Η νομική ασπίδα για τη «Γαλάζια Πατρίδα» που επιχειρεί να χτίσει η Άγκυρα και η ελληνική «θωράκιση»

Πρόκειται όπως επισημαίνουν για τη θεσμική αποτύπωση μιας πολιτικής που ακολουθείται εδώ και δεκαετίες από το τουρκικό κράτος, ανεξαρτήτως κυβερνήσεων και ιδεολογικών διαφορών.

Ο οθωμανολόγος, τουρκολόγος και νομικός Δρ Δημήτρης Σταθακόπουλος εξηγεί ότι το υπό διαμόρφωση νομοθέτημα δεν αποτελεί μια συγκυριακή επιλογή της σημερινής τουρκικής ηγεσίας, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ιστορικό και ιδεολογικό πλαίσιο που διαμορφώθηκε ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα.

«Ένας αξιακός κώδικας που παραμένει αμετάβλητος»

Σύμφωνα με τον κ. Σταθακόπουλο, η τουρκική στρατηγική στηρίζεται σε έναν σταθερό ιδεολογικό πυρήνα που παραμένει αναλλοίωτος από την ίδρυση της σύγχρονης Τουρκικής Δημοκρατίας μέχρι σήμερα.

« Η Tουρκία ακολουθεί έναν αξιακό κώδικα απαράλλακτα .Ο Ερντογάν κάθε τρεις και λίγο όσο και ο διορισμένος με δικαστική απόφαση πρόεδρος του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος , Κεμάλ Κιλιντσντάρογλου έχουν ένα κοινό αφήγημα . Είναι σαν να ακούς μια φωνή ενώ είναι δύο διαφορετικοί άνθρωποι , δύο διαφορετικές ιδεολογίες και κόμματα », υπογραμμίζει.

Όπως αναφέρει, κοινός παρονομαστής τόσο του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν όσο και της αντιπολίτευσης είναι η αντίληψη ότι η Τουρκία υπήρξε ιστορικά αδικημένη από τις διεθνείς συνθήκες που διαμόρφωσαν τη μεταοθωμανική τάξη πραγμάτων.

Ο ίδιος εντοπίζει τις ιδεολογικές ρίζες αυτής της προσέγγισης στις «Αρχές του Τουρκισμού» του Ζιγιά Γκιοκάλπ, στον «Μεγάλο Λόγο» του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ γνωστός ως Nutuk, στο «Μεγάλο Όρκο» της Τουρκίας Mîsâk-ı Millî και τέταρτον στην απόρρητη έκθεση του Νιχάτ Ερίμ που καθόρισαν τη γεωπολιτική σκέψη της Τουρκίας.
Η βασική θέση αυτής της αντίληψης είναι όπως υπογραμμίζει ότι η χώρα οφείλει να ανακτήσει δικαιώματα, επιρροή και γεωπολιτικό χώρο που θεωρεί ότι έχασε μέσα από διεθνείς συνθήκες.

Η «έρπουσα δικαιοδοσία» ως εργαλείο διεκδικήσεων

Κεντρική έννοια στην τουρκική προσέγγιση, σύμφωνα με τον Δρ Σταθακόπουλο, αποτελεί η λεγόμενη «έρπουσα δικαιοδοσία» (creeping jurisdiction).

Πρόκειται για όρο του Διεθνούς Δικαίου που περιγράφει τη σταδιακή και μονομερή επέκταση των κυριαρχικών δικαιωμάτων ή της δικαιοδοσίας ενός κράτους πέρα από τα όρια που προβλέπει η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Κατά την ανάλυσή του, η Τουρκία επί δεκαετίες λειτουργεί σε ορισμένες περιοχές σαν να διαθέτει αρμοδιότητες και δικαιώματα που δεν αναγνωρίζονται διεθνώς, δημιουργώντας σταδιακά πολιτικά και επιχειρησιακά τετελεσμένα. Το υπό συζήτηση νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» έρχεται, όπως υποστηρίζει, να μετατρέψει αυτές τις διεκδικήσεις από πολιτικό δόγμα σε εσωτερικό νόμο.

«Έχει έρθει το πλήρωμα του χρόνου μετά από εκατό χρόνια δόγματος και λογικής ότι είμαστε αδικημένοι και δικαιούμαστε κάποια πράγματα να τα νομοθετήσουμε», σημειώνει χαρακτηριστικά αναλύοντας την τουρκική στρατηγική .

