπου το 25% των αμερικανικών ενεργειακών εξαγωγών κατευθύνεται προς την Ελλάδα. Και ας μην ξεχνάμε ότι διαθέτουμε έναν πολύ ισχυρό εμπορικό στόλο, τον ισχυρότερο παγκοσμίως. Σχεδόν το ένα τρίτο του αμερικανικού LNG μεταφέρεται με πλοία ελληνικών συμφερόντων.

Η Ελλάδα αποτελεί, συνεπώς, κρίσιμο και αξιόπιστο σύμμαχο για τις Ηνωμένες Πολιτείες διότι όπως γνωρίζετε η Ελλάδα έχει αποδείξει τα τελευταία έξι-επτά χρόνια με τη νέα κυβέρνηση ότι είναι σταθερή στις αρχές της. Αποδίδουμε ιδιαίτερη σημασία στις παραδοσιακές μας συμμαχίες και δεν λειτουργούμε με συναλλακτική λογική. Ενεργούμε στη βάση αρχών, γεγονός που μας καθιστά έντιμους συνομιλητές στη διεθνή ενεργειακή αγορά.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Θα ήθελα να περάσουμε στη Μέση Ανατολή. Σήμερα βρεθήκατε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και κατόπιν συναντηθήκατε με τον Γενικό Γραμματέα. Μπορείτε να μας ενημερώσετε ειδικότερα για το ζήτημα της Γάζας;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Η συνάντηση με τον Γενικό Γραμματέα ήταν προγραμματισμένη για 20 λεπτά, αλλά τελικά διήρκεσε περισσότερο από μία ώρα, διότι υπάρχουν τόσα εκκρεμή ζητήματα προς συζήτηση. Η Ελλάδα, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, εμπλέκεται σε πολλά από τα ανοικτά μέτωπα, ιδίως δε στη Γάζα όπου εισερχόμαστε πλέον στη Δεύτερη Φάση.

Η Δεύτερη Φάση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη διότι περιλαμβάνει την ανάπτυξη δυνάμεων σταθεροποίησης επί του εδάφους, τον αφοπλισμό της Hamas — που αποτελεί φυσικά προϋπόθεση τόσο για την ανάπτυξη των δυνάμεων όσο και για την ασφάλεια του Ισραήλ — καθώς και τη συγκρότηση τεχνοκρατικής Παλαιστινιακής κυβέρνησης. Έχει εξαιρετική σημασία να υπάρχει ένας σαφής οδικός χάρτης που να ορίζει τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις στις οποίες πρέπει να προβούν η Παλαιστινιακή Αρχή και η Παλαιστινιακή κυβέρνηση. Εκτιμώ ότι μέσα στις επόμενες εβδομάδες θα αναπτυχθούν δυνάμεις σταθεροποίησης επί του εδάφους.

Όπως γνωρίζετε, το Συμβούλιο Ασφαλείας υιοθέτησε το ιδιαίτερα σημαντικό ψήφισμα 2803, το οποίο αποτελεί τη νομική βάση για το νέο καθεστώς στη Γάζα. Η Ελλάδα θα διαδραματίσει ενεργό ρόλο, τόσο στον ανθρωπιστικό τομέα όσο και στη σταθεροποίηση και την ανοικοδόμηση. Ήδη έχουμε ενεργοποιήσει πολλούς μηχανισμούς ανθρωπιστικής στήριξης. Στα νοσοκομεία μας νοσηλεύονται παιδιά από τη Γάζα. Παρέχουμε ουσιαστική ανθρωπιστική βοήθεια.

Μόλις πριν από έναν μήνα επισκεφθήκαμε τη Ραμάλα και είχαμε πολύ καλή συνάντηση με την Παλαιστινιακή Αρχή και τον Πρόεδρο Abbas. Διατηρούμε ισχυρούς, παραδοσιακούς δεσμούς με ολόκληρο τον αραβικό κόσμο και ταυτόχρονα έχουμε στρατηγική σχέση με το Ισραήλ.

Οφείλω να πω με ειλικρίνεια ότι το ζήτημα δεν έχει λήξει. Υπάρχουν πολλά ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν τόσο στη Γάζα όσο και στη Δυτική Όχθη. Ωστόσο, είμαι συγκρατημένα αισιόδοξος ως προς την τελική έκβαση στη Γάζα. Προσβλέπουμε σε μια ειρηνική συνύπαρξη του Ισραήλ με ένα ανεξάρτητο παλαιστινιακό κράτος, όταν ομαλοποιηθεί η κατάσταση.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Η «συγκρατημένη αισιοδοξία» είναι ήδη σημαντική για την περιοχή. Ποια είναι η μεγαλύτερη ανησυχία σας;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Εννοείτε ως προς τη Γάζα;

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Ναι, ως προς τον κίνδυνο αποσταθεροποίησης.

