Microdramas: Οι σειρές των 90 δευτερολέπτων που αλλάζουν τον τρόπο που βλέπουμε τηλεόραση

Η νέα αγαπημένη σειρά ενός ολοένα μεγαλύτερου αριθμού θεατών δεν βρίσκεται απαραίτητα στο Netflix, στο Disney+ ή στην τηλεόραση. Βρίσκεται στην οθόνη του κινητού τους, ανάμεσα σε βίντεο του TikTok, αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και διαφημίσεις. Τα επεισόδια διαρκούν συνήθως από 60 έως 90 δευτερόλεπτα, οι ιστορίες εξελίσσονται με καταιγιστικό ρυθμό και σχεδόν κάθε επεισόδιο ολοκληρώνεται με ένα δραματικό cliffhanger που κάνει τον θεατή να θέλει να παρακολουθήσει αμέσως το επόμενο.

Πρόκειται για τα microdramas, τη νέα μορφή σύντομης μυθοπλασίας που γνωρίζει εντυπωσιακή ανάπτυξη διεθνώς, αλλάζοντας σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο καταναλώνεται το τηλεοπτικό περιεχόμενο. Οι σειρές αυτές, που προορίζονται κυρίως για κάθετη προβολή σε smartphones, συνδυάζουν την ταχύτητα των social media με τη δομή μιας τηλεοπτικής αφήγησης. Μπορεί να περιλαμβάνουν περισσότερα από 50 επεισόδια, με τη συνολική διάρκειά τους να προσεγγίζει εκείνη μιας κινηματογραφικής ταινίας.

Οι θεματικές τους είναι εξίσου χαρακτηριστικές: απαγορευμένοι έρωτες, οικογενειακές συγκρούσεις, εκδικητικές ιστορίες, μαφιόζοι, λυκάνθρωποι, βαμπίρ και μυστηριώδεις δισεκατομμυριούχοι. Οι τίτλοι συχνά μοιάζουν βγαλμένοι από υπερβολικές σαπουνόπερες, ενώ η πλοκή δεν αφήνει σχεδόν ποτέ περιθώριο στον θεατή να απομακρυνθεί από την οθόνη.

Από την Κίνα στη διεθνή αγορά της ψυχαγωγίας

Η εμφάνιση των microdramas τοποθετείται στην Κίνα στα τέλη της δεκαετίας του 2010. Αρχικά, επρόκειτο κυρίως για οικονομικές και γρήγορες τηλεοπτικές διασκευές δημοφιλών διαδικτυακών μυθιστορημάτων. Σταδιακά, όμως, το μοντέλο εξελίχθηκε σε μια αυτοτελή βιομηχανία περιεχομένου, με εξειδικευμένες εφαρμογές, παραγωγικές εταιρείες και εκατομμύρια θεατές.

Τα μεγέθη της κινεζικής αγοράς είναι ενδεικτικά της δυναμικής της. Σύμφωνα με στοιχεία της Εθνικής Ραδιοφωνικής και Τηλεοπτικής Διοίκησης της Κίνας, η αξία της αγοράς των microdramas ξεπέρασε πέρυσι τα 100 δισ. γουάν, δηλαδή περίπου τα 11 δισ. λίρες, ενώ ο αριθμός των θεατών υπερέβη τα 800 εκατομμύρια.

Η δημοτικότητά τους έχει πλέον επεκταθεί στη Νότια Κορέα, την Ινδία και τις ΗΠΑ, ενώ η ευρωπαϊκή αγορά αρχίζει να ακολουθεί. Στη Βρετανία, η εφαρμογή TattleTV, που αυτοπροσδιορίζεται ως η πρώτη εξειδικευμένη πλατφόρμα microdramas της χώρας, έκανε την εμφάνισή της μέσα στη χρονιά. Παράλληλα, η Βασιλική Εταιρεία Τηλεόρασης αφιέρωσε ειδική συζήτηση στον κλάδο, αναγνωρίζοντας ότι πρόκειται για μια τάση που απασχολεί πλέον σοβαρά την τηλεοπτική βιομηχανία.

Ακόμη και οι μεγάλες πλατφόρμες streaming εξετάζουν την ενσωμάτωση αντίστοιχου περιεχομένου στις υπηρεσίες τους. Οι Prime Video, Peacock και Disney+ έχουν ανακοινώσει σχέδια για την προσθήκη microdramas, επιβεβαιώνοντας ότι η σύντομη κάθετη μυθοπλασία δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικό πεδίο μικρών εφαρμογών.

