Τυχερά παιχνίδια από την... Εποχή των Παγετώνων: Νέα μελέτη ανατρέπει όσα γνωρίζαμε για τα ζάρια

Μια νέα αρχαιολογική μελέτη έρχεται να ανατρέψει τα όσα ξέραμε μέχρι σήμερα για την ιστορία των τυχερών παιχνιδιών, υποστηρίζοντας ότι οι ιθαγενείς πληθυσμοί της Βόρειας Αμερικής έπαιζαν με «ζάρια» ήδη από το τέλος της τελευταίας Εποχής των Παγετώνων.

Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό American Antiquity, δείχνουν ότι αντικείμενα ηλικίας έως και 12.800 ετών, γνωστά ως «binary lots», ενδέχεται να αποτελούν τις αρχαιότερες μορφές ζαριών που έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα. Πρόκειται για επίπεδα, διπλής όψης αντικείμενα από ξύλο ή κόκαλο, τα οποία λειτουργούσαν παρόμοια με το σημερινό «κορώνα-γράμματα».

Τα αντικείμενα εντοπίστηκαν σε αρχαιολογικούς χώρους της περιόδου Folsom στις πολιτείες Γουαϊόμινγκ, Κολοράντο και Νέο Μεξικό, και χρονολογούνται μεταξύ 12.800 και 12.200 ετών πριν από σήμερα — δηλαδή πολύ πριν από την εμφάνιση των εξάεδρων ζαριών στη Μεσοποταμία και την Κοιλάδα του Ινδού γύρω στο 3000 π.Χ.

Επικεφαλής της έρευνας είναι ο Ρόμπερτ Μάντεν, υποψήφιος διδάκτορας αρχαιολογίας στο Colorado State University, ο οποίος υποστηρίζει ότι τα στοιχεία υπήρχαν εδώ και καιρό αλλά δεν είχαν ερμηνευτεί σωστά. Όπως σημειώνει, μέχρι σήμερα οι επιστήμονες γνώριζαν αρκετά για τη χρήση ζαριών τα τελευταία 1.000-2.000 χρόνια, όμως η προϊστορική τους προέλευση παρέμενε ασαφής.

Για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα συγκεκριμένα αντικείμενα χρησιμοποιούνταν ως ζάρια, ο Μάντεν ανέπτυξε ένα σύστημα αξιολόγησης βασισμένο σε παλαιότερη εθνογραφική μελέτη του 1907. Το μοντέλο εξετάζει χαρακτηριστικά όπως το σχήμα και τα σημάδια των αντικειμένων, επιτρέποντας την αναγνώριση πιθανών «παιχνιδιών τύχης» στο αρχαιολογικό αρχείο.

Με τη μέθοδο αυτή, ο ερευνητής εντόπισε περισσότερα από 600 πιθανά σύνολα ζαριών σε 45 προϊστορικές τοποθεσίες στις δυτικές Ηνωμένες Πολιτείες, καλύπτοντας μια περίοδο από το ύστερο Πλειστόκαινο έως και μετά την ευρωπαϊκή αποίκιση.

Ωστόσο, η ερμηνεία αυτή δεν είναι καθολικά αποδεκτή. Ορισμένοι επιστήμονες εκφράζουν επιφυλάξεις, επισημαίνοντας ότι χωρίς σαφές αρχαιολογικό πλαίσιο — όπως το πού βρέθηκαν τα αντικείμενα και σε τι περιβάλλον — είναι δύσκολο να αποδειχθεί με βεβαιότητα η χρήση τους ως ζάρια.

Παρά τις διαφωνίες, η μελέτη αναδεικνύει τη σημασία της «αρχαιολογίας των παιχνιδιών», ενός πεδίου που για χρόνια θεωρούνταν δευτερεύον. Όπως τονίζουν ειδικοί, τέτοιες έρευνες φωτίζουν πλευρές της καθημερινότητας των αρχαίων ανθρώπων και αποκαλύπτουν ότι η ανάγκη για ψυχαγωγία, κοινωνική αλληλεπίδραση και παιχνίδι είναι βαθιά ριζωμένη στην ανθρώπινη φύση.

Εξάλλου, αν επιβεβαιωθούν τα συμπεράσματα της μελέτης, τότε τα ζάρια — πολύ πριν γίνουν εργαλείο μαθηματικής ανάλυσης και θεωρίας πιθανοτήτων τον 17ο αιώνα — αποτελούσαν ήδη μέσο διασκέδασης, τύχης και ίσως λήψης αποφάσεων για τους πρώτους ανθρώπους.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι, είτε πρόκειται για απλά κομμάτια ξύλου είτε για σύγχρονα επιτραπέζια παιχνίδια, η γοητεία της τύχης φαίνεται να συνοδεύει τον άνθρωπο εδώ και χιλιάδες χρόνια.