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Κατά την άποψή μου, το πλέον κρίσιμο ζήτημα είναι το εύρος της εντολής της Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης (ISF).

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Ποιοι θα συγκροτήσουν τη Διεθνή Δύναμη Σταθεροποίησης;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Η δύναμη αυτή θα λειτουργεί υπό την ομπρέλα του ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας, ωστόσο η συγκρότησή της θα αποφασιστεί από το Συμβούλιο Ειρήνης. Όπως γνωρίζετε, το ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας παρέχει την εξουσιοδότηση για τη δημιουργία τόσο του Συμβουλίου Ειρήνης, όσο και της Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης. Επομένως, θα υπάρχει μια ιεραρχική δομή και οι εντολές θα εκδίδονται από τα αρμόδια όργανα.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Ποια είναι η σχέση μεταξύ του Συμβουλίου Ειρήνης και του Συμβουλίου Ασφαλείας;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Πράγματι, το εύρος αρμοδιοτήτων του Συμβουλίου Ειρήνης υπερβαίνει εκείνο που προβλέπεται ρητά στο Ψήφισμα 2803. Το ψήφισμα παρέχει συγκεκριμένη εντολή για τη Γάζα και για περιορισμένο χρονικό διάστημα, με σκοπό την επίλυση της σύγκρουσης, ενώ το Συμβούλιο Ειρήνης έχει πιο ανοιχτό χαρακτήρα, και στην ουσία αποτελεί έναν μόνιμο διεθνή οργανισμό. Συνεπώς, δεν υπάρχει πλήρης ταύτιση. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο, στην παρούσα φάση, δεν είμαστε σε θέση να συμμετάσχουμε στο Συμβούλιο Ειρήνης, παρότι προσκληθήκαμε.

