Γιατί το νέο ελληνικό Χωροταξικό των ΑΠΕ... ενοχλεί την Τουρκία - Κλιμάκωση της έντασης στο Αιγαίο

Στην ουσία, η Άγκυρα επιμένει να μην τηρεί το Διεθνές Δίκαιο, όπως τόνισε το πρωί ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, σημειώνοντας πως η μονομερής απόφαση της Άγκυρας να ανακηρύξει «εθνικά θαλάσσια πάρκα» στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, δεν παράγει έννομο αποτέλεσμα:

«Τέτοιες ενέργειες δεν παράγουν κάποιο έννομο αποτέλεσμα, δεν είναι σύννομες με το διεθνές δίκαιο και το δίκαιο της θάλασσας, όπως ακριβώς και με το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Αντίθετα η Ελλάδα έχει προχωρήσει στην οριοθέτηση και στη θεσμοθέτηση των δύο θαλάσσιων πάρκων, πάντα σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και το δίκαιο της θάλασσας».

Το βράδυ, ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών Οντζού Κετσελί δήλωσε ότι το νέο πλαίσιο, όπως και άλλες αντίστοιχες ελληνικές πρωτοβουλίες, δεν παράγει «καμία νομική συνέπεια» για την Τουρκία σε σχέση με τα ζητήματα του Αιγαίου.

Υπενθυμίζεται πως, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, θεσπίζονται αυστηρότερα και σαφέστερα κριτήρια και ζώνες αποκλεισμού, με στόχο να συνδυαστεί η ανάπτυξη των ΑΠΕ με την προστασία του περιβάλλοντος, του τοπίου, των τοπικών κοινωνιών και της πολιτιστικής κληρονομιάς. Το νέο πλαίσιο έχει μακροπρόθεσμο ορίζοντα τους ενεργειακούς στόχους της χώρας έως το 2050, ενώ διαμορφώθηκε έπειτα από δημόσια διαβούλευση και τις γνωμοδοτήσεις του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας και του ΚΕΣΥΧΩΘΑ.

Η θέση της Άγκυρας αφορά μεταξύ άλλων «γεωγραφικούς σχηματισμούς των οποίων η ιδιοκτησία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συμφωνίες» και παραπέμπει στη Διακήρυξη των Αθηνών για τις Φιλικές Σχέσεις και την Καλή Γειτονία, που υπογράφηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2023.

Τουρκικό ΥΠΕΞ: «Αποφύγετε μονομερείς ενέργειες σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες»

Συγκεκριμένα, ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, κ. Κετσελί, υποστήριξε ότι το νέο ελληνικό χωροταξικό πλαίσιο, το οποίο περιλαμβάνει και περιοχές του Αιγαίου, δεν δημιουργεί καμία νομική συνέπεια για την Τουρκία:

«Το Ειδικό Χωρικό Πλαίσιο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, το οποίο ανακοινώθηκε σήμερα (19 Αυγούστου) από την Ελλάδα ώστε να καλύπτει και το Αιγαίο Πέλαγος, όπως και σε άλλες παρόμοιες πρωτοβουλίες της Ελλάδας, δεν θα παράγει οποιεσδήποτε νομικές συνέπειες για τη χώρα μας στο πλαίσιο των αλληλένδετων προβλημάτων του Αιγαίου μεταξύ των δύο χωρών, συμπεριλαμβανομένων γεωγραφικών σχηματισμών των οποίων η κυριαρχία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες».

Παράλληλα, η Τουρκία υποστήριξε ότι θα πρέπει να αποφεύγονται μονομερείς ενέργειες σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες, όπως το Αιγαίο και η Μεσόγειος. Επικαλούμενη το διεθνές ναυτικό δίκαιο, η Άγκυρα σημειώνει ότι αυτό ενθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ των παράκτιων κρατών:

«Η Τουρκία, ως ένα από τα δύο παράκτια κράτη του Αιγαίου Πελάγους, είναι πάντα έτοιμη να συνεργαστεί με την Ελλάδα», ανέφερε επίσης ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών.

Και η δήλωσή του Κετσελί κατέληξε, επαναλαμβάνοντας, τη θέση υπέρ μιας «ειλικρινούς και ολοκληρωμένης προσέγγισης» για την επίλυση των διαφορών, στη βάση του διεθνούς δικαίου, της ισότητας και της καλής γειτονίας, παραπέμποντας και στη Διακήρυξη των Αθηνών για τις Φιλικές Σχέσεις και την Καλή Γειτονία της 7ης Δεκεμβρίου 2023:

«Η Τουρκία διατηρεί τη στάση της σχετικά με την ανάγκη υιοθέτησης ειλικρινούς και ολοκληρωμένης προσέγγισης για την επίλυση των προβλημάτων βάσει του διεθνούς δικαίου, της δικαιοσύνης και των καλών γειτονικών σχέσεων, στο πλαίσιο της Δήλωσης της Αθήνας της 7ης Δεκεμβρίου 2023 περί Φιλικών Σχέσεων και Καλών Γειτονικών Σχέσεων».

