Ανατροπή στην αρχαιολογία: Γυναίκα ο περίφημος «Σαμάνος του Upton Lovell»

Μία σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη έρχεται να αναθεωρήσει καθιερωμένες αντιλήψεις σχετικά με τους κοινωνικούς ρόλους στην Εποχή του Χαλκού. Σύμφωνα με νέα ανάλυση αρχαίου DNA, το άτομο που είναι γνωστό στην αρχαιολογική βιβλιογραφία ως ο «Σαμάνος του Upton Lovell» ήταν βιολογικά γυναίκα και όχι άνδρας, όπως θεωρούνταν για περισσότερα από δύο αιώνες.

Ο τάφος, ηλικίας περίπου 4.000 ετών, ανακαλύφθηκε το 1801 στο χωριό Upton Lovell του Ουίλτσαϊρ, περίπου 16 χιλιόμετρα δυτικά του Στόουνχεντζ. Θεωρείται μία από τις σημαντικότερες ταφές της βρετανικής Εποχής του Χαλκού, καθώς περιείχε έναν σχεδόν ακέραιο σκελετό και πλούσια κτερίσματα που συνδέονται με τη μεταλλουργία και τελετουργικές πρακτικές.

Η ονομασία «Σαμάνος» δεν αποτελεί επιστημονική ιδιότητα, αλλά ένα καθιερωμένο προσωνύμιο που δόθηκε στο άτομο εξαιτίας των ιδιαίτερων αντικειμένων που βρέθηκαν στον τάφο. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν πέτρινες αξίνες, εργαλεία μεταλλουργίας, μια λυδία λίθος για τον έλεγχο της ποιότητας των μετάλλων, μια διακοσμημένη δερμάτινη θήκη με χαυλιόδοντες αγριογούρουνου, καθώς και τέσσερα απολιθωμένα θαλάσσια σφουγγάρια που είχαν μετατραπεί σε μικρά κύπελλα.

Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι τα αντικείμενα αυτά αποτελούσαν τον προσωπικό εξοπλισμό της νεκρής και τοποθετήθηκαν στον τάφο ώστε να τη συνοδεύσουν στη μεταθανάτια ζωή. Προηγούμενες αναλύσεις είχαν εντοπίσει ίχνη χρυσού πάνω σε λίθινα εργαλεία, γεγονός που υποδηλώνει ότι η γυναίκα πιθανότατα ασχολούνταν με την επεξεργασία πολύτιμων μετάλλων και την κατασκευή χρυσών κοσμημάτων ή διακοσμητικών αντικειμένων.

Η αποκάλυψη της βιολογικής της ταυτότητας έγινε από ερευνητές του Francis Crick Institute στο Λονδίνο, οι οποίοι πραγματοποίησαν αναλύσεις DNA σε διαφορετικά οστά και δόντια του σκελετού. Τα αποτελέσματα ήταν απολύτως συνεπή, επιβεβαιώνοντας ότι τα λείψανα ανήκουν σε μία μόνο γυναίκα.

Η ανθρωπολογική εξέταση έδειξε ακόμη ότι η γυναίκα είχε ύψος περίπου 1,65 μέτρα – ιδιαίτερα υψηλό για την εποχή – και ισχυρή σωματική διάπλαση. Επιπλέον, εντοπίστηκαν σημάδια αρθρίτιδας στον δεξιό καρπό, στοιχείο που οι ειδικοί συνδέουν με τη μακροχρόνια και επαναλαμβανόμενη χρήση εργαλείων μεταλλουργίας.

Σύμφωνα με τον διευθυντή του Wiltshire Museum, Ντέιβιντ Ντόσον, η ανακάλυψη αποτελεί μια σημαντική υπενθύμιση ότι οι σύγχρονες αντιλήψεις για τους ρόλους των φύλων δεν μπορούν να εφαρμόζονται άκριτα στις προϊστορικές κοινωνίες. Όπως σημείωσε, η μεταλλουργία ήταν μία από τις πλέον εξειδικευμένες τεχνολογίες της εποχής και όσοι την κατείχαν απολάμβαναν υψηλό κοινωνικό κύρος.

Η νέα μελέτη αναμένεται να οδηγήσει σε επανεξέταση και άλλων αρχαιολογικών ευρημάτων, καθώς η ανάλυση αρχαίου DNA προσφέρει πλέον τη δυνατότητα να επιβεβαιώνονται με μεγαλύτερη ακρίβεια η ταυτότητα και τα χαρακτηριστικά ανθρώπων που έζησαν πριν από χιλιάδες χρόνια. Παράλληλα, ενισχύει την άποψη ότι οι γυναίκες της Εποχής του Χαλκού μπορούσαν να κατέχουν θέσεις εξειδίκευσης, κύρους και πιθανώς πνευματικής επιρροής, ανατρέποντας παλαιότερες θεωρίες που απέδιδαν αποκλειστικά στους άνδρες τέτοιους ρόλους.