Autechre: Οι άνθρωποι που έμαθαν στις μηχανές να φτιάχνουν μουσική επιστρέφουν στην Αθήνα

Υπάρχουν καλλιτέχνες που εξελίσσουν ένα μουσικό είδος και υπάρχουν εκείνοι που, στην πορεία, αναγκάζουν τους υπόλοιπους να επαναπροσδιορίσουν τι μπορεί να θεωρηθεί μουσική. Οι Autechre ανήκουν στη δεύτερη κατηγορία. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, όταν οι Sean Booth και Rob Brown άρχισαν να πειραματίζονται με ηλεκτρονικούς ήχους στο Rochdale της βορειοδυτικής Αγγλίας, μέχρι σήμερα, το δίδυμο έχει ακολουθήσει μια πορεία που δύσκολα χωρά σε έναν συγκεκριμένο μουσικό χαρακτηρισμό. Η techno, η electro, το hip hop, η ambient και η πειραματική ηλεκτρονική μουσική υπήρξαν αφετηρίες, όχι όρια, για ένα έργο που εδώ και περισσότερα από 30 χρόνια μετακινείται συνεχώς προς άγνωστες κατευθύνσεις.

Η επιστροφή τους στην Αθήνα στις 3 Οκτωβρίου 2026, στο Universe, έχει επομένως ιδιαίτερη σημασία. Οι Autechre είχαν εμφανιστεί για πρώτη φορά στην Αθήνα το 2022, στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου και σε συνεργασία με το Plisskën. Εκείνη η εμφάνιση δεν έμεινε μόνο ως μια σημαντική συναυλία για το ελληνικό κοινό: ηχογραφήθηκε και κυκλοφόρησε αργότερα επίσημα ως AE_ATHENS_050722, διάρκειας 80 λεπτών, αποτελώντας ένα από τα 19 ζωντανά έργα που συγκροτούν το ευρύτερο πρότζεκτ AE_2022–. Έτσι, η Αθήνα βρίσκεται κυριολεκτικά μέσα στην ίδια τη δισκογραφική ιστορία των Autechre.

Από το Rochdale στη Warp

Οι Booth και Brown ξεκίνησαν στα τέλη της δεκαετίας του 1980, έχοντας κοινές αναφορές στην electro, το hip hop, το synth-pop και αργότερα στην acid house. Αρχικά εμφανίστηκαν ως Lego Feet και το 1991 κυκλοφόρησαν υλικό στη Skam, πριν καταλήξουν στην Warp Records, την εταιρεία που έμελλε να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα σημεία αναφοράς για την εξέλιξη της βρετανικής ηλεκτρονικής μουσικής. Η συμμετοχή τους στη συλλογή Artificial Intelligence της Warp το 1992 τούς έφερε στο προσκήνιο και έναν χρόνο αργότερα κυκλοφόρησε το πρώτο άλμπουμ τους, Incunabula.

Το «Incunabula» διατηρούσε ακόμη αρκετά από τα αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά της πρώιμης techno και ambient electronica: επαναληπτικούς ρυθμούς, μελωδικά μοτίβα, ατμόσφαιρες που παρέπεμπαν περισσότερο σε έναν φουτουριστικό χώρο ακρόασης παρά σε μια συμβατική πίστα χορού. Ήδη, όμως, υπήρχε κάτι που θα χαρακτήριζε ολόκληρη την πορεία τους: η αίσθηση ότι ο ήχος δεν ήταν ένας σταθερός τόπος, αλλά ένα υλικό που μπορούσε διαρκώς να αποσυναρμολογείται και να ξαναχτίζεται.

Ακολούθησε το Amber το 1994 και έναν χρόνο αργότερα το Tri Repetae, ένα από τα καθοριστικά έργα της πρώτης περιόδου τους. Από εκεί και πέρα, η μουσική τους άρχισε να απομακρύνεται ακόμη περισσότερο από τις συμβάσεις της χορευτικής ηλεκτρονικής μουσικής. Τα κρουστά έγιναν πιο σύνθετα, οι μελωδίες πιο δυσδιάκριτες, οι δομές λιγότερο προβλέψιμες και η σχέση ανάμεσα στον ρυθμό και τον ήχο άρχισε να μοιάζει περισσότερο με διαδικασία παρά με παραδοσιακή σύνθεση.