Αυτό που ρητά υποστηρίξαμε — και θεωρώ ότι είναι μια εύλογη και βασισμένη σε αρχές θέση, την οποία διατύπωσε και ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας ενώπιον του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου — είναι ότι οι ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα συμμετοχής στο Συμβούλιο Ειρήνης αποκλειστικά για τη Γάζα και μόνο για το διάστημα που απαιτείται για την επίλυση της σύγκρουσης. Η Ελλάδα υποστηρίζει πλήρως κάθε πρωτοβουλία για την ειρηνική επίλυση της κατάστασης στη Γάζα. Για εμάς πρόκειται για υπαρξιακό ζήτημα, λόγω γεωγραφικής εγγύτητας, της παρουσίας χριστιανικών πληθυσμών και των στενών μας σχέσεων τόσο με το Ισραήλ, όσο και με τον αραβικό κόσμο.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Αναμένετε τον κ. Trump να παραμερίσει τους Ευρωπαίους και τον ΟΗΕ έναντι του Συμβουλίου της Ειρήνης;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Δεν συμμερίζομαι αυτή την άποψη. Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών θα εξακολουθήσει να έχει ρόλο, διότι η νομική βάση παραμένει το ψήφισμα 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας. Το Συμβούλιο Ειρήνης αποτελεί μια πρωτοβουλία που ενδέχεται να δώσει προστιθέμενη αξία, καθώς απαιτείται ένα διαφορετικό μοντέλο για τη Γάζα. Η σύγκρουση αυτή είναι εξαιρετικά σύνθετη. Οι ιστορικές της ρίζες εκτείνονται σε βάθος δεκαετιών, πέραν οποιουδήποτε ψηφίσματος του ΟΗΕ. Οφείλουμε, επομένως, να προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε όσο το δυνατόν πιο ρεαλιστικά αυτόν τον νέο μηχανισμό επίλυσης της σύγκρουσης. Το Συμβούλιο Ειρήνης και ο ΟΗΕ μπορούν και πρέπει να λειτουργήσουν συμπληρωματικά, και η Ευρώπη — καθώς και η Ελλάδα — θα συμβάλλουν εποικοδομητικά προς αυτή την κατεύθυνση.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Θα αφοπλιστεί η Hamas;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Δεν είναι ερώτημα που μπορεί να απευθυνθεί σε εμένα. Προφανώς δεν εκπροσωπώ τη Hamas. Αν με ρωτάτε, θα έλεγα ότι δεν είμαι απόλυτα αισιόδοξος. Και ο λόγος είναι ότι η Hamas δεν είναι μόνο τα πρόσωπα που συγκροτούν την τρομοκρατική αυτή οργάνωση. Η Hamas έχει εξελιχθεί σε ιδεολογία. Επομένως, για να εξαλειφθεί η Hamas, πρέπει να εξαλειφθεί η εξτρεμιστική ιδεολογία που τη στηρίζει. Αυτό απαιτεί πολύ περισσότερα από τον απλό αφοπλισμό, απαιτεί ουσιαστική εκπαίδευση. Με ανησυχεί ιδιαίτερα το γεγονός ότι τα τελευταία δύο χρόνια, η εκπαίδευση των νέων στη Γάζα είναι ελλιπής. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει την αιτία για μια νέα γενιά εξτρεμισμού. Συνεπώς, ο αφοπλισμός είναι αναγκαίος, αλλά από μόνος του δεν είναι επαρκής.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Μπορείτε να μας δώσετε κάποιες λεπτομέρειες για τη συνάντηση που είχατε με τον Γενικό Γραμματέα;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Μπορώ να σας πω ότι ήταν μια ιδιαίτερα ειλικρινής συζήτηση. Είχαμε εκτενή κατ’ ιδίαν συνάντηση με τον Γενικό Γραμματέα, καθώς και διευρυμένη συνάντηση με τις αντιπροσωπείες μας. Το μέρος της συζήτησης που μπορώ να αναφέρω δημοσίως αφορούσε το Κυπριακό. Όπως γνωρίζετε, βρίσκεται σε εξέλιξη προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού ζητήματος. Πρόκειται για μια πολύ επώδυνη ιστορία. Η Κύπρος παραμένει διαιρεμένη μετά την τουρκική εισβολή του 1974 και εξακολουθεί να αποτελεί μοναδική περίπτωση ξεκάθαρης διχοτόμησης παγκοσμίως. Αποτελεί σημαντικό μήνυμα αν τα Ηνωμένα Έθνη επιτύχουν μια βιώσιμη επίλυση αυτής της μακροχρόνιας διχοτόμησης στο νησί.

Όμως, αντιλαμβανόμαστε — όπως και στην περίπτωση της Γάζας — ότι η κατάσταση είναι εξαιρετικά σύνθετη, καθώς υφίσταται de facto κατοχή στο βόρειο τμήμα του νησιού. Παρά τις προσπάθειες άνω των 50 ετών για εξεύρεση λύσης βάσει των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας, αυτό δεν έχει καταστεί εφικτό. Αναζητούμε, επομένως, τον αναγκαίο καταλύτη που θα επιταχύνει τη διαδικασία.

Συζητήσαμε επίσης για τη Συρία και τη Λιβύη. Ανταλλάξαμε επίσης απόψεις για γενικότερα, εννοιολογικά ζητήματα σχετικά με την αρχιτεκτονική ασφάλειας στο πλαίσιο του ΟΗΕ, καθώς και το νέο περιβάλλον πολυπολικότητας και πολυμέρειας που διαμορφώνεται. Ο Γενικός Γραμματέας ανησυχεί, ευλόγως, για τις εξελίξεις. Πιστεύω, ωστόσο, ότι πρέπει να προσεγγίσουμε τα ζητήματα αυτά με ψυχραιμία και εποικοδομητικό τρόπο. Όπως ανέφερα, διανύουμε μια μεταβατική περίοδο και οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε τα βαθύτερα των δυσλειτουργιών, ακόμη και εντός του ΟΗΕ.

