Το νέο επικίνδυνο γεωπολιτικό παιχνίδι στη Μέση Ανατολή και η στρατηγική της Τεχεράνης

Οι εξελίξεις επηρεάζουν όχι μόνο την ασφάλεια της περιοχής αλλά και την παγκόσμια ενεργειακή αγορά, ενώ επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα της αποτροπής και των στρατιωτικών ισορροπιών.

Ο ειδικός σε θέματα ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, Μίτσελ Μπέλφερ, ιδρυτής και πρόεδρος του Euro-Gulf Information Centre, μιλώντας στο CNN Greece, αναλύει τα κίνητρα της Τεχεράνης, τις πιθανές αντιδράσεις των κρατών του Κόλπου και τις βαθύτερες γεωπολιτικές συνέπειες της κρίσης που διαμορφώνεται.

Γιατί το Ιράν στοχεύει τις χώρες του Κόλπου

Ο κ. Μπέλφερ εξηγεί ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να παρουσιάσει τις επιθέσεις της ως αμυντικές ενέργειες, υποστηρίζοντας ότι στοχεύει στρατιωτικές εγκαταστάσεις, εξοπλισμό και προσωπικό των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή. Ωστόσο, όπως επισημαίνει, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά: «πολλές από τις επιθέσεις στοχεύουν σε πολιτικές υποδομές και, ως εκ τούτου, επηρεάζουν τη ζωή των πολιτών σε Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Ομάν, Κατάρ, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα».

Ο ίδιος εκτιμά ότι πίσω από αυτή τη τακτική βρίσκεται μια βαθύτερη πολιτική επιδίωξη της Τεχεράνης, η οποία σχετίζεται με την ανάγκη του καθεστώτος να ενισχύσει τη διεθνή του εικόνα και τη νομιμοποίησή του στον λεγόμενο αντιδυτικό άξονα.

Όπως σημειώνει: «αποκαλύπτει ένα σημαντικό στοιχείο της στρατηγικής του Ιράν. Αναζητά ενεργά νέους εχθρούς σε αυτή τη σύγκρουση για να εκπληρώσει την κύρια ιδεολογική του φιλοδοξία να ενισχύσει τη νομιμότητά του εκπροσωπώντας τις λεγόμενες “αντιιμπεριαλιστικές δυνάμεις” και να θεωρηθεί ως “μοναχικός καβαλάρης”».
Ο αναλυτής επισημαίνει ότι η αντιπαλότητα ανάμεσα στο Ιράν και τα κράτη του Περσικού Κόλπου έχει βαθιές ιστορικές ρίζες, οι οποίες ανάγονται στην περίοδο που ακολούθησε την Ιρανική Επανάσταση του 1979. Από τότε, κυριαρχεί ένα κλίμα έντασης και αμοιβαίας καχυποψίας.

«Από το 1979, οι σχέσεις του Ιράν με τους γείτονές του στον Κόλπο βασίζονται στην εχθρότητα και οι τακτικές που έχει αναπτύξει κυμαίνονται από την τρομοκρατία σε Μπαχρέιν, Κουβέιτ και Σαουδική Αραβία έως επιθέσεις σε ενεργειακούς χώρους στη Σαουδική Αραβία, την υποστήριξη πραξικοπημάτων στο Μπαχρέιν και τη στόχευση θαλάσσιων εμπορικών οδών στο Κουβέιτ, μεταξύ άλλων κακόβουλων ενεργειών», τονίζει.

Κατά τον ίδιο, τα πλήγματα που σημειώθηκαν μετά την εκδήλωση της κρίσης υπηρετούν ένα συγκεκριμένο και σαφές σκοπό. «Με το ξέσπασμα του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, οι επιθέσεις του Ιράν έχουν ενταθεί προκειμένου να τιμωρήσει τα κράτη μέλη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου και όχι να πιέσει τις ΗΠΑ στην περιοχή».

«Οφθαλμός αντί οφθαλμού»

Η μέχρι τώρα στάση των κρατών του Κόλπου χαρακτηρίζεται από αυτοσυγκράτηση, ωστόσο η ανάγκη για δυναμικότερη αντίδραση φαίνεται να αυξάνεται.
Ο Μίτσελ Μπέλφερ επισημαίνει ότι «υπάρχει αυξανόμενη εσωτερική πίεση από το προσωπικό ασφαλείας τόσο στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα όσο και στη Σαουδική Αραβία, καθώς και στα άλλα κράτη του GCC, για αντεπίθεση με τρόπο οφθαλμός αντί οφθαλμού», αναφέρει.

Παράλληλα υπογραμμίζει ότι, παρότι μέχρι στιγμής τα κράτη του τα κράτη μέλη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου έχουν δείξει σημαντική αυτοσυγκράτηση, ωστόσο όπως αναφέρει αυτή η στάση ενδέχεται να αλλάξει σύντομα.
«Θα υπάρξει ένα σημείο καμπής και θα χτυπήσουν στόχους από κοινού με τις ΗΠΑ στο Ιράν, εάν η Τεχεράνη συνεχίσει τους βομβαρδισμούς της», εκτιμά.Θεωρεί ότι η παραδοσιακή στρατηγική αποτροπής στη Μέση Ανατολή έχει πλέον αποδυναμωθεί.

«Έχει ξεθωριάσει προ πολλού. Αυτό που θα μπορούσαμε να εξετάσουμε είναι μια καταναγκαστική συμμαχία, ότι κάθε πράξη βίας αντιμετωπίζεται με μεγαλύτερη ισχύ πυρός από τα αραβικά κράτη», σημειώνει.