Όταν το beat έπαψε να είναι σταθερό

Αν υπάρχει ένας δίσκος που σηματοδοτεί τη μεγάλη στροφή των Autechre προς την πιο αφαιρετική πλευρά της δουλειάς τους, αυτός είναι το Confield του 2001. Εκεί η μηχανική λογική της ηλεκτρονικής παραγωγής γίνεται σχεδόν η ίδια η πρώτη ύλη της σύνθεσης. Οι ρυθμοί μοιάζουν να εμφανίζονται, να διαλύονται και να επανεμφανίζονται χωρίς να υπακούουν στις προσδοκίες του ακροατή, ενώ η μουσική αποκτά μια σχεδόν αρχιτεκτονική λογική, σαν να κατασκευάζεται μπροστά στα αυτιά του.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι Autechre συνδέθηκαν τόσο έντονα με τον όρο IDM – Intelligent Dance Music, μια ταμπέλα που χρησιμοποιήθηκε ευρέως για τη βρετανική ηλεκτρονική σκηνή των αρχών των ’90s, αλλά την οποία οι ίδιοι έχουν απορρίψει ως ανεπαρκή και υπεραπλουστευτική. Μαζί με καλλιτέχνες όπως ο Aphex Twin, οι Boards of Canada, οι μZiq και οι LFO, βρέθηκαν στον πυρήνα μιας σκηνής που απέδειξε ότι οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και οι μηχανές μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν όχι μόνο για να αναπαράγουν ρυθμούς, αλλά για να δημιουργήσουν εντελώς νέες μορφές σύνθεσης.

Στους Autechre, όμως, η τεχνολογία δεν υπήρξε ποτέ απλώς εργαλείο. Ο υπολογιστής, το software και τα ηλεκτρονικά συστήματα έγιναν μέρος της ίδιας της συνθετικής διαδικασίας. Η δουλειά τους βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε συστήματα που μπορούν να παράγουν, να μετασχηματίζουν και να ανασυνδυάζουν ήχους και ακολουθίες με τρόπους που θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να αναπαραχθούν από μια παραδοσιακή μπάντα.

Η σκηνή ως εργαστήριο

Και εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία για να κατανοήσει κανείς τους Autechre σήμερα. Το live τους δεν είναι μια απλή αναπαραγωγή των δίσκων τους. Αντίθετα, εδώ και χρόνια η ζωντανή εμφάνιση αποτελεί για τους ίδιους ένα αυτόνομο πεδίο σύνθεσης. Τα επίσημα live recordings τους, από το AE_LIVE μέχρι το AE_2022–, αποτυπώνουν αυτή ακριβώς τη λογική: κάθε εμφάνιση μπορεί να αποτελεί διαφορετική εκδοχή ενός διαρκώς μεταβαλλόμενου μουσικού έργου.

Το AE_2022– είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αντίληψης. Το πρότζεκτ περιλαμβάνει 19 ηχογραφήσεις από εμφανίσεις μεταξύ 2022 και 2024, με συνολική διάρκεια που ξεπερνά τις 22 ώρες. Ανάμεσά τους βρίσκεται και η ηχογράφηση από την Αθήνα του 2022. Δεν πρόκειται για ένα συμβατικό live album, αλλά για μια σειρά διαφορετικών στιγμών ενός μεγαλύτερου, ανοιχτού έργου, το οποίο οι Autechre συνεχίζουν να εξελίσσουν.

Η ίδια η διάρκεια των συγκεκριμένων sets αποκαλύπτει τη διαφορετική τους αντίληψη για τη συναυλία. Πολλά από αυτά ξεπερνούν τη μία ώρα και λειτουργούν περισσότερο σαν συνεχείς ηχητικές μεταβολές παρά σαν διαδοχή τραγουδιών. Ο ακροατής δεν περιμένει το επόμενο «κομμάτι» αλλά παρακολουθεί έναν ήχο να μετασχηματίζεται σταδιακά, με τους ρυθμούς, τις συχνότητες και τις υφές να μετακινούνται συνεχώς.