Η οικονομία της προσοχής και η ψυχαγωγία σε μικρές δόσεις

Ένα από τα βασικά στοιχεία που εξηγούν την επιτυχία των microdramas είναι η ευκολία με την οποία εντάσσονται στην καθημερινότητα. Δεν απαιτούν την αφοσίωση που χρειάζεται μια σειρά με επεισόδια διάρκειας 40 ή 50 λεπτών. Μπορούν να παρακολουθηθούν στο αυτοκίνητο, περιμένοντας τα παιδιά έξω από το σχολείο, κατά τη διάρκεια μιας σύντομης διακοπής από τη δουλειά ή ακόμη και παράλληλα με τις καθημερινές εργασίες του σπιτιού.

Η συγκεκριμένη συνήθεια περιγράφεται συχνά με τον όρο «snackable content», δηλαδή περιεχόμενο που καταναλώνεται σε μικρές, εύκολες δόσεις, όπως ένα γρήγορο σνακ. Η αναπληρώτρια καθηγήτρια Κινηματογράφου και Μέσων Ενημέρωσης στο Πανεπιστήμιο Anglia Ruskin, Τίνα Κένταλ, συνδέει την ανάπτυξη του είδους με τη γενικότερη μετατόπιση προς μια πιο περιστασιακή μορφή θέασης, στην οποία ο χρήστης μπορεί να μπαίνει και να βγαίνει από το περιεχόμενο χωρίς να αναλαμβάνει μεγάλη χρονική δέσμευση.

Για την παραγωγό Σάρλοτ Μπρόκενμπρο, της ουαλικής εταιρείας Spare Arrow, η οποία δημιούργησε την πρώτη της σειρά microdrama μέσα στη χρονιά, ο γρήγορος ρυθμός δεν είναι απλώς μια αισθητική επιλογή, αλλά απαραίτητη προϋπόθεση επιβίωσης. Όπως εξηγεί, εάν το σενάριο ή το μοντάζ αφήνουν μεγάλα κενά, ο θεατής είναι πιθανό να χάσει το ενδιαφέρον του και να συνεχίσει το scrolling.

Η λογική αυτή επηρεάζει ολόκληρη τη δομή της αφήγησης. Οι χαρακτήρες και οι συγκρούσεις παρουσιάζονται γρήγορα, οι πληροφορίες δίνονται με οικονομία και οι ανατροπές διαδέχονται η μία την άλλη. Το cliffhanger στο τέλος κάθε επεισοδίου λειτουργεί ως μηχανισμός διατήρησης του ενδιαφέροντος, δημιουργώντας την ανάγκη για άμεση συνέχεια.

Έρωτες, δισεκατομμυριούχοι και ιστορίες υπερβολής

Το περιεχόμενο των microdramas ακολουθεί συχνά συγκεκριμένες αφηγηματικές συνταγές. Οι ιστορίες με απαγορευμένους έρωτες, αντιπαλότητες, μυστικές ταυτότητες και ισχυρούς επιχειρηματίες επανέρχονται διαρκώς, ενώ ιδιαίτερη θέση έχουν αποκτήσει τα υπερφυσικά στοιχεία, όπως οι ιστορίες με βαμπίρ και λυκανθρώπους.

Η δημιουργός και σύμβουλος της συγκεκριμένης αγοράς Τζεν Κούπερ επισημαίνει ότι το κοινό τους αρχικά αποτελούνταν σε μεγάλο βαθμό από γυναίκες μέσης ηλικίας που αναζητούσαν ρομαντικές ιστορίες. Η σύνδεση με τις κοινότητες του BookTok και τους αναγνώστες της λεγόμενης romantasy λογοτεχνίας ενίσχυσε περαιτέρω τη δημοτικότητά τους. Σήμερα, ωστόσο, το κοινό έχει διευρυνθεί σημαντικά.