Η κρίση αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, έχει ήδη φέρει τα κράτη μέλη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου του GCC πιο κοντά από οποιαδήποτε άλλη στιγμή τα τελευταία 15 χρόνια. « Η διαδικασία της αντιπαράθεσης έχει δρομολογηθεί», τονίζει.
Τα κράτη του Κόλπου, όπως εξηγεί, θα θελήσουν να επιδείξουν τις δικές τους δυνατότητες , υπογραμμίζοντας παράλληλα « ότι η επένδυσή τους στην ασφάλεια έχει δημιουργήσει μια ισχυρή, ευέλικτη και ανθεκτική δύναμη που μπορεί επίσης να βλάψει το Ιράν και να μην είναι απλώς η πλευρά που δέχεται τις επιθέσεις».

Το πυρηνικό ζήτημα και οι νέοι φόβοι ασφαλείας

Ο κ. Μπέλφερ αναφέρεται και στην αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση «Σφυρί του Μεσονυχτίου» (Operation Midnight Hammer), η οποία έπληξε σημαντικά το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

«Η επιχείρηση “Midnight Hammer” των ΗΠΑ στις 22 Ιουνίου 2025 κατέστρεψε ένα σημαντικό μέρος της πυρηνικής ικανότητας του Ιράν και αυτό το σύνολο επιχειρήσεων, όσο κι αν διαρκέσει, θα ολοκληρώσει την αποστολή», αναφέρει.

Η εξέλιξη αυτή δημιούργησε ανακούφιση σε αρκετές χώρες της περιοχής.
«Με τον τρόπο που εξελίχθηκε ο πόλεμος και τη στόχευση χωρών του GCC, της Τουρκίας, του Αζερμπαϊτζάν, της Κύπρου και της Ελλάδας, υπάρχει ένα συλλογικό σημάδι ανακούφισης ότι το Ιράν δεν διαθέτει πυρηνικά όπλα».Ωστόσο, ο ίδιος προειδοποιεί για άλλες μορφές απειλής.

«Η τρομοκρατία είναι σίγουρα μια πιθανότητα, ακόμη και με τη χρήση συσκευών ραδιολογικής διασποράς, τις λεγόμενες βρώμικες βόμβες, καθώς το Ιράν έχει τη δυνατότητα να παράγει και να αναπτύξει αυτά τα όπλα περιορισμένης καταστροφής».

Η μάχη εξουσίας στο εσωτερικό του Ιράν

Η πολιτική κατάσταση στο εσωτερικό του Ιράν είναι επίσης εξαιρετικά ασταθής.
Ο ιδρυτής και πρόεδρος του Euro-Gulf Information Centre εκτιμά «με τη στοχευμένη δολοφονία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και μεγάλου μέρους της ανώτερης κυβερνητικής κλίκας, έχουν απομείνει λίγες μετριοπαθείς φωνές, όπως ο Χασάν Ρουχανί».
Την ίδια στιγμή εκφράζει ανησυχία για τον αυξανόμενο ρόλο των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης IRGC.

«Ο φόβος είναι θα πραγματοποιήσουν απλώς ένα εσωτερικό πραξικόπημα και θα αποσπάσουν όλες τις εξουσίες του κράτους από τις θρησκευτικές αρχές, αναπτύσσοντας μια στρατιωτική δικτατορία για όλη τη διάρκεια του πολέμου». Παράλληλα αναφέρεται και στον πιθανό διάδοχο της ηγεσίας τονίζοντας «ακόμη και ο διορισμός του μεγαλύτερου γιου του Αλί Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ καλύπτεται από ανάμειξη των Φουρών της Επανάστασης . Επισπεύστηκε η ανάληψη των καθηκόντων του από το Συμβούλιο των Εμπειρογνωμόνων με την έγκριση τους λόγω του ονόματός του».

Οι ενεργειακές αγορές και ο φόβος για τα Στενά του Ορμούζ

Η κρίση έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία και στις ενεργειακές αγορές, καθώς το μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου περνά από τα Στενά του Ορμούζ.

Ο κ. Μπέλφερ επισημαίνει ότι, παρότι τα στενά δεν έχουν κλείσει επισήμως, η ναυσιπλοΐα έχει ήδη επηρεαστεί. «Αυτό οφείλεται στις θαλάσσιες απειλές που εγείρει το Ιράν και στο γεγονός ότι το σχέδιο των ΗΠΑ για την ασφάλεια των διερχόμενων πλοίων δεν έχει ακόμη τεθεί σε εφαρμογή», αναφέρει.

Παράλληλα προειδοποιεί ότι το Ιράν διαθέτει ακόμη σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες που δεν έχει χρησιμοποιήσει πλήρως.

«Το Ιράν δεν έχει ξεκινήσει πραγματικά θαλάσσιες επιχειρήσεις. Διατηρεί πολύ περισσότερη δύναμη στο οπλοστάσιό του από ό,τι δείχνει και έχει τη δυνατότητα να ναρκοθετήσει τα Στενά και να επιβάλει, τουλάχιστον ένα προσωρινό κλείσιμο, χρησιμοποιώντας το ναυτικό του και τις τακτικές σμηνουργίας με πολλές μικρές και γρήγορες τορπιλακάτους».

Παρά την ένταση, ο ίδιος τονίζει ότι οι διεθνείς συμμαχίες που διαμορφώνονται απέναντι στην Τεχεράνη είναι ισχυρότερες. «Οι αγορές είναι ανήσυχες. Οι παραγωγοί και οι καταναλωτές ενέργειας είναι πανικοβλημένοι. Αλλά δεν είμαστε στο 1974. Η συμμαχία που σχηματίζεται για να αμφισβητήσει τις ιρανικές δραστηριότητες είναι πολύ μεγαλύτερη από εκείνες που την υποστηρίζουν», προσθέτει.