Μητσοτάκης και Ερντογάν ξανά στο ίδιο τραπέζι: Ο διάλογος και το πολιτικό διακύβευμα

Των Χρύσανθου Κοσελόγλου και Μαρίας Τσιλινίκου

Στις 11 Φεβρουαρίου, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης μεταβαίνει στην τουρκική πρωτεύουσα, όπου θα έχει κατ’ ιδίαν συνάντηση με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Πρόκειται για την πρώτη τους συνάντηση μετά από περίπου ενάμιση χρόνο (η τελευταία συνάντησή τους πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2024 στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη), γεγονός που από μόνο του προσδίδει ιδιαίτερο βάρος στην επίσκεψη.

Πρόκειται για το 6ο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδας – Τουρκίας.

Κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι βασικός στόχος της Αθήνας είναι να παραμείνουν ανοιχτοί οι δίαυλοι επικοινωνίας και να εδραιωθεί μια λειτουργική σχέση με την Τουρκία, σε μια συγκυρία διεθνούς αστάθειας, όπου τα περιθώρια για νέες κρίσεις είναι περιορισμένα.

«Έχουμε δουλέψει παραγωγικά τα προηγούμενα χρόνια για να αποτρέψουμε εντάσεις. Και για να αναγνωρίσουμε ότι ακόμη κι αν δεν μπορούμε να λύσουμε αυτά τα μεγάλα θέματα που δεν έχουν λυθεί εδώ και δεκαετίες, μπορούμε ακόμα να δουλέψουμε ώστε να έχουμε μία λειτουργική και παραγωγική σχέση» δήλωσε χθες στο Foreign Policy ο Πρωθυπουργός.

Οι συμφωνίες και τα ραντεβού στο Ak Saray

Η ελληνική κυβερνητική αποστολή θα είναι πολυμελής. Αναμένεται να υπογραφούν συμφωνίες σε ζητήματα χαμηλής πολιτικής ενώ δεν αποκλείεται να γίνουν τρεις συναντήσεις με διαφορετική σύνθεση.

Μία όλων των συμμετεχόντων στο λεγόμενο «Λευκό Παλάτι» του Ερντογάν (το φαραωνικό παλάτι του Ερντογάν των 1.000 δωματίων, είναι 30 φορές μεγαλύτερο από τον Λευκό Οίκο), μία πιο κλειστή συζήτηση με τη συμμετοχή των ηγετών, των Υπουργών Εξωτερικών και των διπλωματικών συμβούλων τους, ενώ μένει να φανεί αν θα υπάρξει και κλειστό τετ α τετ ανάμεσα στον Έλληνα Πρωθυπουργο και τον Τούρκο Πρόεδρο.

Διάλογο με συγκλίσεις και ανοιχτά μέτωπα

Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή κοινό έδαφος για να ξεκινήσει ουσιαστική διαπραγμάτευση σχετικά με τη μοναδική διαφορά που η Ελλάδα αναγνωρίζει –την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ η Αθήνα προσέρχεται στη συνάντηση με στόχο τη διατήρηση της ηρεμίας, έχοντας ως σταθερό σημείο αναφοράς το Διεθνές Δίκαιο και χωρίς την παραμικρή πρόθεση παραχωρήσεων.

Η κυβερνητική εκτίμηση είναι πως το σχετικά ήπιο κλίμα των τελευταίων δυόμισι ετών έχει αποδώσει απτά αποτελέσματα όπως λιγότερες παραβιάσεις στον εναέριο χώρο, καλύτερη συνεργασία στο Μεταναστευτικό, αισθητή μείωση των μεταναστευτικών ροών, ευκολότερη χορήγηση βίζας για Τούρκους πολίτες σε 12 νησιά του Αιγαίου, αλλά και αύξηση των εμπορικών συναλλαγών.

Αθήνα και Άγκυρα συμφωνούν ότι τα ζητήματα που αφορούν τις διμερείς σχέσεις πρέπει να συζητούνται απευθείας και όχι μέσω τρίτων. Η συνεδρίαση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας στην Άγκυρα αναμένεται να κινηθεί στη λογική της θετικής ατζέντας, με έμφαση στον πολιτικό διάλογο, την οικονομία και τις πρακτικές συνεργασίες.

Η σύνθεση των αντιπροσωπειών και η τελική θεματολογία θα «κουμπώσουν» πάνω σε αυτή τη φιλοσοφία, με στόχο την αποφυγή εντάσεων και την πρόληψη νέων κρίσεων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον θα έχουν και οι δημόσιες τοποθετήσεις των δύο ηγετών μετά το πέρας των συνομιλιών.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει ξεκαθαρίσει ότι θα θέσει το ζήτημα του casus belli, δηλαδή της απειλής πολέμου που διατηρεί η Τουρκία σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων,ενώ μένει να φανεί και το αν θετεί ζήτημα μεταναστευτικού, στη σκιά της τραγωδίας στη Χίο και της προκλητικής συμπεριφοράς της Άγκυρας να εκδώσει NOTAM για έρευνα και διάσωση 1,5 μίλι από το νησί.

