The Wizard of the Kremlin: Ο Τζουντ Λο ως Βλαντιμίρ Πούτιν και ο «μύθος» του Κρεμλίνου

Στη ρωσική λαϊκή κουλτούρα, ο Πούτιν δεν παρουσιάζεται απλώς ως πολιτικός ηγέτης, αλλά ως μια σχεδόν υπεράνθρωπη φιγούρα: αλάνθαστος, αιώνια νέος, ψυχρός στρατηγός, πρώην κατάσκοπος που γνωρίζει πάντα περισσότερα απ’ όσα λέει. Ένας «Ρώσος Τζέιμς Μποντ», προσαρμοσμένος στις ανάγκες της εθνικής αφήγησης.

Και αυτή ακριβώς η κατασκευή φαίνεται να έχει περάσει σχεδόν αυτούσια και στη δυτική κινηματογραφική αναπαράσταση.

Η ταινία του Ολιβιέ Ασαγιάς, βασισμένη στο σατιρικό μυθιστόρημα του Τζουλιάνο ντα Εμπόλι και σε σενάριο του Εμανουέλ Καρέρ, δεν επιχειρεί να παρουσιαστεί ως βιογραφία.

Μετατοπίζει το κέντρο βάρους της από τον ίδιο τον Πούτιν στους μηχανισμούς εξουσίας γύρω του και στον επικοινωνιολόγο Βαντίμ Μπαράνοφ (τον οποίο υποδύεται ο Πολ Ντάνο), έναν χαρακτήρα εμφανώς εμπνευσμένο από τον Βλαντισλάβ Σούρκοφ. Παρ’ όλα αυτά, η απεικόνιση του ίδιου του Πούτιν μοιάζει να ακολουθεί πιστά το «εγχειρίδιο εξιδανίκευσης του ηγέτη».

Στην ταινία, ο Πούτιν παρουσιάζεται ως ένας απρόθυμος σωτήρας, που επιλέγεται σχεδόν παρακλητικά για την προεδρία επειδή είναι «νέος, αθλητικός και κατάσκοπος».

Ένας άνδρας που θα προτιμούσε να κυβερνά από το παρασκήνιο, αναζητώντας διαχρονική και όχι πρόσκαιρη εξουσία. Μια εικόνα ελκυστική κινηματογραφικά, αλλά ιστορικά αβάσιμη.

Η πραγματικότητα, σύμφωνα με δημοσιογράφους και αυτόπτες μάρτυρες της εποχής, ήταν πολύ πιο πεζή. Η επιλογή του Πούτιν ως διαδόχου του Μπόρις Γέλτσιν δεν ήταν αποτέλεσμα μοιραίας ιδιοφυΐας, αλλά ενός άτυπου «κάστινγκ» μεταξύ πολλών υποψηφίων. Ο ολιγάρχης Μπόρις Μπερεζόφσκι και ο στενός κύκλος της λεγόμενης «Οικογένειας» αναζητούσαν έναν διαχειρίσιμο, πιστό και πολιτικά άχρωμο κρατικό λειτουργό που δεν θα απειλούσε τα συμφέροντά τους. Ο Πούτιν ταίριαζε απόλυτα σε αυτό το προφίλ.

Όπως επισημαίνουν τόσο ο δημοσιογράφος Ρομάν Μπαντανίν όσο και ο επιχειρηματίας Σάλβα Τσιγκιρίνσκι, η εικόνα του πανίσχυρου πράκτορα της KGB κατασκευάστηκε εκ των υστέρων. Στην πραγματικότητα, η θητεία του Πούτιν στη Δρέσδη αφορούσε κυρίως γραφειοκρατικά και τεχνικά καθήκοντα, μακριά από τον κόσμο των επιχειρήσεων κατασκοπείας που τόσο εύκολα γοητεύει το σινεμά.

Η σύγκριση με τον Τζέιμς Μποντ δεν είναι τυχαία. Με την άνοδο του Ντάνιελ Κρεγκ στον ρόλο του 007, τα ρωσικά μέσα και το διαδίκτυο άρχισαν να παίζουν με οπτικές και αφηγηματικές ομοιότητες. Αφίσες όπου το πρόσωπο του Κρεγκ αντικαθίστατο από εκείνο του Πούτιν εμφανίστηκαν στη Μόσχα ήδη από το 2011, ενισχύοντας τον μύθο του «σκληρού, σιωπηλού πράκτορα».

Η επιλογή του Τζουντ Λο, ενός ηθοποιού ιδιαίτερα αγαπητού στη Ρωσία, ενδέχεται να λειτουργήσει υπέρ αυτής της μυθολογίας. Για το Κρεμλίνο, η ταινία μπορεί εύκολα να παρουσιαστεί ως έμμεση διεθνής επιβεβαίωση της εικόνας που εδώ και χρόνια προωθεί.

Το γεγονός ότι απουσιάζουν πλήρως από το φιλμ οι μαζικές διαδηλώσεις, η αντιπολίτευση ή ο Αλεξέι Ναβάλνι, παρά το ότι η αφήγηση φτάνει έως το 2019, αποτελεί μια ακόμη «βολική» παράλειψη.

Στον ρωσικό κινηματογράφο και την τηλεόραση, ο Πούτιν μέχρι σήμερα υπήρχε κυρίως ως αόρατη παντοδυναμία: ένα πορτρέτο στον τοίχο, μια φωνή «από ψηλά».

Στο The Wizard of the Kremlin αποκτά επιτέλους πρόσωπο. Το ερώτημα, όμως, παραμένει: είναι αυτό το πρόσωπο μια πράξη αποδόμησης ή απλώς η πιο καλοφτιαγμένη εκδοχή του ίδιου παλιού μύθου;