Γιατί το διάστημα μυρίζει «μπαρούτι» – Τι λένε οι αστροναύτες για την οσμή του Σύμπαντος

Παρότι το διάστημα θεωρείται απόλυτα κενό και σιωπηλό, δεν είναι ούτε άοσμο ούτε «ουδέτερο» σε επίπεδο χημικών εντυπώσεων. Οι επιστημονικές παρατηρήσεις και οι μαρτυρίες αστροναυτών δείχνουν ότι το Σύμπαν, όταν έρχεται σε επαφή με ανθρώπινη εμπειρία, παράγει ένα εντυπωσιακά συγκεκριμένο προφίλ οσμών.

Από τις εικόνες υψηλής ανάλυσης του διαστημικού τηλεσκοπίου James Webb Space Telescope μέχρι τις πρώτες φωτογραφίες μαύρων τρυπών από το Event Horizon Telescope, η ανθρωπότητα έχει συνηθίσει να «βλέπει» το διάστημα. Ωστόσο, η αίσθηση της όσφρησης αποδεικνύεται εξίσου αποκαλυπτική για τη φύση του.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο μετεωρίτης του Winchcombe, που έπεσε στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2021. Κατά την ανάκτησή του, οι επιστήμονες ανέφεραν έντονη οσμή που θύμιζε «κομπόστ», ένδειξη οργανικών ενώσεων και υλικών που σχετίζονται με την πρώιμη φάση σχηματισμού του Ηλιακού Συστήματος.

Ακόμη πιο εντυπωσιακές είναι οι περιγραφές αστροναυτών που επιστρέφουν από αποστολές. Μετά την επαφή με σεληνιακή σκόνη, αρκετοί ανέφεραν ότι οι στολές τους μύριζαν «καμένο ξύλο», «ζεστό μέταλλο» ή ακόμη και «καπνό από συγκόλληση». Ο αστροναύτης Harrison Schmitt από την αποστολή Apollo 17 περιέγραψε τη χαρακτηριστική οσμή της Σελήνης ως «καμένο μπαρούτι».

Η πιο πιθανή εξήγηση σχετίζεται με χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν όταν υλικά του διαστήματος έρχονται σε επαφή με οξυγόνο ή με τα υλικά των στολών κατά την επιστροφή στο διαστημόπλοιο. Η διαδικασία αυτή δημιουργεί οξειδώσεις που θυμίζουν καύση, παράγοντας έντονες, μεταλλικές ή καπνιστές οσμές.

Παράλληλα, το διάστημα είναι γεμάτο από οργανικές ενώσεις όπως οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες, υπολείμματα εκρήξεων άστρων που συναντώνται και στη Γη σε καμένα καύσιμα ή τρόφιμα. Αποστολές όπως αυτή του ευρωπαϊκού σκάφους Rosetta mission κατέγραψαν ακόμη πιο «βαριές» οσμές από κομήτες, με ενώσεις όπως θειούχα αέρια, αμμωνία και κυανιούχα κατάλοιπα.

Ακόμη πιο μακριά, σε γαλαξιακά νέφη όπως το Sagittarius B2, ανιχνεύονται χημικές ουσίες όπως ο αιθυλεστέρας του μυρμηκικού οξέος, που στη Γη σχετίζεται με τη μυρωδιά του ρουμιού και τη γεύση των σμέουρων.

Το διάστημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο ένα οπτικό ή ακουστικό σύμπαν. Είναι και ένα χημικό τοπίο, όπου κάθε σύνθεση ύλης αφήνει πίσω της ένα «αποτύπωμα» οσμής. Και αν κάτι προκύπτει από όλες αυτές τις ενδείξεις, είναι ότι το Σύμπαν δεν είναι ποτέ πραγματικά άοσμο — απλώς η μύτη μας δεν είναι φτιαγμένη για να το αντιληφθεί πλήρως.