«Είχαμε ένα φοβερό δυστύχημα πριν από λίγες μέρες στο Αιγαίο, όπου 15 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Αυτές οι βάρκες δεν πρέπει ποτέ να φεύγουν από την Τουρκία και μπορούμε να συνεργαστούμε με τις τουρκικές αρχές για να βεβαιωθούμε ότι δεν θα υπάρχουν άλλα ρίσκα, άλλες ζωές σε ρίσκο» δήλωσε σε συνέντευξη του ο πρωθυπουργός λίγο μετά την επιβεβαίωση του τετ α τετ.

Στον αντίποδα, η τουρκική ηγεσία δείχνει σαφή δυσφορία απέναντι στις πρωτοβουλίες που αναλαμβάνει η Αθήνα στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, με στόχο να τεθούν όροι στη συμμετοχή της Τουρκίας στο αμυντικό πρόγραμμα SAFE, όσο παραμένει σε ισχύ το casus belli. Επιπροσθέτως επιμένει στη θεωρία της Γαλάζιας Πατρίδας την οποία «ξαναθυμήθηκε» λίγο πριν το τετ α τετ ενώ υ ιοθετεί καινοφανείς θεωρίες περί «επ'αόριστον navtex» στο Αιγαίο.

Πρόσθετη πηγή τριβής αποτελεί και η ενίσχυση της στρατηγικής σχέσης Ελλάδας – Ισραήλ.

Στην τουρκική δημόσια συζήτηση κυριαρχεί εδώ και καιρό η άποψη ότι Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιχειρούν να «περικυκλώσουν» την Τουρκία, μια ανάγνωση που βαθαίνει τη δυσπιστία και περιπλέκει τον διάλογο.

Η «Γαλάζια Πατρίδα» και η επέκταση χωρικών υδάτων

Λίγες ημέρες πριν από τη συνάντηση, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας επανέφερε με έντονο τρόπο τη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας», απαντώντας στις δηλώσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη για το δικαίωμα επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια.

Η Άγκυρα χαρακτήρισε τις ελληνικές θέσεις «απαράδεκτες» και «αντίθετες στο διεθνές δίκαιο», υποστηρίζοντας ότι «οι μονομερείς ενέργειες, οι ισχυρισμοί και οι δηλώσεις της Ελλάδας, οι οποίες αγνοούν τις υφιστάμενες διαφορές και παραβιάζουν τα δικαιώματα της τουρκικής πλευράς, είναι αντίθετες με το διεθνές δίκαιο και απαράδεκτες».

Την ίδια στιγμή, στην ανακοίνωση επαναλαμβάνεται ότι οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις θα συνεχίσουν να υπερασπίζονται τα συμφέροντα της χώρας στις θαλάσσιες ζώνες που η Τουρκία θεωρεί ότι της ανήκουν.

Ο Έλληνας πρωθυπουργός έχει ξεκαθαρίσει δημόσια ότι η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμα που απορρέει από το Δίκαιο της Θάλασσας και θα ασκηθεί όταν η Ελλάδα κρίνει ότι οι συνθήκες είναι κατάλληλες. Υπενθύμισε, μάλιστα, ότι η χώρα έχει ήδη κάνει το πρώτο βήμα στο Ιόνιο, μετά από δεκαετίες αδράνειας.

Στο φόντο όλων αυτών, προστίθενται και οι τουρκικές NAVTEX που δεσμεύουν περιοχές στο κεντρικό Αιγαίο, επ' αόριστον .

Η ελληνική πλευρά επιμένει ότι υπάρχει μία και μόνη διαφορά προς επίλυση, ο καθορισμός υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, αποκλειστικά μέσω διεθνούς δικαιοδοσίας.

Όπως τονίζεται από κυβερνητικά στελέχη, δεν μπορεί να γίνεται επίκληση του διεθνούς δικαίου την ίδια στιγμή που προβάλλονται θεωρίες περί «Γαλάζιας Πατρίδας» και γκριζαρίσματος κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Η παράμετρος του άρθρου 42

Έχει ενδιαφέρον πάντως πως μέσα σε αυτό το αβέβαιο γεωπολιτικό σκηνικό ο Πρωθυπουργός υπενθυμίζει την ύπαρξη του Άρθρου 42 των ευρωπαϊκών συνθηκών, το οποίο όπως λέει είναι το ευρωπαϊκό ισοδύναμο του περίφημου Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ.

«Είναι μια ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, η οποία μάλιστα είναι διατυπωμένη με ακόμη πιο ισχυρό τρόπο από το Άρθρο 5. Στην Ευρώπη μιλάμε πολύ λίγο γι’ αυτήν. Έχει έρθει η στιγμή να τη φέρουμε πραγματικά στο προσκήνιο και να πούμε ξεκάθαρα: ανεξαρτήτως του τι θα συμβεί με το ΝΑΤΟ, εμείς στην Ευρώπη έχουμε συμφωνήσει ότι εάν ένα κράτος-μέλος δεχθεί επίθεση υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, διαθέτουμε τη δική μας ρήτρα συλλογικής, αμοιβαίας συνδρομής» δήλωσε με σαφή κατεύθυνση ο πρωθυπουργός στο Foreign Policy.