Η διπλωματική ασπίδα της Ελλάδας απέναντι στις τουρκικές προκλήσεις

Η τριμερής συνεργασία Αθήνας, Λευκωσίας και Καΐρου αποκτά πλέον πολλαπλές διαστάσεις σε πολιτικό, διπλωματικό, αμυντικό και ενεργειακό επίπεδο. Σε αυτό το περιβάλλον, η Τουρκία επαναφέρει την πρότασή της για μια ευρύτερη συνεννόηση στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ παράλληλα επιχειρεί να εμβαθύνει τις σχέσεις της με την Αίγυπτο.

Η πρόταση Ερντογάν από το βήμα του ΟΗΕ

Από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επανέφερε την τουρκική πρόταση για τη διεξαγωγή Διάσκεψης για την Ανατολική Μεσόγειο.

Ο Τούρκος πρόεδρος υποστήριξε ότι τα υφιστάμενα ζητήματα σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο πρέπει να επιλυθούν στη βάση των σχέσεων καλής γειτονίας και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, υποστηρίζοντας ότι μια περιφερειακή διάσκεψη θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα κοινό πεδίο συνεννόησης.

• Ερντογάν στον ΟΗΕ: Ζήτησε διάσκεψη για την Ανατολική Μεσόγειο και αναγνώριση του ψευδοκράτους

Σε αυτό το πλαίσιο, η τουρκική ηγεσία εκπέμπει αντιφατικά μηνύματα, δημιουργώντας μια εικόνα διπλής ρητορικής. Από τη μία πλευρά, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δηλώνει ότι η Άγκυρα επιδιώκει τη διατήρηση της σταθερότητας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο και τάσσεται υπέρ της επίλυσης των διαφορών μέσω του διαλόγου και του Διεθνούς Δικαίου.

Από την άλλη, οι πάγιες τουρκικές θέσεις, οι μαξιμαλιστικές διεκδικήσεις, το τουρκικό αφήγημα περί αποστρατιωτικοποίησης των νησιών, οι λεγόμενες «Γκρίζες Ζώνες» και οι αναφορές στο Κυπριακό, εξακολουθούν να βρίσκονται στο προσκήνιο, διατηρώντας ανοιχτό το μέτωπο των ελληνοτουρκικών διαφορών.

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για μία ακόμη φορά ζήτησε να κατοχυρωθούν, όπως ανέφερε, η «κυριαρχική ισότητα» και το «ισότιμο διεθνές καθεστώς» των Τουρκοκυπρίων επαναλαμβάνοντας την έκκλησή του προς τη διεθνή κοινότητα για αναγνώριση της λεγόμενης «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου».

Το τουρκικό άνοιγμα προς το Κάιρο

Την ίδια ώρα, η Άγκυρα επιχειρεί να ενισχύσει τη σχέση της με την Αίγυπτο.
Σχεδόν έναν μήνα μετά την αμυντική συμφωνία της Μέκκας ανάμεσα σε Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν, οι υπουργοί Εξωτερικών των χωρών συναντήθηκαν στη Νέα Υόρκη με τον Αιγύπτιο ομόλογό τους, σε μια εξέλιξη που εντάσσεται στις ευρύτερες τουρκικές προσπάθειες για διεύρυνση των περιφερειακών συνεργασιών.

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει εκφράσει την επιθυμία να διευρυνθεί το συγκεκριμένο πλαίσιο και με τη συμμετοχή και άλλων χωρών της περιοχής βάζοντας στο κάδρο την Αίγυπτο.

Είχε προηγηθεί η επίθεση γοητείας της Τουρκίας με την επίσκεψη του Χακάν Φιντάν στο Κάιρο, με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών να υπογραμμίζει τη θετική πορεία των διμερών σχέσεων και να περιγράφει το επίπεδο συνεργασίας των δύο χωρών ως ιδιαίτερα υψηλό.

