Οι διπλωματικές πρωτοβουλίες της Αθήνας μετά την ομόθυμη καταδίκη του τουρκολιβυκού μνημονίου

Με εντολή του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, Πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά ενημέρωσε τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για τους κινδύνους που ενέχει για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Λιβύης.

«Κατόπιν οδηγιών του Υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, Πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, ενημέρωσε προ ολίγου το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, στο πλαίσιο κλειστών διαβουλεύσεων και υπό το λήμμα "Λοιπά Θέματα" (AOB), για την πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης περί έγκρισης του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019, επισημαίνοντας τους κινδύνους που ενέχει για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο».

Ο ίδιος ο Γιώργος Γεραπετρίτης νωρίτερα είχε χαρακτηρίσει την ψήφιση του τουρκολιβυκού μνημονίου ως άκυρη που δεν παράγει κανένα νομικό αποτέλεσμα.

«Το μνημόνιο αυτό δεν πρόκεται να εφαρμοστεί γιατί δεν παράγει έννομα αποτελέσματα» ανέφερε ρητά ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών προσθέτοντας ότι η χώρα μας θα κινήσει όλους τους μηχανισμούς για την καταδίκη αυτής της παράνομης πράξης, και ανάφερε τις άμεσες δηλώσεις των Ευρωπαίων αξιωματούχων. «Είναι ομόθυμη η καταδίκη και από τους 27 της Ευρωπαϊκής Ένωσης», πρόσθεσε.

Καταδίκη από την Ε.Ε.

Τη λύπη της για την υπογραφή του τουρκολυβικού μνημονίου από τη Βουλή της Λιβύης εκφράζει η Ευρωπαϊκή Ένωση λέγοντας ότι παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.

Όπως αναφέρει σε δήλωσή της, είναι άκυρο και ανυπόστατο και καλεί όλες τις χώρες να σέβονται τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών-μελών.

Αναλυτικά η δήλωση:

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εκφράζει την έντονη λύπη της για την επικύρωση, στις 20 Οκτωβρίου 2026, από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, του «Μνημονίου Κατανόησης για την οριοθέτηση θαλάσσιων δικαιοδοσιών στη Μεσόγειο», που υπεγράφη το 2019 μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης.

Η θέση της ΕΕ σχετικά με το μνημόνιο είναι σταθερή και σαφής. Όπως επισημαίνεται στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2019 και επαναβεβαιώθηκε τον Ιούνιο του 2025, το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας. Είναι άκυρο και ανυπόστατο και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη.

Η ΕΕ έχει στρατηγικό συμφέρον στη διατήρηση ενός σταθερού και ασφαλούς περιβάλλοντος στην Ανατολική Μεσόγειο και καλεί όλες τις χώρες να σέβονται τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών-μελών, σύμφωνα με το ενωσιακό και το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.

Ξεκάθαρο μήνυμα στην Άγκυρα, εκφράζοντας παράλληλα τη στήριξη της στη Αθήνα έστειλε και η Κάγια Κάλας τονίζοντας στον Χακάν Φιντάν, με τον οποίο συναντήθηκε στις Βρυξέλλες, ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών.

Η στήριξη από την Ύπατη εκπρόσωπο της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας στην Ελλάδα ήρθε κατά τη συνάντηση που είχε με τον Τούρκο υπουργό εξωτερικών στις Βρυξέλλες.

Συγκεκριμένα, στην ανάρτησή της στο «Χ», η Κάλας αναφέρει τα εξής:

«Οι σχέσεις καλής γειτονίας και η προώθηση της διαδικασίας διευθέτησης του Κυπριακού είναι ύψιστης σημασίας. Έθεσα το ζήτημα της χθεσινής ψηφοφορίας στη Λιβύη σχετικά με ένα Μνημόνιο Συνεννόησης για θαλάσσια ζητήματα με την Τουρκία και τόνισα ότι αυτό παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών.

Κοινό μέτωπο από Αίγυπτο και Ισραήλ

Την πλήρη αντίθεσή τους στον τουρκολιβυκό μνημόνιο έσπευσαν να εκφράσουν Ισραήλ και Αίγυπτος κατηγορώντας τη για αποσταθεροποίηση της περιοχής.

