Ρόμπερτ Ντε Νίρο: «Πίστευα πάντα ότι το Μανχάταν θα ξαναζωντανέψει μετά την 11η Σεπτεμβρίου»

Ο σπουδαίος ηθοποιός μιλά για τις στιγμές που έζησε βλέποντας από κοντά την κατάρρευση των Δίδυμων Πύργων, για το τοξικό νέφος που σκέπασε το Lower Manhattan και για την απόφαση, μαζί με την παραγωγό Τζέιν Ρόζενταλ, να δημιουργήσουν το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Tribeca, μόλις οκτώ μήνες μετά τις επιθέσεις.

Για τον Ντε Νίρο, το Tribeca δεν ήταν απλώς ένα κινηματογραφικό φεστιβάλ. Ήταν ένας τρόπος να ξαναζωντανέψει η γειτονιά του και να δοθεί στους κατοίκους ένας λόγος να κοιτάξουν ξανά μπροστά. Σχεδόν 25 χρόνια μετά την πρώτη διοργάνωση, το ντοκιμαντέρ «Tribeca 25», που καταγράφει την ιστορία του φεστιβάλ, κάνει πρεμιέρα στο Netflix στις 11 Σεπτεμβρίου 2026. Ο ηθοποιός μιλά παράλληλα για την πολιτική, τη στάση του απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ και για τον τρόπο με τον οποίο εξακολουθεί να βλέπει την τέχνη ως πράξη αντίστασης.

«Είδα τον Νότιο Πύργο να πέφτει»

Ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο ζει και εργάζεται εδώ και χρόνια στο Lower Manhattan. Για τον ίδιο, επομένως, η 11η Σεπτεμβρίου δεν ήταν μια μακρινή τραγωδία που παρακολουθούσε από την τηλεόραση, αλλά ένα γεγονός που εκτυλίχθηκε κυριολεκτικά μπροστά στα μάτια του.

«Ήμουν έτοιμος να πετάξω για την Καλιφόρνια. Ήμουν σε μια συνάντηση στο Midtown και, αντί να πάω στο αεροδρόμιο, γύρισα πίσω εδώ κάτω. Είδα τον πύργο, τον Βόρειο Πύργο, τον καπνό να βγαίνει και όλα τα υπόλοιπα. Και μετά είδα τον Νότιο Πύργο να πέφτει. Δεν μπορούσα να το πιστέψω», θυμάται.

Η εικόνα ήταν τόσο αδιανόητη, ώστε χρειάστηκε να την επιβεβαιώσει στην τηλεόραση, παρότι την έβλεπε με τα ίδια του τα μάτια.

«Κοίταξα στα αριστερά μου, όπου έχω μια μεγάλη τηλεόραση, και έτσι το επιβεβαίωσα στο CNN».

«Έπρεπε να κοιτάξεις την τηλεόραση για να επιβεβαιώσεις αυτό που έβλεπες;», τον ρώτησε η δημοσιογράφος.

«Αυτό που έβλεπα με τα ίδια μου τα μάτια, ναι! Ήταν παράξενο».

Τις εβδομάδες που ακολούθησαν, το Lower Manhattan μετατράπηκε σε πόλη-φάντασμα. Ο Ντε Νίρο θυμάται τους δρόμους καλυμμένους από τη σκόνη που είχε διαχυθεί από το Ground Zero μετά την κατάρρευση των Πύργων.

«Αυτό που θυμάμαι περισσότερο είναι ότι εδώ πάνω υπήρχε η σκόνη, την οποία έβρεχαν, όπως λέω, κάθε μέρα, ίσως κάθε λίγες ώρες, με τα φορτηγά της υπηρεσίας καθαριότητας, για να την κρατούν κάτω».

Η σκόνη, όπως αποδείχθηκε, ήταν επικίνδυνη για την υγεία. Ο ηθοποιός είχε κλείσει με ταινία τα παράθυρα του σπιτιού του, φοβούμενος ότι τα σωματίδια ήταν τοξικά. Οι φόβοι του επιβεβαιώθηκαν.

Η γέννηση του Tribeca

Όταν η σκόνη άρχισε να κατακάθεται, ο Ντε Νίρο και η επί χρόνια συνεργάτιδά του, παραγωγός Τζέιν Ρόζενταλ, άρχισαν να αναζητούν τρόπους για να βοηθήσουν το Lower Manhattan να επιστρέψει στη ζωή.

Η Ρόζενταλ θυμάται τον φόβο που ένιωθε ως μητέρα δύο μικρών κοριτσιών. «Φοβόμουν: “Τι θα συμβεί ξανά;” Εννοώ, είναι όλα αυτά τα συναισθήματα. Αλλά ταυτόχρονα σκέφτεσαι: “Εντάξει, πώς μπορούμε να βοηθήσουμε;” Αν μπορούμε να βοηθήσουμε, αν μπορούμε να κάνουμε κάτι, τότε κάτι καλό θα προκύψει από αυτό».

Η ιδέα για ένα κινηματογραφικό φεστιβάλ στην περιοχή Tribeca είχε συζητηθεί και πριν από την 11η Σεπτεμβρίου. Μετά τις επιθέσεις, όμως, απέκτησε επείγοντα χαρακτήρα. Μόλις οκτώ μήνες μετά την τραγωδία, τον Μάιο του 2002, πραγματοποιήθηκε το πρώτο Tribeca Film Festival.

Περισσότεροι από 150.000 άνθρωποι έδωσαν το «παρών», ενώ στην τελετή έναρξης συμμετείχαν προσωπικότητες όπως ο Νέλσον Μαντέλα, ο Χιου Γκραντ, ο τότε δήμαρχος της Νέας Υόρκης Μάικλ Μπλούμπεργκ και η Γούπι Γκόλντμπεργκ.

«Απλώς φαινόταν ότι ήταν το σωστό πράγμα να κάνουμε», λέει ο Ντε Νίρο.

Για τη Ρόζενταλ, το ζητούμενο ήταν βαθύτερο: «Πώς αγκαλιάζεις τους γείτονές σου και λες “όλα θα πάνε καλά”; Πώς λες σε όλους “εντάξει, χρειαζόμαστε κάτι για να περιμένουμε με ανυπομονησία”;».

Ο Ντε Νίρο δεν θυμάται να υπήρξε κάποια στιγμή αμφιβολίας. «Δεν το σκεφτόμουν. Απλώς ήμουν στο “θα το κάνουμε”».

«Ήταν μια πράξη αντίστασης»

Στα 25 χρόνια που μεσολάβησαν, το Tribeca Festival εξελίχθηκε πολύ πέρα από τις κινηματογραφικές προβολές, φιλοξενώντας συναυλίες, συζητήσεις με δημιουργούς, επαγγελματικά πάνελ, podcasts, εικονική πραγματικότητα και παιχνίδια. Παράλληλα, συνέβαλε στην ανάδειξη νέων σκηνοθετών και στην οικονομική αναζωογόνηση του Lower Manhattan.

Το νέο ντοκιμαντέρ «Tribeca 25» καταγράφει αυτή την πορεία και επιστρέφει στην αφετηρία της, όταν η τέχνη χρησιμοποιήθηκε ως απάντηση σε μια ανείπωτη τραγωδία.

«Είμαστε ένα φεστιβάλ που ξεκίνησε εξαιτίας μιας πράξης πολέμου. Ήταν ένας τρόπος να πούμε στον υπόλοιπο κόσμο: “Είμαστε ακόμα εδώ”», σημειώνει η Ρόζενταλ.

Ο Ντε Νίρο χαρακτηρίζει τη δημιουργία του φεστιβάλ «πράξη αντίστασης» — έναν χαρακτηρισμό που επεκτείνει σήμερα και στην πολιτική του δράση απέναντι στην κυβέρνηση Τραμπ.

«Ναι, είναι», λέει όταν ερωτάται αν το Tribeca εξακολουθεί να αποτελεί μια τέτοια πράξη. «Και νιώθαμε ότι αν κάποιος άρχιζε να μας επιτίθεται ή να έρχεται εναντίον μας με αυτές τις ανοησίες, θα ήμασταν έτοιμοι».

«Ήξερα ότι θα επιστρέψει»

Ο Ντε Νίρο δεν είναι ιδιαίτερα πρόθυμος να μιλήσει για τη δική του συμβολή στην αναγέννηση του κέντρου της Νέας Υόρκης. Ωστόσο, σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα μετά την 11η Σεπτεμβρίου, το Lower Manhattan έχει αλλάξει ριζικά.

Ο ίδιος, πάντως, λέει ότι ποτέ δεν αμφέβαλε πως η περιοχή θα ανέκαμπτε.

«Πάντα πίστευα ότι θα επέστρεφε. Δεν θα μπορούσε να μη γυρίσει πίσω. Όπως οτιδήποτε άλλο, μπορεί να χρειαστεί χρόνο».

Το Tribeca Festival έχει πλέον παρουσιάσει χιλιάδες ταινίες, έχει διοχετεύσει εκατομμύρια δολάρια στο Lower Manhattan και έχει συμβάλει στην εκκίνηση της καριέρας σκηνοθετών όπως ο Ράιαν Κούγκλερ και ο Ντέμιεν Σαζέλ. Κυρίως, όμως, έγινε μέρος της διαδικασίας με την οποία μια γειτονιά που είχε μετατραπεί σε τόπο θανάτου ξαναβρήκε τη ζωή της.

«Είμαι πολύ περήφανος για όσα έχουμε κάνει. Αυτό είναι όλο», λέει ο Ντε Νίρο.

Και στην ερώτηση αν τελικά η Νέα Υόρκη χρειαζόταν το Tribeca Film Festival, η απάντησή του είναι απλή:

«Ναι, νομίζω ότι το χρειαζόμασταν».