«Η σχέση με την Αίγυπτο δεν στρέφεται κατά κανενός»

Από την πλευρά της Αθήνας, το μήνυμα είναι ότι η στρατηγική σχέση με την Αίγυπτο έχει αυτόνομη αξία και δεν εξαρτάται από τις σχέσεις του Καΐρου με οποιαδήποτε άλλη χώρα.

Κατά την παρουσία του στην Αίγυπτο, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας τόνισε χαρακτηριστικά «Εμείς οι Έλληνες τις καλές μας σχέσεις με την Αίγυπτο δεν τις συναρτάμε από τις σχέσεις με οποιοδήποτε άλλο κράτος ούτε θεωρούμε τις σχέσεις μας με την Αίγυπτο στρεφόμενες κατά οποιουδήποτε άλλου κράτους».

Η Αθήνα επιδιώκει έτσι να καταστήσει σαφές ότι η ελληνοαιγυπτιακή στρατηγική σχέση αποτελεί σταθερό πυλώνα της ελληνικής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής. Άλλωστε η κυβερνητική γραμμή είναι σαφής πώς «Η ελληνική εξωτερική πολιτική έχει αυτή τη στιγμή την ισχύ ώστε να μην ετεροκαθορίζεται».

Υπενθυμίζεται πώς το 2020 ο Νίκος Δένδιας ως υπουργός Εξωτερικών υπέγραψε με τον τότε Αιγύπτιο ομόλογό του Σάμεχ Σούκρι συμφωνία οριοθέτησης της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης μεταξύ των δύο χωρών, η οποία ακυρώνει στην πράξη το έκνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.

Η «τριπλή ασπίδα» Ελλάδας – Κύπρου – Αιγύπτου

Η στρατηγική σχέση Αθήνας, Λευκωσίας, Καϊρου επιβεβαιώθηκε εκ νέου στην τριμερή συνάντηση σε επίπεδο υπουργών Εθνικής Άμυνας.

Στο επίκεντρο βρέθηκε η περαιτέρω ενίσχυση της στρατιωτικής και αμυντικής συνεργασίας, με στόχο τη δημιουργία μεγαλύτερης δυνατότητας συντονισμένης αντίδρασης απέναντι σε ενδεχόμενες απειλές.

Στην κοινή δήλωση των υπουργών Άμυνας αποτυπώθηκε η σημασία της ενίσχυσης των πλαισίων στρατιωτικής συνεργασίας για τη στήριξη μιας συλλογικής ικανότητας ταχείας και ενιαίας αντίδρασης σε μελλοντικές εξελίξεις που θα μπορούσαν να αφορούν πηγές απειλών κατά των τριών χωρών.

• Την ενίσχυση της αμυντικής συμμαχίας τους ανακοίνωσαν Ελλάδα - Κύπρος και Αίγυπτος

Η συγκεκριμένη συνεργασία δεν αποτελεί τυπική συμμαχία συλλογικής άμυνας. Δημιουργεί, ωστόσο, ένα πρόσθετο επίπεδο συντονισμού και επιχειρησιακής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η ενίσχυση της συνεργασίας Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου παρακολουθείται στενά από την Άγκυρα. Ο πρόεδρος της Αιγύπτου Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι έχει υπογραμμίσει τη σημασία ενίσχυσης της συνεργασίας των τριών χωρών για την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων. Η αιγυπτιακή προεδρία χαρακτηρίζει τον συγκεκριμένο μηχανισμό ένα επιτυχημένο πρότυπο περιφερειακής συνεργασίας, με στόχο την ειρήνη, τη σταθερότητα και την ευημερία στην Ανατολική Μεσόγειο.

Καθοριστικός είναι και ο ενεργειακός παράγοντας. Στην πρόσφατη κοινή διακήρυξη Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου αποτυπώθηκε μεταξύ άλλων η πρόθεση για περαιτέρω ανάπτυξη έργων ηλεκτρικής διασύνδεσης.

Η ενεργειακή συνεργασία προσθέτει μια ακόμη διάσταση στη στρατηγική σχέση των τριών χωρών και συνδέει την Ανατολική Μεσόγειο με την ευρύτερη ευρωπαϊκή ενεργειακή αρχιτεκτονική.