Η αρχαιότερη ηχογράφηση τραγουδιού φάλαινας αποκαλύπτει πώς ακουγόταν ο ωκεανός το 1949

Μια σπάνια ηχογράφηση τραγουδιού φάλαινας που καταγράφηκε πριν από περισσότερα από 75 χρόνια προσφέρει νέα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν τα τεράστια αυτά θαλάσσια θηλαστικά. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι πρόκειται για την παλαιότερη γνωστή καταγραφή τραγουδιού φάλαινας που έχει διασωθεί μέχρι σήμερα.

Η ηχογράφηση αφορά μια μεγάπτερη φάλαινα και πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του 1949 στα ανοιχτά των Βερμούδων από επιστήμονες του Ωκεανογραφικού Ινστιτούτου Γουντς Χολ στη Μασαχουσέτη. Εκτός από το ίδιο το τραγούδι της φάλαινας, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο ήχος του ωκεανού που το περιβάλλει.

Σύμφωνα με τον θαλάσσιο βιοακουστικό Πίτερ Τάικ, επίτιμο ερευνητή του ινστιτούτου, ο ωκεανός στα τέλη της δεκαετίας του 1940 ήταν πολύ πιο ήσυχος σε σχέση με σήμερα. Αυτό σημαίνει ότι η ηχογράφηση αποτυπώνει ένα διαφορετικό «ηχητικό τοπίο» από αυτό που γνωρίζουν οι επιστήμονες σήμερα.

Όπως εξηγεί ο ίδιος, οι συγκεκριμένες καταγραφές δεν επιτρέπουν μόνο τη μελέτη των ήχων των φαλαινών, αλλά και την κατανόηση του συνολικού ηχητικού περιβάλλοντος των ωκεανών εκείνης της εποχής, κάτι που είναι εξαιρετικά δύσκολο να αναπαρασταθεί με άλλους τρόπους.

Η ύπαρξη μιας τόσο παλιάς ηχογράφησης μπορεί επίσης να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα πώς οι σύγχρονοι ανθρωπογενείς θόρυβοι —όπως η αυξημένη ναυσιπλοΐα— επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν οι φάλαινες. Σύμφωνα με έρευνες της Εθνικής Υπηρεσίας Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ, τα θαλάσσια αυτά θηλαστικά συχνά προσαρμόζουν τις φωνητικές τους συμπεριφορές ανάλογα με τους ήχους που επικρατούν στο περιβάλλον τους.

Η ηχογράφηση προηγείται κατά σχεδόν είκοσι χρόνια της ανακάλυψης του τραγουδιού των φαλαινών από τον επιστήμονα Ρότζερ Πέιν τη δεκαετία του 1960. Εκείνη την περίοδο, οι ερευνητές που βρίσκονταν σε ερευνητικό πλοίο πραγματοποιούσαν πειράματα με συστήματα σόναρ σε συνεργασία με το αμερικανικό γραφείο ναυτικής έρευνας, όταν κατέγραψαν για πρώτη φορά τον άγνωστο τότε ήχο.

Οι επιστήμονες δεν γνώριζαν τι ακριβώς άκουγαν, αποφάσισαν όμως να συνεχίσουν να καταγράφουν τους ήχους. Μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις σταματούσαν κάθε δραστηριότητα του πλοίου ώστε να καταγράψουν όσο το δυνατόν καθαρότερα το ηχητικό περιβάλλον του ωκεανού.

Η παλιά αυτή ηχογράφηση εντοπίστηκε εκ νέου μόλις πέρυσι, όταν οι επιστήμονες του ινστιτούτου άρχισαν να ψηφιοποιούν παλαιά αρχεία ήχου. Το τραγούδι βρισκόταν σε έναν καλά διατηρημένο δίσκο που είχε δημιουργηθεί από μια συσκευή καταγραφής τύπου Gray Audograph, μια μορφή μηχανής υπαγόρευσης που χρησιμοποιούνταν τη δεκαετία του 1940.

Παρότι ο εξοπλισμός υποβρύχιας καταγραφής εκείνης της εποχής θεωρείται σήμερα στοιχειώδης, για τα δεδομένα της εποχής αποτελούσε τεχνολογία αιχμής. Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι ο ήχος είχε καταγραφεί σε πλαστικό δίσκο και όχι σε μαγνητική ταινία, καθώς οι περισσότερες ταινίες εκείνης της περιόδου έχουν πλέον καταστραφεί με την πάροδο του χρόνου.

Οι φάλαινες χρησιμοποιούν ήχους για πολλές βασικές λειτουργίες της ζωής τους. Μέσα από κλικ, σφυρίγματα και καλέσματα επικοινωνούν μεταξύ τους, εντοπίζουν τροφή, προσανατολίζονται και κατανοούν το περιβάλλον τους στον απέραντο ωκεανό. Ορισμένα είδη παράγουν επαναλαμβανόμενες ακολουθίες ήχων που μοιάζουν με τραγούδια.

Οι μεγάπτερες φάλαινες θεωρούνται οι πιο γνωστοί «τραγουδιστές» των ωκεανών. Μπορούν να φτάσουν βάρος σχεδόν 25 τόνων και να παράγουν πολύπλοκες φωνητικές συνθέσεις που συχνά ακούγονται αιθέριες ή ακόμη και μελαγχολικές.

Η ανακάλυψη της ηχογράφησης από έναν πολύ πιο ήσυχο ωκεανό μπορεί να αποτελέσει σημαντικό σημείο εκκίνησης για τη μελέτη των σύγχρονων ήχων των φαλαινών, όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες. Παράλληλα, υπενθυμίζει πόσο πολύτιμο είναι το ηχητικό αρχείο του παρελθόντος για την κατανόηση της θαλάσσιας ζωής σήμερα.

Όπως σημειώνει ο ερευνητής Χάνσεν Τζόνσον από το Κέντρο Ωκεάνιας Ζωής Άντερσον Κάμποτ του Ενυδρείου της Νέας Αγγλίας, οι ήχοι των φαλαινών δεν έχουν μόνο επιστημονική αξία αλλά και βαθιά συναισθηματική επίδραση στους ανθρώπους. Το τραγούδι τους, όπως λέει, έχει εμπνεύσει πολλούς να ενδιαφερθούν περισσότερο για την προστασία των ωκεανών και της θαλάσσιας ζωής.