85 δευτερόλεπτα πριν τα μεσάνυχτα: Ο Κάρλο Ροβέλι προειδοποιεί για πυρηνική καταστροφή

Ο κόσμος βρίσκεται επικίνδυνα κοντά σε μια πυρηνική καταστροφή, προειδοποιεί ο Ιταλός θεωρητικός φυσικός Κάρλο Ροβέλι, ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους επιστήμονες και συγγραφείς εκλαϊκευμένης φυσικής. Στο νέο του βιβλίο «85 Δευτερόλεπτα πριν τα Μεσάνυχτα», ο 70χρονος επιστήμονας διατυπώνει ένα ηχηρό επιχείρημα κατά του επανεξοπλισμού, εκφράζοντας την ανησυχία του για την κλιμακούμενη διεθνή ένταση.

Σύμφωνα με τον Ροβέλι, η μεγαλύτερη απειλή σήμερα δεν είναι μόνο τα πυρηνικά οπλοστάσια, αλλά ο φαύλος κύκλος αμοιβαίου φόβου που ωθεί κράτη και συμμαχίες σε όλο και πιο επιθετικές πολιτικές. Όπως υποστηρίζει, η Ρωσία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα διαθέτουν τη δύναμη να καταστρέψουν τον πλανήτη, ενώ η έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων ενισχύει τον κίνδυνο μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.

Ο Ιταλός φυσικός απορρίπτει τις εκτιμήσεις ότι η Ρωσία αποτελεί άμεση στρατιωτική απειλή για την Ευρώπη με συμβατικά μέσα, επισημαίνοντας ωστόσο ότι το τεράστιο πυρηνικό της οπλοστάσιο καθιστά αδύνατη οποιαδήποτε στρατιωτική αναμέτρηση χωρίς ανυπολόγιστες συνέπειες. Κατά την άποψή του, η συνεχιζόμενη στρατιωτική υποστήριξη της Δύσης προς την Ουκρανία ενισχύει τις ανησυχίες της Μόσχας και αυξάνει τον κίνδυνο ενός επικίνδυνου λάθους.

Ο Ροβέλι θεωρεί ότι η σημερινή κατάσταση θυμίζει, σε ορισμένα σημεία, την κρίση των πυραύλων της Κούβας το 1962. Υποστηρίζει ότι η τοποθέτηση αμερικανικών πυραύλων στην Τουρκία αποτέλεσε βασικό παράγοντα που οδήγησε τον τότε Σοβιετικό ηγέτη Νικίτα Χρουστσόφ να αναπτύξει πυρηνικά όπλα στην Κούβα, προκαλώντας μία από τις πιο επικίνδυνες στιγμές του Ψυχρού Πολέμου. Παρά την ένταση εκείνης της περιόδου, ο Χρουστσόφ και ο Αμερικανός πρόεδρος Τζον Φ. Κένεντι κατάφεραν να αποκλιμακώσουν την κρίση και να αποτρέψουν μια πυρηνική σύγκρουση.

Κατά τον Ροβέλι, ο φόβος αποτελεί συχνά το βασικό καύσιμο της επιθετικότητας. Ως παράδειγμα αναφέρει τόσο τη ναζιστική Γερμανία του Αδόλφου Χίτλερ όσο και τις σημερινές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή. Όπως υποστηρίζει, η βία γεννιέται συχνά από την πεποίθηση ότι ο αντίπαλος απειλεί την ίδια την επιβίωση μιας κοινωνίας.

Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίζεται και απέναντι στην κούρσα των εξοπλισμών στην Ευρώπη. Θεωρεί ότι οι συζητήσεις περί στρατιωτικής προετοιμασίας και πολεμικής ετοιμότητας αναπαράγουν μια επικίνδυνη λογική που ενισχύει τις εντάσεις αντί να τις περιορίζει.

Ο ίδιος συνδέει τις απόψεις του με την ιστορική εμπειρία της πατρίδας του. Ως νέος είχε φυλακιστεί επειδή αρνήθηκε να υπηρετήσει τη στρατιωτική θητεία στην Ιταλία. «Θυμόμαστε πως ο φασισμός αναπτύχθηκε μαζί με την ιδέα ότι ο πόλεμος είναι κάτι όμορφο», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Στο βιβλίο του, ο Ροβέλι επανέρχεται και στην ιστορία της ατομικής βόμβας. Υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη του αμερικανικού πυρηνικού προγράμματος επηρεάστηκε από την πεποίθηση πως η ναζιστική Γερμανία βρισκόταν κοντά στην κατασκευή πυρηνικών όπλων. Αναφέρεται μάλιστα στη συνάντηση των κορυφαίων φυσικών Νιλς Μπορ και Βέρνερ Χάιζενμπεργκ το 1941, η οποία, σύμφωνα με τη δική του ερμηνεία, συνέβαλε σε παρεξηγήσεις που ενίσχυσαν τον φόβο για ένα γερμανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Παράλληλα, αμφισβητεί τη θέση ότι οι ατομικές βόμβες στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι ήταν αναγκαίες για τον τερματισμό του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Αντίθετα, θεωρεί ότι αποτέλεσαν κυρίως επίδειξη ισχύος των Ηνωμένων Πολιτειών προς τον υπόλοιπο κόσμο.

Η αφετηρία του βιβλίου είναι το περίφημο «Ρολόι της Αποκάλυψης» του Bulletin of the Atomic Scientists, το οποίο το 2026 τοποθετήθηκε στα 85 δευτερόλεπτα πριν από τα μεσάνυχτα – τη μικρότερη απόσταση που έχει καταγραφεί ποτέ από την πυρηνική καταστροφή.

Για τον Ροβέλι, το ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι μόνο η ύπαρξη των πυρηνικών όπλων, αλλά και η ποιότητα της παγκόσμιας πολιτικής ηγεσίας. Εκτιμά ότι οι σημερινοί ηγέτες, από τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν μέχρι τον Μπενιαμίν Νετανιάχου και τους επικεφαλής των μεγάλων διεθνών συμμαχιών, δεν επιδεικνύουν τη σύνεση που είχαν κατά το παρελθόν προσωπικότητες όπως ο Χρουστσόφ, ο Κένεντι, ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ και ο Ρόναλντ Ρίγκαν.

Το τελικό του ερώτημα παραμένει επίκαιρο: ποιος πολιτικός έχει σήμερα το θάρρος να θέσει ως προτεραιότητα όχι την ισχύ της χώρας του, αλλά το μέλλον της ανθρωπότητας;