Η επανάληψη επιτυχημένων αφηγηματικών μοτίβων αποτελεί βασική πρακτική της κινεζικής παραγωγής, σύμφωνα με τη σκηνοθέτιδα Σαμάνθα Σαν. Μια ιστορία που αποδίδει εμπορικά μπορεί να αναπαραχθεί σε διαφορετικό περιβάλλον, με μικρές αλλαγές στους χαρακτήρες και στις συνθήκες. Αυτό, όμως, έχει αρχίσει να κουράζει ένα μέρος των θεατών. Η Χέδερ Σάροκ, 55 ετών, από τη Σκωτία, παραδέχεται ότι έχει αρχίσει να βαριέται τις διαρκείς επαναλήψεις ιστοριών με δισεκατομμυριούχους και πανίσχυρους διευθύνοντες συμβούλους.

Ακόμη και οι τίτλοι αποκαλύπτουν την υπερβολή που χαρακτηρίζει το είδος. Ενδεικτικά είναι τα «I Adopted My Stolen Baby», «Craving My British Cowboy» και «Found a Homeless Billionaire Husband for Christmas», που συμπυκνώνουν σε λίγες λέξεις την ακραία δραματουργία και τις συναισθηματικές υπερβολές των ιστοριών.

Η ίδια η υπερβολή, ωστόσο, αποτελεί μέρος της γοητείας τους. Η Νταϊάν Έιτκεν, μία από τις θεατές που μίλησαν στο BBC, περιγράφει τις σειρές με λυκάνθρωπους και βαμπίρ που παρακολουθεί ως τις αμερικανικές σαπουνόπερες της δεκαετίας του 1980, όπως το «Dallas» και το «Dynasty», αλλά «στον υπερθετικό βαθμό».

Η συζήτηση για τον σεξισμό και την ποιότητα

Η εμπορική επιτυχία των microdramas δεν έχει μείνει χωρίς κριτική. Ένα από τα ζητήματα που έχουν προκαλέσει αντιδράσεις αφορά τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται οι γυναίκες. Ορισμένες σειρές περιλαμβάνουν ακραίες σκηνές βίας, σεξουαλικής κακοποίησης και εξευτελισμού, οι οποίες χρησιμοποιούνται ως εύκολος τρόπος παραγωγής συναισθηματικής έντασης.

Η ηθοποιός Κόκο Τέιλορ, που συμμετείχε για πρώτη φορά σε microdrama το 2024, έχει δηλώσει ότι απέρριψε προτάσεις για ορισμένους ρόλους επειδή θεωρούσε τα σενάρια υπερβολικά μισογυνικά. Περιγράφει μάλιστα μια επαναλαμβανόμενη αφηγηματική πρακτική, κατά την οποία οι γυναικείοι χαρακτήρες υφίστανται διαρκώς εξευτελισμούς και βίαιες καταστάσεις, με αποτέλεσμα να περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας κλαίγοντας και ουρλιάζοντας.

Παρά τις ενστάσεις, η Τέιλορ και άλλοι συντελεστές του χώρου παρατηρούν μια σταδιακή εξέλιξη του είδους. Η εμπλοκή σεναριογράφων και παραγωγικών ομάδων από τη Βρετανία και τις ΗΠΑ έχει συμβάλει στην ανάπτυξη διαφορετικών θεματικών, με την κωμωδία, το θρίλερ και τον τρόμο να διεκδικούν πλέον μεγαλύτερο χώρο.

Γιατί τα microdramas ενδιαφέρουν τόσο πολύ την τηλεοπτική βιομηχανία

Πέρα από την απήχησή τους στο κοινό, τα microdramas έχουν και ένα σημαντικό οικονομικό πλεονέκτημα: το σχετικά χαμηλό κόστος παραγωγής. Σύμφωνα με τον Χέιντεν Γουέικελινγκ, ιδρυτή της εταιρείας Black Swan, μια σειρά συνολικής διάρκειας 60 έως 90 λεπτών μπορεί να ολοκληρωθεί σε λιγότερο από δύο εβδομάδες γυρισμάτων. Αυτό περιορίζει σημαντικά το κόστος και επιτρέπει στις εταιρείες να παράγουν μεγάλο όγκο περιεχομένου σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Ο σκηνοθέτης Νταν Λέβενσταϊν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ταχύτητας με την οποία αναπτύσσεται η συγκεκριμένη αγορά. Ξεκίνησε να εργάζεται στο είδος τον Φεβρουάριο του 2024, με την παραγωγή του «Mafia Lover», και πλέον έχει συμμετάσχει σε 38 microdramas. Αρχικά συνεργαζόταν κυρίως με κινεζικές εφαρμογές, ενώ σήμερα δουλεύει με αμερικανικές πλατφόρμες, διεθνείς υπηρεσίες streaming και βρετανικές εταιρείες.

