«Η Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν: Όλες οι μεγάλες αλλαγές που έκανε στο έπος του Ομήρου

Η μεταφορά της «Οδύσσειας» στη μεγάλη οθόνη από τον Κρίστοφερ Νόλαν αποτέλεσε ένα από τα πιο φιλόδοξα κινηματογραφικά εγχειρήματα των τελευταίων ετών. Ωστόσο, η συμπύκνωση ενός έπους σχεδόν 12.000 στίχων σε μια ταινία διάρκειας τριών ωρών σήμαινε αναπόφευκτα σημαντικές περικοπές, αλλαγές και νέες αφηγηματικές επιλογές.

Ο Βρετανός σκηνοθέτης δεν περιορίστηκε μόνο στην αφαίρεση χαρακτήρων και επεισοδίων, αλλά αναδιαμόρφωσε την προσωπικότητα του Οδυσσέα, πρόσθεσε νέα στοιχεία στην πλοκή και χάρισε στην ιστορία ένα εντελώς διαφορετικό τέλος.

Οι θεοί περνούν σε δεύτερο πλάνο

Μία από τις σημαντικότερες διαφοροποιήσεις αφορά τον ρόλο των θεών. Στο ομηρικό έπος, η δράση ξεκινά στον Όλυμπο, όπου ο Δίας και η Αθηνά αποφασίζουν να βοηθήσουν τον Οδυσσέα να επιστρέψει στην Ιθάκη, ενώ ο Ποσειδώνας αποτελεί τη βασική δύναμη που εμποδίζει το ταξίδι του.

Στην ταινία, όμως, η μόνη θεότητα που εμφανίζεται είναι η Αθηνά, την οποία υποδύεται η Ζεντάγια. Η παρουσία της είναι περισσότερο συμβολική, καθώς λειτουργεί ως η φωνή της συνείδησης του Οδυσσέα παρά ως μια πραγματική θεϊκή οντότητα που επεμβαίνει στα γεγονότα.

Η απουσία της Ναυσικάς

Εκτός ταινίας μένει και ένα από τα πιο αγαπημένα επεισόδια της «Οδύσσειας»: η συνάντηση του ναυαγού Οδυσσέα με τη Ναυσικά και η φιλοξενία του από τους Φαίακες.

Στον Όμηρο, οι Φαίακες είναι εκείνοι που ακούνε την αφήγηση των περιπετειών του ήρωα και τελικά τον μεταφέρουν με ασφάλεια στην Ιθάκη. Ο Νόλαν αφαιρεί ολόκληρο αυτό το κεφάλαιο και επιλέγει οι αναμνήσεις του Οδυσσέα για τον Κύκλωπα, την Κίρκη και τις υπόλοιπες δοκιμασίες να αναδύονται όσο βρίσκεται στο νησί της Καλυψώς.

Λιγότεροι νεκροί στον Άδη

Η επίσκεψη του Οδυσσέα στον κόσμο των νεκρών παραμένει στην ταινία, ωστόσο αρκετές σημαντικές μορφές του έπους απουσιάζουν.

Ο Αχιλλέας, ο Αίας, η μητέρα του Οδυσσέα Αντίκλεια και ο άτυχος Ελπήνορας δεν εμφανίζονται, με τον Νόλαν να περιορίζει σημαντικά τη διάρκεια αυτού του επεισοδίου, διατηρώντας μόνο τη συνάντηση με τον Αγαμέμνονα.

Η Πηνελόπη αποκτά πιο ενεργό ρόλο

Η διάσημη δοκιμασία του κρεβατιού, με την οποία η Πηνελόπη επιβεβαιώνει ότι ο άνδρας που επέστρεψε είναι πράγματι ο Οδυσσέας, απουσιάζει εντελώς από την ταινία.

Στη θέση της, ο Νόλαν επιλέγει ένα νέο στοιχείο: ο Οδυσσέας αποδεικνύει την ταυτότητά του προσφέροντας στην Πηνελόπη ένα αγαλματίδιο της Αθηνάς.

