Η ταινία του Νόλαν μετατρέπει την «Οδύσσεια» στο πιο περιζήτητο βιβλίο στις ΗΠΑ

Στο δημοφιλές ανεξάρτητο βιβλιοπωλείο Books Are Magic στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης, η απόδειξη βρισκόταν ήδη στην είσοδο του καταστήματος τις προηγούμενες μέρες: μια βιτρίνα με περισσότερες από δώδεκα εκδόσεις της «Οδύσσειας» —από την επαινεμένη μετάφραση της Έμιλι Ουίλσον έως κόμικς και παιδικές διασκευές— προσέλκυε σταθερή ροή επισκεπτών, πολλοί εκ των οποίων νεαροί αναγνώστες της Generation Z που ενδιαφέρθηκαν αφού είδαν το φιλμ του Νόλαν.

Μόλις έναν μήνα πριν, το κατάστημα πουλούσε ελάχιστα αντίτυπα του κλασικού έργου του Ομήρου. Τον Ιούλιο, οι πωλήσεις εκτοξεύτηκαν κατά αρκετές χιλιάδες τοις εκατό.

Η Νικόλ Βάσκεζ, υπάλληλος του καταστήματος με αρμοδιότητα στο μάρκετινγκ, ανέφερε ότι μόνο η μετάφραση της Ουίλσον πούλησε 80 αντίτυπα μέσα στον μήνα, ενώ παλαιότερα οι πωλήσεις κινούνταν σε μονοψήφια νούμερα.

Ένα φαινόμενο πέρα από τη γειτονιά

Το ιδιόρρυθμο βιβλιοπωλείο, που ιδρύθηκε το 2017 από τη συγγραφέα Έμα Στράουμπ και τον σύζυγό της, Μάικλ Φούσκο-Στράουμπ, έχει χτίσει τη φήμη ενός από τα πιο επιδραστικά ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία της Νέας Υόρκης, με πάνω από 280.000 ακολούθους στο Instagram και πιστό νεανικό κοινό. Σύμφωνα με τους εργαζομένους, η ζήτηση είχε ήδη αρχίσει να αυξάνεται πριν καν στηθεί η ειδική βιτρίνα αφιερωμένη στην «Οδύσσεια».

Το φαινόμενο, πάντως, ξεπερνά κατά πολύ την καλλιτεχνική σκηνή του Μπρούκλιν. Σύμφωνα με στοιχεία της Circana BookScan που δημοσίευσε το Publishers Weekly, οι πωλήσεις έντυπων αντιτύπων όλων των εκδόσεων της «Οδύσσειας» στις ΗΠΑ έχουν αυξηθεί κατά 76% σε ετήσια βάση. Η μετάφραση της Έμιλι Ουίλσον, που κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο WW Norton, αποτελεί την ευπωλητότερη έκδοση, ακολουθούμενη από τη μετάφραση του Ρόμπερτ Φαγκλς για τις εκδόσεις Penguin Classics και τη διασκευή σε κόμικς του Γκάρεθ Χιντς. Οι πωλήσεις είχαν ήδη αρχίσει να ανεβαίνουν από τότε που ο Νόλαν ανακοίνωσε το εγχείρημα, τον Δεκέμβριο του 2024, με τις πωλήσεις του 2025 να σημειώνουν αύξηση 42% σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Η μετάφραση της Ουίλσον παραμένει από την κυκλοφορία της ταινίας στη λίστα των δέκα ευπωλέστερων βιβλίων στο Amazon, μαζί με το μυθιστόρημα του Άντι Βιρ, «Project Hail Mary», το οποίο επίσης γνωρίζει ανανεωμένο ενδιαφέρον χάρη σε πρόσφατη επιτυχημένη κινηματογραφική μεταφορά του.

Ο εκδοτικός οίκος WW Norton ανέφερε ότι η δυναμική χτιζόταν σταδιακά από την ανακοίνωση του σχεδίου του Νόλαν. Η Λουίζ Μπρόκετ, επικεφαλής επικοινωνίας του οίκου, δήλωσε στην εφημερίδα Philadelphia Inquirer ότι οι εγχώριες πωλήσεις, σε όλες τις μορφές, του βιβλίου της κλασικίστριας Ουίλσον, που κυκλοφόρησε το 2017, είχαν ξεπεράσει το ένα εκατομμύριο αντίτυπα ήδη από τις αρχές Ιουλίου.

Νέοι αναγνώστες, νέες ιστορίες

Σύμφωνα με τους βιβλιοπώλες, η έλξη ξεπερνά τους παλιούς φανατικούς της ελληνικής μυθολογίας, με τις παιδικές διασκευές να γίνονται απροσδόκητα δημοφιλείς. Η Βάσκεζ σημείωσε πως πρόκειται για σχετικά νέο τμήμα του καταστήματος, το οποίο ωστόσο πουλάει αρκετά καλά, καθώς πολλοί άνθρωποι που δεν ενδιαφέρονταν ποτέ πριν άρχισαν να διαβάζουν για την ελληνική μυθολογία.

Το ανανεωμένο ενδιαφέρον έχει επεκταθεί και πέρα από τον ίδιο τον Όμηρο. Βιβλία εμπνευσμένα από την ελληνική μυθολογία —όπως η «Κίρκη» της Μάντλιν Μίλερ, της οποίας η ομώνυμη ηρωίδα εμφανίζεται στην «Οδύσσεια»— γνωρίζουν επίσης αυξημένη ζήτηση, κάτι που η Βάσκεζ αποδίδει εν μέρει στη δημοφιλή ερμηνεία του χαρακτήρα από τη Σαμάνθα Μόρτον στην ταινία.