Όπως εξηγεί, η κινεζική αγορά έχει αρχίσει να στρέφεται προς την παραγωγή περιεχομένου με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, γεγονός που μεταβάλλει και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η διεθνής παραγωγή.

Παράλληλα, οι δυνατότητες εμπορικής αξιοποίησης δεν περιορίζονται στις συνδρομητικές εφαρμογές. Εταιρείες και εμπορικά σήματα χρησιμοποιούν ήδη τη συγκεκριμένη φόρμα για τη δημιουργία διαφημιστικών ιστοριών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ανάμεσα στα παραδείγματα που αναφέρονται στη βρετανική αγορά είναι παραγωγές για τον Τζέιμι Όλιβερ, τον συνεταιριστικό όμιλο Co-op και μια συνεργασία του Channel 4 με την εταιρεία καλλυντικών Sol de Janeiro.

Το επιχειρηματικό μοντέλο των εφαρμογών βασίζεται συνήθως σε μια αρχική δωρεάν πρόσβαση. Οι θεατές μπορούν να παρακολουθήσουν τα πρώτα επεισόδια χωρίς χρέωση, αλλά στη συνέχεια καλούνται να πληρώσουν συνδρομή ή να παρακολουθήσουν διαφημίσεις για να ξεκλειδώσουν τη συνέχεια. Οι χρεώσεις διαφέρουν σημαντικά από πλατφόρμα σε πλατφόρμα. Ενδεικτικά, η ετήσια συνδρομή στο CandyJar αναφέρεται στις 49 λίρες, ενώ στο DramaBox φτάνει τις 110 λίρες, με τις δύο εφαρμογές να προσφέρουν και εναλλακτικές μορφές πρόσβασης.

Το μέλλον της μυθοπλασίας χωράει σε μια οθόνη κινητού;

Η εξάπλωση των microdramas έχει προκαλέσει και μια ευρύτερη συζήτηση για την ποιότητα της σύγχρονης ψυχαγωγίας. Οι επικριτές τους θεωρούν ότι πρόκειται για περιεχόμενο χαμηλής ποιότητας, σχεδιασμένο αποκλειστικά για να κρατά τον χρήστη μπροστά στην οθόνη, εις βάρος της συγκέντρωσης και της ικανότητας παρακολούθησης μιας πιο σύνθετης αφήγησης. Σε άρθρο γνώμης στον Guardian, η νέα αυτή συνήθεια χαρακτηρίστηκε εξαιρετικά επιφανειακή και καλλιτεχνικά προβληματική.

Ωστόσο, η συζήτηση δεν μπορεί να περιοριστεί στην αξιολόγηση των microdramas με τα παραδοσιακά κριτήρια της τηλεόρασης και του κινηματογράφου. Η επιτυχία τους αποτυπώνει μια πραγματική αλλαγή στις συνήθειες του κοινού, το οποίο αναζητά ολοένα συχνότερα περιεχόμενο προσαρμοσμένο στον χρόνο, στις συσκευές και στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί καθημερινά το διαδίκτυο.

Για την Τζεν Κούπερ, η οποία από θεατής εξελίχθηκε σε σύμβουλο της βιομηχανίας, το γεγονός ότι οι σειρές αυτές δεν φιλοδοξούν απαραίτητα να αποτελέσουν βαθιά καλλιτεχνικά έργα δεν αναιρεί τη σημασία τους. Εάν μπορούν να προσφέρουν λίγη χαρά, να κάνουν κάποιον να χαμογελάσει ή να τον βοηθήσουν να ξεχάσει για λίγο μια δύσκολη ημέρα, τότε έχουν ήδη εκπληρώσει έναν ουσιαστικό σκοπό.

Το αν τα microdramas θα αποτελέσουν μια μόνιμη αλλαγή στο τηλεοπτικό τοπίο ή μια ακόμη μόδα της ψηφιακής εποχής μένει να φανεί. Το βέβαιο είναι ότι η μυθοπλασία προσαρμόζεται πλέον σε έναν κόσμο όπου η προσοχή μετριέται σε δευτερόλεπτα και η επόμενη ιστορία βρίσκεται πάντα ένα scroll μακριά.