Ρωμαϊκοί βωμοί κοντά στο Εδιμβούργο φωτίζουν τα μυστικά της λατρείας του Μίθρα

Δύο πέτρινοι βωμοί, οι οποίοι εντοπίστηκαν σε ρωμαϊκό φρούριο κοντά στο Εδιμβούργο και πλέον ανήκουν στις εθνικές συλλογές της Σκωτίας, ετοιμάζονται για την πρώτη τους δημόσια παρουσίαση στο πλαίσιο νέας έκθεσης του National Museum of Scotland.

Τα ευρήματα προέρχονται από το Inveresk, στο East Lothian, και χρονολογούνται περίπου στο 140 μ.Χ., περίοδο κατά την οποία η νότια Σκωτία επανακαταλήφθηκε από τους Ρωμαίους επί αυτοκράτορα Αντωνίνου Πίου. Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι βωμοί αποτελούσαν κεντρικά στοιχεία του βορειότερου γνωστού ναού της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας αφιερωμένου στον θεό Μίθρα.

Η λατρεία του Μίθρα, μια μυστηριακή και αποκλειστικά ανδρική θρησκευτική πρακτική, παραμένει μέχρι σήμερα αντικείμενο έντονου επιστημονικού ενδιαφέροντος. Συνδεόταν με συμβολισμούς όπως η νίκη του φωτός επί του σκότους και του καλού επί του κακού, προσφέροντας – όπως εκτιμούν οι μελετητές – μια αίσθηση σκοπού και ελπίδας στους Ρωμαίους στρατιώτες που υπηρετούσαν στα απομακρυσμένα σύνορα της αυτοκρατορίας.

Ο ένας από τους βωμούς φέρει ανάγλυφη απεικόνιση του θεού Ήλιου, Sol, καθώς και παραστάσεις των τεσσάρων εποχών με τη μορφή γυναικείων θεοτήτων. Οι επιμελητές της έκθεσης σημειώνουν ότι ο βωμός ήταν σχεδιασμένος ώστε να φωτίζεται από πίσω, δημιουργώντας ένα εντυπωσιακό οπτικό εφέ μέσα στο ημίφως του ναού: τα μάτια, το στόμα και οι ακτίνες του ηλιακού στέμματος θα φαίνονταν να λάμπουν.

Ο δεύτερος βωμός είναι αφιερωμένος στον ίδιο τον Μίθρα και διακοσμείται με σύμβολα που παραπέμπουν στον Απόλλωνα, επίσης θεό του φωτός. Ανάμεσα στα σκαλίσματα διακρίνονται λύρα, γρύπας, πλήκτρο και δύο κοράκια – μοτίβα που εμφανίζονται συχνά στη μιθραϊκή εικονογραφία.

Και οι δύο βωμοί φαίνεται πως αφιερώθηκαν από έναν λεγεωνάριο εκατόνταρχο, πιθανότατα τον Γάιο Κάσσιο Φλαβιανό, του οποίου το όνομα εμφανίζεται σε συντομογραφία. Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι ίσως επρόκειτο για τον διοικητή της φρουράς του Inveresk.

Τα αντικείμενα ανασκάφηκαν το 2010 σε κατακερματισμένη κατάσταση, έχοντας υποστεί φθορές κατά την παραμονή τους στο έδαφος. Έκτοτε υποβλήθηκαν σε εκτεταμένες εργασίες συντήρησης, κατά τις οποίες εντοπίστηκαν και ίχνη χρωμάτων. Η ανακάλυψη αυτή υποδηλώνει ότι οι βωμοί ήταν αρχικά βαμμένοι με ζωηρές αποχρώσεις, κάτι που αλλάζει την εικόνα που έχουμε για την αισθητική των ρωμαϊκών ιερών.

Ο Dr Fraser Hunter από τα National Museums Scotland χαρακτηρίζει τους βωμούς «εντυπωσιακά και πολυτελή μνημεία», επισημαίνοντας ότι αναδεικνύουν με σπάνια ζωντάνια τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των στρατιωτών στα άκρα της αυτοκρατορίας.

Η έκθεση «Roman Scotland: Life On The Edge Of Empire», που θα εγκαινιαστεί τον Νοέμβριο, στοχεύει επίσης να ανατρέψει τη διαδεδομένη αντίληψη ότι οι Ρωμαίοι δεν προχώρησαν ποτέ πέρα από το Τείχος του Αδριανού. Όπως υπογραμμίζουν οι επιμελητές, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία επεκτάθηκε βαθύτερα στη Σκωτία σε τρεις διαφορετικές φάσεις, φτάνοντας μέχρι την κεντρική ζώνη της χώρας και περιοχές του βορειοανατολικού τμήματος.

Οι βωμοί του Inveresk θα παρουσιαστούν για πρώτη φορά μαζί με άλλα ευρήματα από την ίδια περιοχή, προσφέροντας μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της ζωής, των δοξασιών και των πολιτισμικών αλληλεπιδράσεων σε ένα από τα πιο απομακρυσμένα σύνορα της Ρώμης. Η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 28 Απριλίου 2027.