Johatsu: Στην Ιαπωνία μπορείς να σβήσεις το παρελθόν σου χωρίς να παραβιάσεις τον νόμο

Η ιδέα της πλήρους εξαφάνισης από την κοινωνία μοιάζει για τους περισσότερους αδιανόητη. Κι όμως, στην Ιαπωνία, αποτελεί μια υπαρκτή και κοινωνικά ανεκτή πρακτική. Το φαινόμενο ονομάζεται Johatsu, που σημαίνει κυριολεκτικά «εξαφάνιση», και αφορά ανθρώπους που επιλέγουν συνειδητά να διακόψουν κάθε δεσμό με το παρελθόν τους, ξεκινώντας μια νέα ζωή από το μηδέν.

Οι άνθρωποι αυτοί εγκαταλείπουν εργασία, οικογένεια, φίλους και κοινωνικές υποχρεώσεις, συχνά μέσα σε ένα μόνο βράδυ. Σε πολλές περιπτώσεις, οι ιαπωνικές αρχές δεν παρεμβαίνουν, εφόσον δεν υπάρχουν ενδείξεις εγκληματικής ενέργειας ή απειλής για τη ζωή του ατόμου. Έτσι, η εξαφάνιση δεν αντιμετωπίζεται ως παρανομία, αλλά ως προσωπική επιλογή.

Οι αιτίες που οδηγούν κάποιον στο Johatsu είναι βαθιά ριζωμένες στην ιαπωνική κουλτούρα. Οικονομικά χρέη, επαγγελματική αποτυχία, απώλεια εργασίας, διαζύγια, οικογενειακές συγκρούσεις, εθισμοί και έντονη κοινωνική πίεση συνθέτουν ένα περιβάλλον στο οποίο η ντροπή βιώνεται συχνά πιο επώδυνα από την ίδια την αποτυχία. Σε μια κοινωνία όπου η εικόνα και η κοινωνική αρμονία έχουν κεντρικό ρόλο, η αποχώρηση μοιάζει για ορισμένους λιγότερο τραυματική από την παραμονή.

Το Johatsu δεν είναι πάντα μια μοναχική απόφαση. Στην Ιαπωνία λειτουργούν εδώ και δεκαετίες εξειδικευμένες εταιρείες, γνωστές ως yonige-ya, οι οποίες οργανώνουν μυστικές μετακομίσεις, συχνά νυχτερινές, βοηθώντας τους πελάτες τους να φύγουν χωρίς να αφήσουν ίχνη. Οι υπηρεσίες αυτές περιλαμβάνουν μεταφορά προσωπικών αντικειμένων, εύρεση νέας στέγης και καθοδήγηση για έναν διαφορετικό τρόπο ζωής, συχνά χωρίς επίσημα έγγραφα ή σταθερή εργασία.

Ωστόσο, η νέα αρχή σπάνια είναι εύκολη. Πολλοί Johatsu καταλήγουν να ζουν στο περιθώριο, σε φτωχές συνοικίες μεγάλων πόλεων όπως το Τόκιο ή η Οσάκα, εργαζόμενοι σε χαμηλά αμειβόμενες και επισφαλείς δουλειές. Η κοινωνική απομόνωση, η μοναξιά και η έλλειψη σταθερότητας αποτελούν συχνά το τίμημα της «ελευθερίας» τους.

Το φαινόμενο Johatsu λειτουργεί τελικά ως καθρέφτης των αντιφάσεων της ιαπωνικής κοινωνίας. Πίσω από την εικόνα της τάξης, της πειθαρχίας και της οικονομικής ευημερίας, χιλιάδες άνθρωποι επιλέγουν κάθε χρόνο να εξαφανιστούν αντί να αντιμετωπίσουν την κοινωνική κατακραυγή ή να ζητήσουν βοήθεια.

Δεν πρόκειται για ιστορίες εγκληματικής φυγής, αλλά για μια σιωπηλή μορφή κοινωνικής διαμαρτυρίας. Μια απόδειξη ότι, για ορισμένους, η πλήρης εξαφάνιση μοιάζει πιο βιώσιμη επιλογή από τη ζωή όπως την γνώριζαν μέχρι τότε.