Παράλληλα, ο σκηνοθέτης αποφεύγει μία από τις πιο σκληρές σκηνές του έπους, όπου δώδεκα υπηρέτριες εκτελούνται δια απαγχονισμού για την προδοσία τους. Αντί αυτού, μία μόνο από αυτές, η Μελανθώ, βρίσκει τον θάνατο κατά τη διάρκεια της τελικής σφαγής των μνηστήρων.

Οι νέες προσθήκες του Νόλαν

Αν και ο Δούρειος Ίππος αναφέρεται στην «Οδύσσεια», ο Όμηρος δεν αφηγείται ποτέ αναλυτικά την άλωση της Τροίας. Ο Νόλαν επιλέγει να παρουσιάσει εκτενώς το γεγονός, αναδεικνύοντας τον καθοριστικό ρόλο του Οδυσσέα στη σύλληψη του σχεδίου.

Παράλληλα, εισάγει τον χαρακτήρα του Σίνωνα, ο οποίος δεν υπάρχει στην «Οδύσσεια», αλλά προέρχεται από την «Αινειάδα» του Βιργιλίου. Στην ταινία, ο Σίνων εξαπατά τους Τρώες ώστε να δεχθούν τον Δούρειο Ίππο μέσα στα τείχη της πόλης.

Επίσης, ο σκηνοθέτης ενσωματώνει ιστορικές αναφορές για τους λεγόμενους «λαούς της θάλασσας» και παρουσιάζει τον Τρωικό Πόλεμο ως σύγκρουση που σχετίζεται με τον έλεγχο των εμπορικών δρόμων, στοιχεία που δεν υπάρχουν στο ομηρικό κείμενο.

Μια διαφορετική Καλυψώ και ένας πιο ανθρώπινος Κύκλωπας

Η Καλυψώ της ταινίας διαφέρει σημαντικά από εκείνη του Ομήρου. Αντί να κρατά τον Οδυσσέα κοντά της μέσω του έρωτα για επτά χρόνια, όπως συμβαίνει στο έπος, τον ναρκώνει με άνθη λωτού που επηρεάζουν τη μνήμη του και τελικά τον αφήνει ελεύθερο από συμπόνια.

Σημαντικές αλλαγές υπάρχουν και στο επεισόδιο του Κύκλωπα. Η κινηματογραφική εκδοχή περιορίζει σχεδόν πλήρως τον διάλογο του Πολύφημου με τον Οδυσσέα, αφαιρώντας μία από τις πιο γνωστές σκηνές του έπους: το τέχνασμα με το όνομα «Κανένας», χάρη στο οποίο ο ήρωας ξεγελά τον μονόφθαλμο γίγαντα.

Επίσης απουσιάζει η στιγμή κατά την οποία ο Οδυσσέας αποκαλύπτει από υπερηφάνεια το πραγματικό του όνομα, δίνοντας έτσι στον Πολύφημο την ευκαιρία να ζητήσει από τον πατέρα του, τον Ποσειδώνα, να τον καταραστεί.

Νέο φινάλε για τον ήρωα

Η μεγαλύτερη διαφοροποίηση βρίσκεται στο τέλος της ιστορίας.

Στον Όμηρο, μετά τη σφαγή των μνηστήρων ακολουθούν η συνάντηση του Οδυσσέα με τον πατέρα του Λαέρτη και μια τελευταία σύγκρουση με τους συγγενείς των νεκρών, πριν οι θεοί επιβάλουν την ειρήνη.

Ο Νόλαν εγκαταλείπει εντελώς αυτή την κατάληξη. Στη δική του εκδοχή, ο Τηλέμαχος αναλαμβάνει τον θρόνο της Ιθάκης, ενώ ο Οδυσσέας και η Πηνελόπη σαλπάρουν ξανά μαζί, ξεκινώντας ένα νέο ταξίδι αφιερωμένο στη μνήμη των συντρόφων που χάθηκαν στον δρόμο της επιστροφής.

Με αυτές τις επιλογές, ο σκηνοθέτης μετατρέπει την «Οδύσσεια» από μια ιστορία επιστροφής και αποκατάστασης της τάξης σε ένα πιο υπαρξιακό δράμα γύρω από το τραύμα του πολέμου, τις ενοχές και τη διαρκή αναζήτηση λύτρωσης.