Στηρίζουμε πλήρως την Ατζέντα UN80 για τη μεταρρύθμιση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων στα Ηνωμένα Έθνη. Για εμένα είναι κρίσιμο να διατηρηθεί ζωντανός ο εποικοδομητικός διάλογος για τη διεθνή πολυμέρεια. Δεν θεωρώ ότι η πολυμέρεια έχει εξαντλήσει τον ρόλο της. Αντιθέτως, μπορεί ακόμη να προσφέρει πολλά, ιδίως επειδή τα περισσότερα σύγχρονα προβλήματα είναι διακρατικά: ένοπλες συγκρούσεις – δεν υπάρχει ούτε μία σύγκρουση χωρίς τη παρέμβαση εξωτερικών δρώντων – κλιματική κρίση, επισιτιστική ανασφάλεια, διεθνής τρομοκρατία. Καμία χώρα, όσο ισχυρή και αν είναι, δεν μπορεί να επιτύχει θετικά αποτελέσματα χωρίς ευρεία διεθνή συναίνεση.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρώπη φαίνεται να αναζητά εναλλακτικές πέραν των Ηνωμένων Πολιτειών σε διάφορους τομείς, μεταξύ των οποίων και το εμπόριο. Οι δασμοί έχουν ωθήσει την Ευρώπη να επανεξετάσει τις εμπορικές της σχέσεις. Η ΕΕ μόλις υπέγραψε τη «μητέρα όλων των εμπορικών συμφωνιών» με την Ινδία. Σηματοδοτεί αυτό μια πορεία απεξάρτησης από τις εμπορικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Πρόκειται πράγματι για μια προκλητική ερώτηση, αλλά θα προσπαθήσω να απαντήσω με λογικό τρόπο.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Σας έτυχε μια Αμερικανίδα δημοσιογράφος.

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Είναι μέρος της δουλειάς σας να κάνετε προκλητικές ερωτήσεις και το εκτιμώ. Όπως γνωρίζετε, δεν είμαι πολιτικός, είμαι ακαδημαϊκός. Για περίπου 20 χρόνια βάσιζα τη σκέψη μου στον ορθολογισμό και τώρα καλούμαι γίνω πολιτικός, το οποίο, ξέρετε..

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: …είναι παράλογο;

Γ. ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗΣ: Όχι αλλά δεν θα έλεγα ότι πρόκειται για προνομιακό πεδίο της λογικής. Όσον αφορά το διεθνές εμπόριο, η Ευρώπη δεν συμπαθεί τους δασμούς, διότι πιστεύει ακράδαντα στο ελεύθερο εμπόριο. Πρόκειται για ένα ζήτημα ιδεολογίας και διαθέτουμε πλέον την εμπειρία να μιλήσουμε για το ελεύθερο εμπόριο διότι η μεταπολεμική Ευρώπη στηρίχθηκε κατά βάση στο ελεύθερο εμπόριο. Η ιδέα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και κατόπιν, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στηρίχθηκε στο ότι η οικονομία μπορεί να διασφαλίσει την ειρήνη. Πρόκειται για την ουσία της Ευρωπαϊκής νοοτροπίας.

Για τον λόγο αυτό επιδιώκουμε τον μετριασμό των επιπτώσεων των δασμών και βρισκόμαστε σε διαρκή διάλογο με τις Ηνωμένες Πολιτείες για το θέμα. Τις τελευταίες εβδομάδες συνήφθησαν εξαιρετικές συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου, με τις χώρες της Mercosur και με την Ινδία, παρότι στην περίπτωση της Mercosur υπάρχουν ακόμη ορισμένα κωλύματα. Και οι δύο συμφωνίες είναι εξαιρετικής σημασίας. Η συμφωνία με την Ινδία είναι μείζονος σημασίας για εμάς. Η διαπραγμάτευση και των δύο διήρκεσε πάνω από 20–25 χρόνια. Μπορούν να αποτελέσουν καταλύτη για μια νέα εποχή στο διεθνές εμπόριο και τις περιμέναμε εδώ και πάρα πολύ καιρό, συνεπώς υπάρχει μεγάλη ικανοποίηση.

Η συμφωνία με την Ινδία αφορά μια αγορά περίπου δύο δισεκατομμυρίων καταναλωτών. Για εμάς είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ανοίγει μια αγορά 1,4 δισ. ιδίως αναφορικά με ορισμένα ιδιαίτερα σημαντικά προϊόντα, ελληνικά προϊόντα, ιδίως τα αγροτικά προϊόντα. Η διαφοροποίηση των εμπορικών σχέσεων είναι κρίσιμη. Έχει αποδειχθεί ότι η υπερβολική εξάρτηση σε οποιονδήποτε τομέα — ενέργεια, τρόφιμα, υδάτινοι πόροι — μπορεί να αποδειχθεί επιζήμια. Αυτή είναι θεμελιώδης αντίληψη της Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης: προώθηση του ελεύθερου εμπορίου και άρση όλων των πιθανών εμποδίων στο διεθνές εμπόριο.