Οι κινηματογραφικές διασκευές συχνά προκαλούν άνοδο στις πωλήσεις των βιβλίων στα οποία βασίζονται, όπως συνέβη πρόσφατα με το «Hamnet» και τον «Φρανκενστάιν», ανέφερε η Βάσκεζ, η οποία εκτιμά ότι η τρέχουσα έξαρση ενδιαφέροντος για το έπος του Ομήρου θα διαρκέσει ακόμη δύο με τρεις μήνες πριν επιστρέψει σε πιο κανονικά επίπεδα.

Η συνάδελφός της στο Books Are Magic, Γεσίμ Καγίμ-Γιάνκο, εκτιμά πως η ταινία του Νόλαν κατάφερε να συστήσει εκ νέου ένα κλασικό έργο που πολλοί αναγνώστες συνέδεαν αποκλειστικά με τα σχολικά μαθήματα λογοτεχνίας, φέρνοντας ξανά στο φως μια ιστορία που σπάνια επέλεγε κανείς να διαβάσει για ευχαρίστηση.

Πιστεύει, επίσης, πως η δημόσια συζήτηση γύρω από τη μετάφραση της Ουίλσον —συμπεριλαμβανομένης της πρόσφατης κριτικής που η ίδια άσκησε στην κινηματογραφική μεταφορά— έχει τροφοδοτήσει ακόμη περισσότερο την περιέργεια του κοινού, το οποίο θέλει να μάθει τις λεπτομέρειες και να διαβάσει τη δική της εκδοχή. Η αντιπαράθεση γύρω από την ταινία, πάντως, είχε ξεκινήσει πολύ πριν τα σχόλια της Ουίλσον, με μέλη της διαδικτυακής ακροδεξιάς να αντιδρούν στις επιλογές του καστ του Νόλαν, προβλέποντας αποτυχία για το φιλμ —μια πρόβλεψη που, όπως σχολίασε γελώντας η Βάσκεζ, διαψεύστηκε πλήρως.

Έξαρση και στις βιβλιοθήκες

Και οι βιβλιοθήκες βιώνουν σημαντική αύξηση ζήτησης, με λίστες αναμονής για το ποίημα σε όλη τη χώρα. Η Δημόσια Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης δήλωσε στην Guardian ότι κατέγραψε αύξηση 338% στη ζήτηση —σε έντυπη, ηχητική και ηλεκτρονική μορφή— για την «Οδύσσεια» μεταξύ 2 και 30 Ιουλίου.

Ο Μπράιαν Μπάνον, επικεφαλής βιβλιοθηκάριος και διευθυντής των παραρτημάτων και της εκπαίδευσης της βιβλιοθήκης, δήλωσε ότι η ζήτηση για την «Οδύσσεια» έχει αυξηθεί εντυπωσιακά τον τελευταίο μήνα και εξέφρασε την ικανοποίησή του που τόσοι πολλοί αναγνώστες διαβάζουν —ή ακόμη και ξαναδιαβάζουν— το κλασικό έπος.

Η τάση έχει τραβήξει και την προσοχή της μεγαλύτερης αλυσίδας φυσικών βιβλιοπωλείων της χώρας. Ο διευθύνων σύμβουλος της Barnes & Noble, Τζέιμς Ντόντ, δήλωσε πρόσφατα στο Bloomberg ότι το ευπωλητότερο βιβλίο της αλυσίδας αυτή τη στιγμή είναι γραμμένο από έναν συγγραφέα ονόματι Όμηρος.

Κριτική από ακαδημαϊκούς

Ενώ ορισμένοι εκπρόσωποι της ακροδεξιάς επιτέθηκαν στην ταινία θεωρώντας την υπερβολικά «διαφορετική» ως προς το καστ, κάποιοι κλασικιστές διατύπωσαν σχεδόν αντίθετη κριτική, υποστηρίζοντας ότι η μεταφορά χάνει μεγάλο μέρος του συναισθηματικού πλούτου και της πολυπλοκότητας που κράτησαν την ιστορία ζωντανή για σχεδόν τρεις χιλιετίες.

Η ίδια η Ουίλσον, της οποίας το έργο επηρέασε τον Νόλαν, έγραψε ότι η ταινία στερείται ψυχολογικού, συναισθηματικού, πολιτικού και ηθικού βάθους και δεν έχει τίποτα πειστικό να πει για τα βαθύτερα θέματα του ποιήματος —τη μνήμη, τον πόλεμο, την οικογένεια και την επιστροφή στην πατρίδα.

Η κλασικίστρια Μαίρη Μπίαρντ δήλωσε στο podcast Stateside της Guardian ότι η μεταφορά του Νόλαν υποβαθμίζει πολλές από τις πιο δυναμικές γυναικείες φιγούρες του ποιήματος και στερείται της «άπιαστης αισθησιακότητας» του πρωτότυπου κειμένου.

Ωστόσο, και οι δύο μελετήτριες είχαν προβλέψει σωστά αυτό που θεωρούν το μεγαλύτερο επίτευγμα της ταινίας: την επανασύνδεση του κοινού με το έργο του Ομήρου. Όπως σχολίασε η Μπίαρντ, ο Νόλαν «κάνει ό,τι μπορεί για να κάνει το ευρύ κοινό να διαβάζει ξανά».