Σε ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε στην πλατφόρμα Χ, το υπουργείο Εξωτερικών του Ισραήλ υποστήριξε ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα στενών συμμάχων της χώρας στην περιοχή.

«Το Ισραήλ καταδικάζει έντονα την απόφαση της Λιβυκής Βουλής των Αντιπροσώπων να επικυρώσει το Μνημόνιο Θαλάσσιας Δικαιοδοσίας μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης. Η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα των στενών συμμάχων μας στην περιοχή», ανέφερε το ισραηλινό υπουργείο Εξωτερικών, σε μια τοποθέτηση που παραπέμπει στην Ελλάδα και την Κύπρο.

Στη συνέχεια, εξαπέλυσε ευθείες βολές κατά της Άγκυρας: «Δυστυχώς, για άλλη μια φορά βλέπουμε την Τουρκία να ενεργεί με σκοπό την αποσταθεροποίηση της περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου».

Ιδιαίτεραη σκληρή ήταν η ανακοίνωσή του, του ΥΠΕΞ της Αιγύπτου. Το Κάιρο υπογραμμίζει ότι η συμφωνία «είναι απολύτως άκυρη, στερείται νομικής ισχύος και δεν παράγει κανένα έννομο αποτέλεσμα για την Αίγυπτο». Παράλληλα, επισημαίνει ότι η επικύρωσή της από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων δεν δημιουργεί οποιαδήποτε νομική συνέπεια για την αιγυπτιακή πλευρά.

«Παραβιάζει το Δίκαιο της Θάλασσας και την ΑΟΖ μας»

Η αιγυπτιακή διπλωματία σημειώνει ακόμη ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει τις αρχές του διεθνούς δικαίου που διέπουν την οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και της υφαλοκρηπίδας, καθώς και τις αρχές της δικαιοσύνης και της ευθυδικίας.

Η Αίγυπτος υποστηρίζει ότι η συμφωνία συνιστά σαφή προσβολή των κυριαρχικών δικαιωμάτων της στην ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα της, επαναλαμβάνοντας ότι δεν αναγνωρίζει οποιαδήποτε ενέργεια βασίζεται σε αυτή.

Τέλος προειδοποιεί ξεκάθαρα την Άγκυρα ότι «θα αντιμετωπίσει κάθε απόπειρα παραβίασης»

Οι νόμιμες συμφωνίες οριοθέτησης

Οι νόμιμες συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο βασίζονται στο Διεθνές Δίκαιο και τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Περιλαμβάνουν τη συμφωνία Κύπρου–Αιγύπτου τη συμφωνία Κύπρου–Ισραήλ (2010) και τη συμφωνία Ισραήλ–Λιβάνου (Οκτώβριος 2022), καθώς και τη νεότερη συμφωνία Κύπρου–Λιβάνου (Νοέμβριος 2025).

Βασικές Συμφωνίες Οριοθέτησης

• Κύπρος – Αίγυπτος: Υπογράφηκε τον Φεβρουάριο του 2003 (και τροποποιήθηκε / συμπληρώθηκε το 2007) για την οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ), βασισμένη στη μέση γραμμή και αποτελεί πρότυπο συμφωνίας στην περιοχή.
• Κύπρος – Ισραήλ: Υπογράφηκε τον Δεκέμβριο του 2010 στη Λευκωσία για την οριοθέτηση της ΑΟΖ μεταξύ των δύο κρατών, λαμβάνοντας υπόψη τη μέση γραμμή και ανοίγοντας τον δρόμο για έρευνες υδρογονανθράκων.
• Ισραήλ – Λίβανος: Υπογράφηκε τον Οκτώβριο του 2022 με αμερικανική διαμεσολάβηση, οριοθετώντας τα θαλάσσια σύνορα και επιλύνοντας μια πολυετή διαφορά γύρω από κοιτάσματα φυσικού αερίου (όπως το κοίτασμα Καρίς/Qana).
• Κύπρος – Λίβανος: Υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2025 από τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη και την ηγεσία του Λιβάνου στη Βηρυτό, οριστικοποιώντας την εκκρεμότητα οριοθέτησης της ΑΟΖ με βάση τη μέση γραμμή και το διεθνές δίκαιο.