Αυτό είναι το νέο Χωροταξικό για τις ΑΠΕ

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο έχει στόχο να επικαιροποιήσει τους κανόνες για τη χωροθέτηση νέων έργων ΑΠΕ και μονάδων αποθήκευσης ενέργειας, λαμβάνοντας υπόψη τις σύγχρονες περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.

Παράλληλα, προβλέπει αυστηρότερους όρους για την προστασία του περιβάλλοντος, των τοπικών κοινωνιών και της πολιτιστικής κληρονομιάς, με ορίζοντα την επίτευξη των ενεργειακών στόχων της χώρας έως το 2050. Το προηγούμενο ειδικό χωροταξικό πλαίσιο είχε θεσπιστεί τον Δεκέμβριο του 2008.

• Αυστηρότεροι περιορισμοί στα φωτοβολταϊκά

Για τις νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις καθορίζονται ενιαίοι κανόνες σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ αποκλείεται η εγκατάστασή τους σε μια σειρά από περιβαλλοντικά, πολιτιστικά και χωρικά προστατευόμενες περιοχές.

Μεταξύ άλλων, απαγορεύονται νέοι φωτοβολταϊκοί σταθμοί σε περιοχές του δικτύου NATURA 2000, δάση και δασικές εκτάσεις, υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, εθνικούς δρυμούς, μνημεία της φύσης, αισθητικά δάση και Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους.

Εξαιρούνται επίσης περιοχές προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, περιοχές με προστατευόμενες αναβαθμίδες, Περιοχές Άνευ Δρόμων και ακτές κολύμβησης.

Παράλληλα, τίθεται ανώτατο όριο για την κάλυψη γης από νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις. Σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, η κάλυψη δεν μπορεί να ξεπερνά το 1,5% της συνολικής έκτασης, με στόχο την προστασία του τοπίου, της αγροτικής γης και των διαφορετικών χρήσεων.

Μετά τη δημόσια διαβούλευση προστέθηκαν στους χώρους αποκλεισμού οι ιστορικοί τόποι, αρχαία μνημεία, χαρακτηρισμένα ή αυτοδικαίως προστατευόμενα μνημεία, καθώς και μνημεία που χρονολογούνται μετά το 1830 και έχουν χαρακτηριστεί ως προστατευόμενα. Στους περιορισμούς εντάχθηκαν επίσης περιοχές με πηγές υδροληψίας για ανθρώπινη κατανάλωση.

Για τα πλωτά φωτοβολταϊκά προβλέπεται απαγόρευση σε καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.

Επιπλέον, κατά τη χωροθέτηση έργων σε θαλάσσιες περιοχές και λίμνες θα λαμβάνονται υπόψη τα αλιευτικά πεδία και θα τηρούνται οι απαιτούμενες αποστάσεις ασφαλείας. Σε περιοχές που είναι ευάλωτες σε φυσικά φαινόμενα προβλέπονται ειδικά μέτρα για την ασφαλή εγκατάσταση και λειτουργία των έργων.

• Νέες ζώνες αποκλεισμού για τα αιολικά πάρκα

Το νέο πλαίσιο εισάγει αντίστοιχα περιορισμούς για την ανάπτυξη αιολικών σταθμών, με στόχο η αιολική ενέργεια να αναπτυχθεί με τρόπο που θα λαμβάνει υπόψη το περιβάλλον, το τοπίο και τις τοπικές κοινωνίες.

Δεν επιτρέπεται, μεταξύ άλλων, η εγκατάσταση αιολικών πάρκων στην Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης, σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, καθώς και σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, πυρήνες εθνικών δρυμών και συγκεκριμένες ζώνες προστασίας της φύσης.

Περιορισμοί προβλέπονται επίσης για νησιά μικρότερα των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με εξαιρέσεις που αφορούν κρίσιμες ή κοινωφελείς υποδομές και την ασφάλεια του ενεργειακού συστήματος.

Ανάλογοι περιορισμοί ισχύουν για εκτός σχεδίου περιοχές όπου προβλέπονται τουριστικές και ψυχαγωγικές χρήσεις, ενεργές λατομικές, μεταλλευτικές και εξορυκτικές ζώνες, Περιοχές Άνευ Δρόμων και ακτές κολύμβησης.

Στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου NATURA 2000 που αφορούν την προστασία των πουλιών, τα αιολικά πάρκα θα μπορούν να εγκαθίστανται μόνο κατ’ εξαίρεση, εφόσον αυτό προβλέπεται στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό ξεπερνά τα 7,5 m/s.

