ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Παμφυλία Ταναϊλίδη: H πρωτοπόρος Ελληνίδα ηθοποιός του Αζερμπαϊτζάν

Παμφυλία Ταναϊλίδη: H πρωτοπόρος Ελληνίδα ηθοποιός του Αζερμπαϊτζάν
H Παμφυλία Ταναϊλίδη στο κέντρο της φωτογραφίας

Στην Ελλάδα και σε μεγάλο τμήμα του Ποντιακού Ελληνισμού το όνομα της δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό. Υπήρξε ωστόσο μια από τις σημαντικότερες καλλιτεχνικές μορφές του Ελληνισμού στον Καύκασο. Η ηθοποιός του θεάτρου Παμφυλία Ταναϊλίδη έκανε καριέρα στο Αζερμπαϊτζάν και στη Γεωργία και έπεσε θύμα των σταλινικών διώξεων τη δεκαετία του 1930.

Η Παμφυλία Ταναϊλίδη γεννήθηκε το 1891 στην περιοχή Ζανγκεζούρ Ουγιέζντ, το οποίο ήταν τότε μέρος του κυβερνείου Ελιζαμπέταπολ της Ρωσίας. Παιδί Ποντίων, η οικογένεια της έφτασε εκεί από την πόλη Kαρς, σήμερα εντός της Τουρκίας και στη συνέχεια μετακόμισε στην Τιφλίδα της Γεωργίας. Η ίδια εκτός από τα ελληνικά, τη μητρική της γλώσσα, μιλούσε την αζερική γλώσσα, τα γεωργιανά και τα ρωσικά.

Στα πρώτα χρόνια της καριέρας της ανέδειξε την τέχνη του χορού στα θέατρα. Λόγω των δυσκολιών της εποχής, δεν μπόρεσε να λάβει ειδική εκπαίδευση. Το λεπτό σώμα της ήταν καλοσχηματισμένο και παρουσίαζε επιδέξια μια ποικιλία ρυθμικών χορών από νεαρή ηλικία.

Η Παμφυλία Ταναϊλίδη εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη σκηνή το 1905 ως μέλος θεατρικού θιάσου του Αζερμπαϊτζάν στην Τιφλίδα και ανήκε στους ιδρυτές αυτού του θεάτρου. Έπαιξε σε θεατρικά έργα στην αζερική και την ελληνική γλώσσα. Το 1924 εγκαταστάθηκε στο Μπακού και ξεκίνησε να εργάζεται στο Κρατικό Ακαδημαϊκό Εθνικό Δραματικό Θέατρο του Αζερμπαϊτζάν. Αργότερα πρωταγωνίστησε σε πολλές ταινίες της τότε Σοβιετικής Δημοκρατίας του Αζερμπαϊτζάν.

Η Ελληνοπόντια ηθοποιός διαδραμάτισε σπουδαίο ρόλο στην ανάπτυξη του θεάτρου του Αζερμπαϊτζάν. Έγινε διάσημη σε σύντομο χρονικό διάστημα, ερμηνεύοντας διάφορους ρόλους σε παραστάσεις δράματος, όπερας και οπερέτας. Εκπροσώπησε το Αζερμπαϊτζάν σε κορυφαίες καλλιτεχνικές σκηνές στις περιοδείες στις γειτονικές χώρες και συνέβαλε ανεκτίμητα στην διάδοση του θεάτρου στη χώρα. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου πρωταγωνίστησε σε διάφορες θεατρικές ομάδες και δίδαξε την τέχνη της στη νεότερη γενιά της εποχής. Η Ταναϊλίδη είχε επίσης την επιθυμία να ιδρύσει το πρώτο θέατρο στην πατρίδα της, το Ζανγκεζούρ, το οποίο επισκεπτόταν μέχρι την προσάρτησή του από τον Στάλιν στη Σοβιετική Δημοκρατία της Αρμενίας.

Οι σταλινικές διώξεις

Η καταστολές από το καθεστώς του Ιωσήφ Στάλιν στην ΕΣΣΔ δεν άφησε ανεπηρέαστη την Παμφυλία Ταναϊλίδη.

Συνελήφθη στις 15 Οκτωβρίου 1937. Έπειτα από μόλις 15 λεπτά δικαστικής συνεδρίασης η ηθοποιός καταδικάστηκε για κατασκοπεία σε θάνατο και εκτελέστηκε. Αποκαταστάθηκε μόλις το 1957, μετά τον θάνατο του Στάλιν.

Με την κατάρρευση της σοβιετικής κυβέρνησης, τα αίτια του θανάτου της διερευνήθηκαν από τη σύγχρονη Δημοκρατία του Αζερμπαϊτζάν και η μνήμη αυτής της σπουδαίας ηθοποιού, η οποία συνέβαλε στις πολυπολιτισμικές παραδόσεις της χώρας, παραμένει ανεξίτηλη.

Ο διάσημος ποιητής του Αζερμπαϊτζάν Σουλεϊμάν Ρουστάμ, υπενθυμίζοντας την τραγική της μοίρα, έγραψε για την αιτία του θανάτου της: «Ήταν μια εξαιρετική ηθοποιός, ερμήνευε επιδέξια τους θεατρικούς ρόλους. Για ποιο λόγο την έπιασαν; Όταν επέστρεψε από την Τιφλίδα, έμεινε στο Μπακού για αρκετές ημέρες στο δρόμο της προς την Τεχεράνη. Καλλιτέχνες συγκεντρώθηκαν προς τιμήν της. Μια γυναίκα από την Τεχεράνη διένεμε καπνό σε μέλη του κοινοβουλίου. Η Ταναϊλίδη έδειξε την προτίμηση της στον ιρανικό καπνό, εν αντιθέσει με τον σοβιετικό, τον οποίο αποκάλεσε σκουπίδι. Ένας από τους συμμετέχοντες μετέφερε αυτό το μήνυμα στην KGB, τη σοβιετική υπηρεσία πληροφοριών. Μία από τις κύριες κατηγορίες ήταν ότι η ηθοποιός φέρεται να συναντήθηκε με την Γκόβχαρ Χανούμ, μια Ιρανή πολίτη, για σκοπούς κατασκοπείας. Φυσικά, ένας από τους κύριους λόγους για τη σύλληψη της Ταναϊλίδη ήταν η στενή φιλία της με ηθοποιούς από το Ιράν. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι πληροφορίες που γράφτηκαν από τον ερευνητή ήταν ψευδείς. Δεν υπάρχουν αποδείξεις, ούτε στοιχεία που να αποδεικνύουν την κατασκοπεία».

Η Παμφυλία Ταναϊλίδη συγκαταλέγεται σε περισσότερους από 100.000 διανοούμενους που διώχθηκαν και σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της κυριαρχίας του Στάλιν, ο οποίος αποφάσισε επίσης να επανεγκαταστήσει τους περισσότερους από τους Έλληνες του Καυκάσου στις στέπες της Κεντρικής Ασίας.

ΜΗΝ ΤΑ ΧΑΣΕΤΕ





ΔΗΜΟΦΙΛΗ