Διακήρυξη των Δελφών: Νέα ώθηση στην ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων

Η διακήρυξη επαναβεβαιώνει ότι το μέλλον της περιοχής βρίσκεται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δίνοντας νέα πολιτική ώθηση σε μια διαδικασία που εκκρεμεί εδώ και δεκαετίες.

Η Ελλάδα, ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης , του ΝΑΤΟ και άλλων ευρωπαϊκών και περιφερειακών θεσμών και fora, επιδιώκει την εμπέδωση της σταθερότητας και ασφάλειας και την ανάπτυξη της περιοχής των Δυτικών Βαλκανίων, με τήρηση της αρχής των σχέσεων καλής γειτονίας και του σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου. Για το σκοπό αυτό υποστηρίζει σταθερά και ενεργά ως στρατηγικό στόχο την ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων.

Η εν λόγω πρωτοβουλία έρχεται ως φυσική συνέχεια της Ατζέντας της Θεσσαλονίκης, η οποία καθόρισε για πρώτη φορά με σαφήνεια την ευρωπαϊκή προοπτική των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων. 23 χρόνια μετά, η «Διακήρυξη των Δελφών» επιχειρεί να ανανεώσει τη δέσμευση των κρατών της περιοχής για την ολοκλήρωση αυτής της πορείας.

Κατά τη διάρκεια του Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, ο Υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης. Εξέφρασε την εκτίμηση ότι κατά την ελληνική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ το 2027 θα επιτευχθεί η ένταξη ενός ή περισσότερων κρατών της περιοχής στην ευρωπαϊκή οικογένεια.

Πολιτική δέσμευση και μεταρρυθμίσεις

Στο κείμενο της διακήρυξης τονίζεται η ανάγκη για συνέχιση και επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων στις υποψήφιες χώρες. Παράλληλα, επισημαίνεται η κοινή δέσμευση στις αξίες της ΕΕ για τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, την ελευθερία, τη δημοκρατία, την ισότητα, το κράτος δικαίου, τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των ατόμων που ανήκουν σε μειονότητες.

Επίσης, τονίζεται η συνεπή προσήλωσή στις Αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, ιδίως στην εφαρμογή διεθνών δεσμευτικών συμφωνιών με καλή πίστη, στον σεβασμό της κυριαρχίας, της εδαφικής ακεραιότητας, στην ειρηνική επίλυση των συγκρούσεων και στην περιφερειακή συνεργασία, ως απαραίτητες αρχές του Διεθνούς Δικαίου.
Υπογραμμίζεται η σημασία της ενσωμάτωσης των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ ως στρατηγική επιταγή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, η οποία στοχεύει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας, της αυτονομίας και της ετοιμότητας στην περιοχή και σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ανάγκη ενίσχυσης της περιφερειακής συνεργασίας, της συμφιλίωσης και των σχέσεων καλής γειτονίας, ως βασικών προϋποθέσεων για την ένταξη στην ΕΕ. Οι χώρες δεσμεύονται επίσης να εντείνουν τις προσπάθειες για την καταπολέμηση της διαφθοράς, του οργανωμένου εγκλήματος και της παράνομης μετανάστευσης.

Τονίζεται η σημασία της ευθυγράμμισης με το κεκτημένο της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Διαφορετικές ταχύτητες ένταξης

Παρά τη συνολική πρόοδο, οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια της ενταξιακής διαδικασίας.

Η Αλβανία υπέβαλε αίτηση προσχώρησης στην ΕΕ τον Απρίλιο του 2009 και της χορηγήθηκε καθεστώς υποψήφιας χώρας τον Ιούνιο του 2014.

Έχει ξεκινήσει διαπραγματεύσεις από το 2022. Η έβδομη διάσκεψη προσχώρησης με την Αλβανία πραγματοποιήθηκε στις 17 Νοεμβρίου 2025. Η σύνοδος είχε ως αποτέλεσμα την έναρξη διαπραγματεύσεων σχετικά με την ομάδα κεφαλαίων 5 (πόροι, γεωργία και συνοχή).