Οι πάγιες τουρκικές διεκδικήσεις

Ο Δρ Σταθακόπουλος υποστηρίζει ότι οι σημερινές διεκδικήσεις της Άγκυρας δεν διαφέρουν ουσιαστικά από εκείνες που καταγράφονταν ήδη μετά τη Συνθήκη της Λωζάνης και κυρίως από την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Επικαλούμενος ιστορικές αναφορές, σημειώνει ότι η τουρκική στρατηγική διαχρονικά περιλάμβανε ενδιαφέρον για περιοχές όπως η Βόρεια Συρία, το Βόρειο Ιράκ, η Κύπρος, η Ανατολική Μεσόγειος, το Ανατολικό Αιγαίο, η Δυτική Θράκη και ο Καύκασος.
« Είναι οι πάγιες διεκδικήσεις της Τουρκίας , τις οποίες αναφέρει στο γνωστό βιβλίο του «Επιτήδειος ουδέτερος», ο Frank Weber », τονίζει .

Κατά τον ίδιο, η σημερινή πολιτική της «Γαλάζιας Πατρίδας» δεν συνιστά αλλαγή στρατηγικής αλλά επικαιροποίηση και συστηματοποίηση παλαιότερων γεωπολιτικών στόχων.

Πώς μπορεί να αντιδράσει η Ελλάδα

Στο ερώτημα των ελληνικών αντιδράσεων, ο κ. Σταθακόπουλος επισημαίνει ότι στο καθαρά νομικό επίπεδο δεν μπορεί να υπάρξει προληπτική αντιμετώπιση ενός μέτρου που δεν έχει ακόμη θεσπιστεί ή εφαρμοστεί.Όπως εξηγεί, η νομική αντίκρουση ενεργοποιείται όταν διατυπωθεί επίσημα μια αξίωση ή ληφθεί μια συγκεκριμένη ενέργεια από την άλλη πλευρά.

Ωστόσο, εκτιμά ότι σε διπλωματικό επίπεδο υπάρχουν σημαντικά περιθώρια πρωτοβουλιών.Πρώτο πεδίο ενεργοποίησης αποτελεί η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Αθήνα μπορεί να επιδιώξει την προληπτική διαμόρφωση ευρωπαϊκού πλαισίου αντίδρασης, το οποίο θα καθιστά σαφές ότι τυχόν εφαρμογή νομοθετικών ρυθμίσεων που αμφισβητούν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα συνιστά ταυτόχρονα αμφισβήτηση ευρωπαϊκής κυριαρχίας.

Η προσέγγιση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς τα ελληνικά εξωτερικά σύνορα αποτελούν και εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ,σημειώνει .
Δεύτερος άξονας αφορά τη διεθνοποίηση του ζητήματος μέσω των διεθνών οργανισμών.

Σύμφωνα με τον κ. Σταθακόπουλο, η Ελλάδα μπορεί να ενημερώσει τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών για ενδεχόμενες κινήσεις που « θα θίγουν κυριαρχικά δικαιώματα και κυριαρχία εφόσον αναφέρεται και σε νησιά της Ελλάδος , η Τουρκία».

Παράλληλα, η Αθήνα θα μπορούσε να θέσει το θέμα και στο ΝΑΤΟ, επισημαίνοντας ότι μία χώρα-μέλος της Συμμαχίας επιχειρεί να θεσμοθετήσει μονομερείς διεκδικήσεις εις βάρος άλλου κράτους-μέλους της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.

Η θέση της ελληνικής κυβέρνησης

Σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα έστειλε και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος επανέλαβε ότι η Ελλάδα επιδιώκει μια λειτουργική και εποικοδομητική σχέση με την Τουρκία, χωρίς όμως να παρεκκλίνει από τις πάγιες εθνικές της θέσεις.

Η Αθήνα έχει επανειλημμένως τονίσει ότι η μοναδική αναγνωρισμένη διαφορά μεταξύ των δύο χωρών αφορά την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ οποιεσδήποτε άλλες τουρκικές αξιώσεις χαρακτηρίζονται ως αβάσιμες και μη αποδεκτές.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται να δείξει εάν οι τουρκικές εξαγγελίες θα μετατραπούν σε συγκεκριμένη νομοθετική πρωτοβουλία και ποια θα είναι η αντίδραση της διεθνούς κοινότητας απέναντι στη συγκεκριμένη εξέλιξη.