Όλες οι παραπάνω συμφωνίες εδράζονται στην UNCLOS και αναγνωρίζουν τα θαλάσσια δικαιώματα των νησιών σε αντίθεση με το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο το οποίο η Τουρκία έχει εντάξει στο δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας.

Κλίμα ευφορίας στην Τουρκία

Την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης χαιρέτισε την Τετάρτη (21/10) ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, χαρακτηρίζοντας σημαντική την απόφαση.

Μιλώντας στην κοινοβουλευτική ομάδα του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) στην Άγκυρα, ο Τούρκος πρόεδρος δήλωσε:

«Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης ενέκρινε το Μνημόνιο Κατανόησης για την Οριοθέτηση Θαλάσσιων Ζωνών μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης. Εύχομαι αυτή η σημαντική απόφαση να αποδειχθεί επωφελής».

Η εξέλιξη έρχεται έπειτα από τη σταδιακή προσέγγιση της Τουρκίας με την ανατολική Λιβύη και την πλευρά του Χαλίφα Χαφτάρ, με την οποία η Άγκυρα διατηρούσε επί χρόνια τεταμένες σχέσεις.

Στο μεταξύ διπλωματική επιτυχία χαρακτήρισε με δηλώσεις του το τουρκολιβυκό μνημόνιο ο Χακάν Φιντάν την Τετάρτη (21/10) τονίζοντας παράλληλα ότι φέρνει σταθερότητα στην ανατολική Μεσόγειο.

Συγκεκριμένα ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας ανέφερε:

«Το σημείο στο οποίο έχουμε φτάσει αποτελεί διπλωματική επιτυχία της εξωτερικής πολιτικής που ασκούμε υπό την ηγεσία του προέδρου μας. Πρέπει να χαρακτηριστεί ως τέτοια».

«Πρόκειται για μια συμφωνία που διαμορφώθηκε με βάση τις αρχές της εξωτερικής μας πολιτικής, η οποία προάγει την ειρήνη και τη σταθερότητα και εδράζεται στην αρχή του αμοιβαίου οφέλους («win-win»)», πρόσθεσε.

«Φυσικά, η εμπιστοσύνη των Λίβυων αδελφών μας προς την Τουρκία, καθώς και η σταθερότητα που αυτή θα επιφέρει στην Ανατολική Μεσόγειο, είναι εξαιρετικής σημασίας», κατέληξε.

Οργή για το Ισραήλ

Ωστόσο κάποιες αντιδράσεις ενόχλησαν την Άγκυρα. Η διεύθυνση Επικοινωνίας της Τουρκικής προεδρίας δεν έκρυψε την οργή της για την ανάρτηση του Ισραηλινού υπουργείου Εξωτερικών με την οποία στέκεται στο πλευρό της Αθήνας ύστερα από την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Σε ανάρτηση στο «Χ» κάνει λόγο για παραπληροφόρηση που έχει σαν σκοπό την χειραγώγηση της κοινής γνώμης και υποστηρίζει ότι για μια προσπάθεια συγκάλυψης των δικών τους παραβιάσεων.

«Οι αναρτήσεις που εμφανίζονται σε ορισμένους λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης - οι οποίες στοχεύουν τη Συμφωνία για τις Ζώνες Θαλάσσιας Δικαιοδοσίας μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης και ισχυρίζονται ότι η Τουρκία αποσταθεροποιεί την Ανατολική Μεσόγειο - συνιστούν σαφή παραπληροφόρηση, με σκοπό τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης.

Η εν λόγω συμφωνία, η οποία υπεγράφη από δύο κυρίαρχα κράτη για την προστασία των νόμιμων δικαιωμάτων τους, έχει ολοκληρώσει τις διαδικασίες επικύρωσης από τα αντίστοιχα μέρη και έχει τεθεί σε ισχύ, σε πλήρη συμμόρφωση με το διεθνές δίκαιο και τις αρχές της δίκαιης κατανομής» αναφέρεται μεταξύ άλλων.

Σε κάθε περίπτωση και με δεδομένο ότι οι δηλώσεις γίνονται για εσωτερική κατανάλωση κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα αν το τουρκολιβυκό μνημόνιο θα εδραιώσει τις αξιώσεις της Τουρκίας στην περιοχή, δεδομένου ότι ερμηνεύει τις καταστάσεις κατά το δοκούν ή θα αποδειχθεί μία συμφωνία χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα.