Βρετανός μαθηματικός αμφισβητεί την θεωρία των οπτικών ψευδαισθήσεων του Παρθενώνα

Οι μελετητές θαυμάζουν το κτίριο στην Ακρόπολη εδώ και περισσότερα από 2.000 χρόνια και έχουν επαινέσει τους αρχιτέκτονές του για την έξυπνη χρήση της γεωμετρίας. Λέγεται ότι οι λεπτές καμπύλες του διορθώνουν οπτικές ψευδαισθήσεις που, αλλιώς, θα είχαν καταστρέψει τις καθαρές γραμμές του Παρθενώνα.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Guardian, μετά από λεπτομερή έρευνα και μια σειρά μαθηματικών μοντελοποιήσεων, ο καθηγητής Αλάν Γκοριέλι του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι οπτικές ψευδαισθήσεις που υποτίθεται ότι διορθώνουν οι καμπύλες είτε δεν υπάρχουν ή είναι πρακτικά ανεπαίσθητες. Εν ολίγοις, λέει ότι οι ψευδαισθήσεις αυτές είναι οι ίδιες μια ψευδαίσθηση.

Στη μελέτη του, ο Γκοριέλι ανατρέχει στην προέλευση της θεωρίας, στον ρωμαίο αρχιτέκτονα και μηχανικό του 1ου αιώνα π.Χ. Βιτρούβιο, ο οποίος έγραψε για τον Παρθενώνα 400 χρόνια μετά την κατασκευή του. Η περιγραφή του ενσωματώθηκε σε αρχιτεκτονικά βιβλία και καθιερώθηκε ως γεγονός. Τα σημερινά chatbots τεχνητής νοημοσύνης συνεχίζουν να αναπαράγουν αυτή την ιστορία. «Πιστεύω ότι μπορεί να είναι ο παλαιότερος μύθος που έχουμε», δήλωσε ο Γκοριέλι, «εκτός από τη θρησκεία».

Ένας συνηθισμένος ισχυρισμός που αμφισβητεί ο μαθηματικός αφορά τη βάση του Παρθενώνα. Οι μετρήσεις δείχνουν ότι οι πλευρές της βάσης δεν είναι οριζόντιες, αλλά σχηματίζουν ένα απαλό τόξο που υψώνεται 6 εκατοστά στο κέντρο. Σύμφωνα με τον Βιτρούβιο, αυτό διορθώνει μια οπτική ψευδαίσθηση που θα έκανε τη βάση να φαίνεται σαν να κρεμάει στη μέση.

Το φαινόμενο της χαλάρωσης έχει αποδοθεί σε δύο πιθανά οπτικά φαινόμενα. Το πρώτο υποστηρίζει ότι οι μακριές οριζόντιες γραμμές απλώς φαίνονται να κρεμούν στη μέση, αλλά ο Γκοριέλι δεν βρήκε καμία απόδειξη για αυτό.

Η δεύτερη θεωρία υποδηλώνει ότι οι μαρμάρινες κολόνες του Παρθενώνα δημιουργούν την ψευδαίσθηση. Αυτό βασίζεται στην ψευδαίσθηση του Χέρινγκ, όπου παράλληλες γραμμές σε ένα δισδιάστατο φύλλο μπορούν να φαίνονται καμπυλωμένες όταν άλλες γραμμές τις τέμνουν. Ωστόσο, η ψευδαίσθηση του Χέρινγκ είναι πιο έντονη όταν οι τέμνουσες γραμμές σχηματίζουν οξείες γωνίες. Οι κολόνες του Παρθενώνα είναι υπερβολικά κάθετες για να προκαλέσουν την ψευδαίσθηση, και δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι αυτό ισχύει καν σε τρισδιάστατο περιβάλλον, ανέφερε ο Γκοριέλι.

Ένας άλλος ισχυρισμός είναι ότι οι καμπυλώσεις στις κολόνες του Παρθενώνα διορθώνουν μια οπτική ψευδαίσθηση που θα τις έκανε να φαίνονται υπερβολικά στενές στη μέση. Και πάλι, ο Γκοριέλι δεν βρήκε καμία απόδειξη για την ύπαρξη αυτής της ψευδαίσθησης. Επιπλέον, οι κολόνες του Παρθενώνα καμπυλώνουν κατά μόλις 18 χιλιοστά, κάτι που είναι σχεδόν ανεπαίσθητο από τις συνήθεις αποστάσεις παρατήρησης.

Ο Γκοριέλι, ο οποίος αξιολογεί και απορρίπτει άλλες υποτιθέμενες «οπτικές διορθώσεις» στην εργασία του, παραδέχεται ότι «έπεσε σε ένα είδος λαβυρίνθου» προσπαθώντας να συγκεντρώσει όλα τα στοιχεία. Υποψιάζεται ότι οι αρχιτέκτονες του Παρθενώνα είχαν άλλους λόγους για τα αρχιτεκτονικά αυτά χαρακτηριστικά.

Η καμπυλότητα της βάσης μπορεί να εμπόδιζε τη συσσώρευση βρόχινου νερού, ενώ οι καμπύλες κολόνες μπορεί απλώς να φαίνονταν πιο φυσικές και οπτικά ευχάριστες στους αρχαίους Έλληνες, γράφει στο περιοδικό «Royal Society Open Science».

Δεν είναι σαφές γιατί ο μύθος έχει επιβιώσει για τόσο καιρό, αλλά ο Γκοριέλι υποψιάζεται ότι εν μέρει ευθύνεται η αντίληψη για την αρχαία Ελλάδα ως έναν εξαιρετικά πεπειραμένο και ευφυή πολιτισμό.

Πάντως σε μια ασυνήθιστη για μια ακαδημαϊκή μελέτη, κίνηση ο Γκοριέλι ολοκληρώνει το άρθρο του καλώντας τους αναγνώστες να το «αφήσουν στην άκρη» και να κάνουν μια βόλτα στην Αθήνα. «Εμπιστευθείτε τα μάτια σας, αμφισβητήστε ό,τι βλέπετε και αποφασίστε μόνοι σας αν η θεωρία των οπτικών διορθώσεων στέκει», γράφει.