Νομοσχέδιο «Γαλάζια Πατρίδα»: Η τουρκική στρατηγική πίεσης και η ελληνική απάντηση

Η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τις αναθεωρητικές της διεκδικήσεις σε εσωτερικό νομικό πλαίσιο, ακολουθώντας τη γνωστή τακτική της εργαλειοποίησης σύμφωνα με αναλυτές.

Αρμόδιες πηγές εκτιμούν ότι η Άγκυρα επιχειρεί κάτι αντίστοιχο με το casus belli του 1995, όταν η τουρκική Εθνοσυνέλευση χαρακτήρισε αιτία πολέμου την πιθανή επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια. Παρά το γεγονός ότι το δικαίωμα αυτό απορρέει από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (άρθρο 3 της Σύμβασης του ΟΗΕ – UNCLOS), η Ελλάδα δεν έχει μέχρι σήμερα προχωρήσει σε εφαρμογή του.

Ωστόσο, η κυβέρνηση έχει διαμηνύσει πώς η επέκταση των χωρικών υδάτων είναι αναφαίρετο δικαίωμα της Ελλάδας που θα το ασκήσει στον σωστό χρόνο.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η Τουρκία θεωρεί ότι η συγκεκριμένη μέθοδος «αποδίδει», καθώς προχωρά «στην εργαλειοποίηση καταστάσεων ως ψυχολογικές επιχειρήσεις πάρα επί του πεδίου».

Το παράδειγμα του «νόμου Μανιάτη»

Αρμόδιες πηγές εκτιμούν ότι η Άγκυρα επιχειρεί να κινηθεί στον δρόμο που χάραξε η Ελλάδα με τον αποκαλούμενο «νόμο Μανιάτη» του 2011 για τους υδρογονάνθρακες, ο οποίος χαρακτηρίστηκε ως σημαντικό βήμα στην κατοχύρωση των εθνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Στην παράγραφο 1 του άρθρου 156 του Ν. 4001/2011 αναφέρεται ότι: «ελλείψει συμφωνίας οριοθέτησης με γειτονικά κράτη των οποίων οι ακτές είναι παρακείμενες ή αντικείμενες με τις ελληνικές ακτές, το εξωτερικό όριο της υφαλοκρηπίδας και της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης (αφ΄ης κηρυχθεί), είναι η μέση γραμμή, κάθε σημείο της οποίας απέχει ίση απόσταση από τα εγγύτερα σημεία των γραμμών βάσης (τόσο ηπειρωτικών όσο και νησιωτικών) από τις οποίες μετράται το εύρος της αιγιαλίτιδας ζώνης».

Η Τουρκία, σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, επιδιώκει τώρα να αποκτήσει ένα αντίστοιχο εσωτερικό νομικό εργαλείο που θα αποτυπώνει τις δικές της θέσεις σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.

Ωστόσο, αρμόδιες πηγές σημειώνουν ότι υπάρχει μία κρίσιμη διαφορά πώς η ελληνική νομοθεσία βασίζεται στο Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας, ενώ η τουρκική προσέγγιση επιχειρεί να νομιμοποιήσει μονομερείς διεκδικήσεις και θεωρίες περί «γκρίζων ζωνών».

Οι φόβοι για εφαρμογή επί του πεδίου

Το βασικό ερώτημα αφορά το πώς θα επιχειρήσει η Άγκυρα να εφαρμόσει στην πράξη έναν τέτοιο νόμο.

Έμπειροι αναλυτές εκτιμούν ότι, εφόσον το νομοσχέδιο ψηφιστεί, οι τουρκικές υπηρεσίες θα επιχειρήσουν να το αξιοποιήσουν «επί του πεδίου».

Σε αυτό το πλαίσιο, δίνουν το ακόλουθο παράδειγμα: «Όταν ελληνικά ή ξένα ερευνητικά πλοία κινούνται σε περιοχές που η Άγκυρα θεωρεί ότι εμπίπτουν στη «Γαλάζια Πατρίδα», ενδέχεται να προβάλλεται το επιχείρημα ότι δεν έχουν λάβει άδεια από την αρμόδιες τουρκικές αρχές βάσει του τουρκικού νόμου».

Όπως σημειώνουν οι ίδιες πηγές, η Άγκυρα ποντάρει στο ότι η Ελλάδα δεν επιθυμεί σύγκρουση και συνεπώς θα επιλέξει την αποκλιμάκωση ή την αποφυγή έντασης. Παράλληλα, εκτιμάται ότι οι διαρροές στον τουρκικό Τύπο είναι απολύτως κατευθυνόμενες. «Δεν αποκλείεται να μας τεστάρουν μέσω των διαρροών», σημειώνουν χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι δεν είναι βέβαιο πως το τελικό κείμενο θα περιλαμβάνει χάρτες και συντεταγμένες.

Ετοιμότητα για διπλωματική κινητοποίηση

Στο πλαίσιο αυτό, η Αθήνα προετοιμάζεται για διπλωματική κινητοποίηση σε όλα τα διεθνή φόρα. Κατά τις ίδιες πηγές ανέμενεται «στην Ευρωπαϊκή Ένωση να τονιστεί ότι αμφισβητείται ευρωπαϊκό έδαφος. Στο ΝΑΤΟ θα επισημανθεί ότι τίθεται θέμα αμφισβήτησης νατοϊκού χώρου, ενώ στον ΟΗΕ η ελληνική επιχειρηματολογία θα βασιστεί στο ότι ένα εσωτερικό νομικό πλαίσιο είναι καταχρηστικό και δεν μπορεί να παράγει διεθνές αποτέλεσμα όταν συγκρούεται με το Διεθνές Δίκαιο».

Η Αθήνα υπογραμμίζει πώς θα συνεχίσει να κινείται με βάση το Διεθνές Δίκαιο και τη διπλωματία και ότι μονομερείς ενέργειες που επιχειρούν να επιβάλουν εθνικές διεκδικήσεις χωρίς διεθνή συμφωνία δεν μπορούν να αποκτήσουν διεθνή ισχύ.

• «Γαλάζια Πατρίδα»: Η νέα θεσμική κλιμάκωση της Άγκυρας και η ελληνική στρατηγική απάντηση

Όπως έχει τονίσει ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας, η UNCLOS, παρότι δεν έχει υπογραφεί από την Τουρκία, αποτελεί μέρος του διεθνούς εθιμικού δικαίου και συνεπώς δεσμεύει «όλα τα κράτη, τόσο τα υπογράφοντα όσο και τα μη υπογράφοντα».

Η Αθήνα εμφανίζεται αποφασισμένη να μην υποβαθμίσει τις εξελίξεις, αλλά ταυτόχρονα αποφεύγει να κινηθεί με όρους πανικού. Αρμόδιες πηγές σημειώνουν ότι η Ελλάδα «μιλά με γεγονότα και όχι με διαρροές», ξεκαθαρίζοντας ότι θα αξιολογήσει το πραγματικό περιεχόμενο του τουρκικού νομοσχεδίου και θα προβεί στις προσήκουσες αντιδράσεις και ενέργειες.