Για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης και την αντιμετώπιση του διασυνοριακού εγκλήματος, η ΕΕ και η Αλβανία έχουν συνάψει συμφωνία για ευρύτερη συνεργασία στις επιχειρησιακές δραστηριότητες που εκτελεί ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex). Η συμφωνία αυτή επιτρέπει στον Frontex και την Αλβανία να διεξάγουν κοινές επιχειρήσεις και στο προσωπικό του Frontex να διενεργεί συνοριακούς ελέγχους και να καταχωρίζει πρόσωπα.Η συμφωνία με την Αλβανία άρχισε να ισχύει την 1η Ιουνίου 2024.

Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη, ενός μέσου που αποσκοπεί στην πρόληψη των συγκρούσεων και την ενίσχυση της διεθνούς ασφάλειας, η ΕΕ έχει θεσπίσει μέτρα συνδρομής για τη στήριξη των ενόπλων δυνάμεων της Αλβανίας. Τα μέτρα συμβάλλουν επίσης στην ενίσχυση των ικανοτήτων της Αλβανίας να συμμετέχει σε επιχειρήσεις ασφάλειας και άμυνας της ΕΕ και αντικατοπτρίζουν την πλήρη ευθυγράμμιση της Αλβανίας με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας της ΕΕ.

Το Μαυροβούνιο παραμένει η πιο προχωρημένη περίπτωση, έχοντας ανοίξει 33 διαπραγματευτικά κεφάλαια.

Δόθηκε η έγκριση για τη σύσταση Ειδικής Ομάδας Εργασίας για την κατάρτιση της Συνθήκης Προσχώρησης του στην Ε.Ε.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα ανέφερε σε ανάρτησή του το χαρακτήρισε ως ένα μεγάλο βήμα υπογραμμίζοντας σε ανάρτησή του πώς «Για πρώτη φορά από το 2014, η ΕΕ ξεκινάει το ρολόι για την επόμενη διεύρυνση».

Το Μαυροβούνιο υπέβαλε αίτηση προσχώρησης στην ΕΕ τον Δεκέμβριο του 2008 και του χορηγήθηκε καθεστώς υποψήφιας χώρας τον Δεκέμβριο του 2010. Η ΕΕ έχει θεσπίσει μέτρα συνδρομής ύψους 6 εκατ. ευρώ για τη στήριξη των ενόπλων δυνάμεων του Μαυροβουνίου. Τα μέτρα θα συμβάλουν στην ενίσχυση των ικανοτήτων του Μαυροβουνίου να συμμετέχει σε επιχειρήσεις ασφάλειας και άμυνας της ΕΕ και να παρέχει εξοπλισμό για στήριξη σε πραγματικές συνθήκες για ακραία ψυχρά καιρικά φαινόμενα,βιολογικές, ραδιολογικές και πυρηνικές αμυντικές επιχειρήσεις,μονάδες έρευνας και διάσωσης με ελικόπτερα.

Τον Δεκέμβριο του 2022 χορηγήθηκε στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας, υπό την προϋπόθεση ότι θα εφαρμόσει τα μέτρα που προσδιορίζονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής της 12ης Οκτωβρίου 2022 σχετικά με την πολιτική διεύρυνσης για να ενισχυθούν το κράτος δικαίου, η καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, η διαχείριση της μετανάστευσης και τα θεμελιώδη δικαιώματα.Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις ΕΕ–Σερβίας άρχισαν τον Ιανουάριο του 2014. Μέχρι στιγμής έχουν ανοίξει 22 κεφάλαια.

Το Κόσοβο υπέβαλε επίσημα αίτηση για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση τον Δεκέμβριο του 2022. Η πρόοδος , όπως σημειώνεται από τις Βρυξέλλες, εξαρτάται από τον διάλογο υπό την αιγίδα της ΕΕ για την εξομάλυνση των σχέσεων με τη Σερβία, τη σύσταση της ένωσης/κοινότητας δήμων σερβικής πλειοψηφίας και την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων στο κράτος δικαίου.

Η Ελλάδα παραμένει μία από τις πέντε χώρες της ΕΕ (μαζί με την Ισπανία, την Κύπρο, τη Ρουμανία και τη Σλοβακία) που δεν αναγνωρίζουν τη μονομερή διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου.

Η Βόρεια Μακεδονία, αν και υποψήφια από το 2005, ξεκίνησε διαπραγματεύσεις μόλις το 2022.Μέχρι και τον Μάρτιο του 2023 είχαν πραγματοποιηθεί 16 σύνοδοι του Συμβουλίου Σταθεροποίησης και Σύνδεσης μεταξύ της ΕΕ και της Βόρειας Μακεδονίας.