Από το «άλμπουμ» στο διαρκές έργο

Η εξέλιξη αυτή έχει οδηγήσει τους Autechre σε μια ενδιαφέρουσα θέση μέσα στη σύγχρονη μουσική. Τα τελευταία χρόνια έχουν δείξει μικρότερο ενδιαφέρον για την παραδοσιακή έννοια του studio album και μεγαλύτερο για τα ζωντανά έργα και τις συνεχείς μεταβολές τους. Το AE_2022– λειτουργεί ακριβώς με αυτή τη λογική: δεν υπάρχει ένα οριστικό τέλος, αλλά μια διαδικασία που μπορεί να συνεχίζεται όσο οι δύο μουσικοί εξακολουθούν να βρίσκουν ενδιαφέρον σε αυτήν.

Η προσέγγιση αυτή εξηγεί και γιατί μια εμφάνιση των Autechre έχει μικρότερη σχέση με μια συναυλία με την παραδοσιακή έννοια και μεγαλύτερη με μια εμπειρία ακρόασης. Οι εμφανίσεις τους πραγματοποιούνται συνήθως σε σχεδόν απόλυτο σκοτάδι, περιορίζοντας τα οπτικά ερεθίσματα και μεταφέροντας όλη την προσοχή στον ήχο. Δεν υπάρχει η ανάγκη για σκηνική εξωστρέφεια, επικοινωνία με το κοινό ή αναγνωρίσιμα hits. Το ίδιο το ηχητικό περιβάλλον είναι το γεγονός.

Αυτή η εμμονή με την ακρόαση εξηγεί και τη διαχρονική σχέση τους με μια πολύ συγκεκριμένη κατηγορία ακροατών: ανθρώπους που δεν αναζητούν απαραίτητα την άμεση ευχαρίστηση από τη μουσική, αλλά είναι διατεθειμένοι να παραμείνουν μέσα σε έναν ήχο μέχρι να αρχίσουν να αντιλαμβάνονται τη λογική του. Οι Autechre δεν κάνουν τη μουσική τους ευκολότερη για να γίνει περισσότερο προσβάσιμη. Αντίθετα, έχουν περάσει τρεις δεκαετίες προσπαθώντας να ανακαλύψουν τι υπάρχει πέρα από αυτό που ήδη γνωρίζουν.

Η Αθήνα ξανά μέσα στο έργο τους

Η φετινή επιστροφή έχει επομένως και μια ιδιαίτερη ελληνική διάσταση. Το 2022, κάτω από την Ακρόπολη, οι Autechre παρουσίασαν ένα live που στη συνέχεια απέκτησε τη δική του θέση στην επίσημη δισκογραφία τους. Τέσσερα χρόνια αργότερα επιστρέφουν στην Αθήνα, αυτή τη φορά σε έναν διαφορετικό χώρο, το Universe, έχοντας στο μεταξύ διανύσει έναν ακόμη κύκλο πειραματισμού, περιοδειών και ζωντανών ηχογραφήσεων.

Η νέα εμφάνιση εντάσσεται στην εκτεταμένη περιοδεία twentytwentysix, η οποία περιλαμβάνει σειρά ευρωπαϊκών ημερομηνιών. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του Plisskën, πρόκειται για μια σπάνια ευκαιρία να δει κανείς το δίδυμο σε πλήρες live set. Η εμφάνιση στην Αθήνα είναι προγραμματισμένη για το Σάββατο 3 Οκτωβρίου στο Universe, ενώ την επόμενη ημέρα οι Autechre θα εμφανιστούν στη Θεσσαλονίκη.

Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της επιστροφής τους. Οι Autechre δεν έρχονται στην Αθήνα για να αναπαραστήσουν το παρελθόν τους. Το 2022 η πόλη έγινε μέρος του AE_2022–· το 2026 επιστρέφουν έχοντας μετακινήσει ακόμη περισσότερο τα όρια ανάμεσα στη σύνθεση, τον αυτοσχεδιασμό, το software και την εκτέλεση. Για ένα συγκρότημα που επί τρεις δεκαετίες αντιμετωπίζει τη μουσική ως ανοιχτό πείραμα, κάθε συναυλία είναι ουσιαστικά μια νέα εκδοχή του ίδιου ερωτήματος: τι μπορεί να γίνει όταν αφήσεις τη μηχανή να μην εκτελεί απλώς τη μουσική, αλλά να συμμετέχει στη δημιουργία της;