Μετά τη δημόσια διαβούλευση προστέθηκε επίσης η απαγόρευση εγκατάστασης νέων αιολικών σταθμών στις περιοχές των κατηγοριών Α και Β του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό.

Στις ζώνες αποκλεισμού προστέθηκαν ακόμη ιστορικοί τόποι, αρχαία μνημεία, χαρακτηρισμένα ή αυτοδικαίως προστατευόμενα μνημεία, προστατευόμενα μνημεία μετά το 1830, περιοχές με πηγές νερού ανθρώπινης κατανάλωσης και απάτητες παραλίες.

• Ειδικοί κανόνες για τα νησιά

Για την εγκατάσταση αιολικών σταθμών στα νησιά προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου κατά τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης.

Η μελέτη θα εξετάζει, μεταξύ άλλων, το μέγεθος του αιολικού σταθμού, τα χαρακτηριστικά του τοπίου και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στις θέες. Στις ορεινές περιοχές των νησιών η αξιολόγηση θα γίνεται κατά περίπτωση, με βάση τα μορφολογικά, οικολογικά και τοπικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Παράλληλα, διατηρείται στο 4% της έκτασης ανά Δημοτική Ενότητα το ανώτατο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικούς σταθμούς στον νησιωτικό χώρο.

Το νέο πλαίσιο δίνει επίσης τη δυνατότητα αξιοποίησης περιοχών όπου εμφανίζεται τοπικά υψηλό αιολικό δυναμικό, ακόμη και όταν ο μέσος όρος της ευρύτερης περιοχής είναι χαμηλός.

Έτσι, σε Δημοτικές Ενότητες όπου το μέσο αιολικό δυναμικό είναι κάτω από 4 m/s, μπορεί κατ’ εξαίρεση να εγκριθεί αιολικός σταθμός, εφόσον στη συγκεκριμένη θέση αποδεικνύεται δυναμικό άνω των 7,5 m/s.

• Τι ισχύει για τις υπόλοιπες μορφές ΑΠΕ

Το νέο χωροταξικό πλαίσιο επικαιροποιεί επίσης τους κανόνες για άλλες μορφές Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.

Συγκεκριμένα, περιλαμβάνει νέες κατευθύνσεις και όρους χωροθέτησης για έργα βιοαερίου, βιομεθανίου, βιομάζας, γεωθερμίας και μικρών υδροηλεκτρικών, με στόχο ένα πιο σύγχρονο και ολοκληρωμένο πλαίσιο για την ανάπτυξή τους.

Παπασταύρου: «Επενδύουμε στην ενεργειακή μετάβαση με κανόνες»

Το πρωί της Τετάρτης, ο υπουργός Σταύρος Παπασταύρου, έδωσε το περίγραμμα του νέου Χωροταξικού Πλαισίου, αναφερόμενος μεταξύ άλλων στη διεθνή συγκυρία και τις ιδιαίτερες προκλήσεις από τις συγκρούσεις που οδηγούν σε αύξηση των τιμών ως τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης:

«Η Ελλάδα έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: τον ήλιο και τον άνεμο. Η αξιοποίησή τους για την παραγωγή ενέργειας αποτελεί στρατηγική επιλογή για τη χώρα μας. Απαιτεί, όμως, σχέδιο, κανόνες και σεβασμό στον χώρο και το περιβάλλον. Αυτή ακριβώς την ισορροπία υπηρετεί το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.

Καθορίζουμε με σαφήνεια τις περιοχές όπου μπορούν να αναπτύσσονται έργα ΑΠΕ, αλλά και εκείνες που πρέπει να προστατεύονται. Συνδυάζουμε την ανάπτυξη των ΑΠΕ με την προστασία του περιβάλλοντος και των τοπικών κοινωνιών. Σε μία απαιτητική διεθνή συγκυρία, με ιδιαίτερες προκλήσεις, από τις συγκρούσεις που οδηγούν σε αύξηση των τιμών ως τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης, εμείς επενδύουμε στη βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση με κανόνες.

Στόχος μας είναι να παράγουμε περισσότερη ελληνική ενέργεια από τον ήλιο και τον άνεμο, ενισχύοντας την ενεργειακή μας αυτονομία και εξασφαλίζοντας πιο προσιτές τιμές για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα, αποκλείουμε την εγκατάσταση ανεμογεννητριών σε εκτάσεις της Αττικής και της μητροπολιτικής περιοχής της Θεσσαλονίκης που επλήγησαν από τις πυρκαγιές, διαψεύδοντας οριστικά τους σχετικούς ισχυρισμούς. Αυτή είναι η ουσία του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου: ανάπτυξη με σχέδιο, ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος και σαφείς κανόνες για όλους».