Αρχαία Αίγυπτος: Εντυπωσιακή πόλη 2.600 ετών εντοπίστηκε κάτω από τον Νείλο μέσω δορυφόρου

Η Μπούτο κατοικήθηκε από την Προδυναστική περίοδο, περίπου από το 3800 π.Χ., έως και την πρώιμη ισλαμική εποχή, τον 7ο αιώνα μ.Χ.

Η πόλη καταστράφηκε και ανοικοδομήθηκε επανειλημμένα στη διάρκεια των αιώνων, με αποτέλεσμα τα παλαιότερα στρώματά της να βρίσκονται θαμμένα κάτω από μεταγενέστερα ερείπια και παχιές αποθέσεις λάσπης.

Η πρόσβαση σε αυτά τα επίπεδα μέσω συμβατικών ανασκαφών είναι ιδιαίτερα δύσκολη, εξαιτίας του μεγάλου όγκου των υλικών που πρέπει να απομακρυνθούν, αλλά και της παρουσίας υπόγειων υδάτων.

Για να ξεπεράσουν αυτές τις δυσκολίες, οι ερευνητές συνδύασαν δορυφορικά δεδομένα ραντάρ από το σύστημα Sentinel-1 με μετρήσεις ηλεκτρικής ειδικής αντίστασης του εδάφους. Η πρώτη μέθοδος επέτρεψε τον εντοπισμό ανωμαλιών κάτω από την επιφάνεια, ενώ η δεύτερη βοήθησε στη δημιουργία τρισδιάστατων απεικονίσεων των υπόγειων δομών, καταγράφοντας τον τρόπο με τον οποίο διαφορετικά υλικά μεταφέρουν ή εμποδίζουν το ηλεκτρικό ρεύμα.

Οι μετρήσεις στα πρώτα τρία μέτρα του εδάφους αποκάλυψαν κυρίως θραύσματα κεραμικών και οικοδομικά κατάλοιπα από τη ρωμαϊκή και την πτολεμαϊκή περίοδο. Σε βάθος τριών έως έξι μέτρων, ωστόσο, εντοπίστηκε μια σαφώς οριοθετημένη κατασκευή από πλίνθους, η οποία χρονολογείται στη Σαϊτική περίοδο, περίπου πριν από 2.600 χρόνια.

Οι αρχαιολόγοι πραγματοποίησαν στη συνέχεια ανασκαφή σε μια περιορισμένη έκταση περίπου 100 τετραγωνικών μέτρων. Τα ευρήματα επιβεβαίωσαν τις ενδείξεις των γεωφυσικών ερευνών: αποκαλύφθηκαν τοίχοι από πλίνθους και αντικείμενα θρησκευτικού χαρακτήρα. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η κατασκευή μπορεί να ήταν ένας μεγάλος τάφος ή ένα ιερό, χωρίς ωστόσο να έχει προσδιοριστεί οριστικά η χρήση της.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα ακόμη εύρημα, σε βάθος περίπου έξι έως επτά μέτρων: ένα ασυνήθιστα παχύ στρώμα καθαρής άμμου. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ενδέχεται να είχε τοποθετηθεί σκόπιμα από τους αρχαίους κατασκευαστές ως τεχνητή βάση κάτω από τα θεμέλια, ώστε να κατανέμεται καλύτερα το βάρος των κτιρίων και να ενισχύεται η σταθερότητά τους. Η πρακτική αυτή θυμίζει τη λογική ορισμένων σύγχρονων τεχνικών θεμελίωσης, χωρίς όμως να αποδεικνύει ότι οι αρχαίοι μηχανικοί χρησιμοποιούσαν ακριβώς τις ίδιες μεθόδους.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Acta Geophysica και αναδεικνύει τις δυνατότητες του συνδυασμού δορυφορικής τηλεπισκόπησης και γεωφυσικών μετρήσεων στην αρχαιολογική έρευνα. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η τεχνική αυτή μπορεί να χαρτογραφήσει με μεγαλύτερη ακρίβεια θαμμένες κατασκευές πριν αρχίσουν οι ανασκαφές, περιορίζοντας τον χρόνο, το κόστος και τις απαιτούμενες παρεμβάσεις στο έδαφος.

Η έρευνα, πάντως, δεν έχει ολοκληρωθεί. Οι επιστήμονες σχεδιάζουν να επεκτείνουν τις μετρήσεις με μεγαλύτερο εξοπλισμό, προκειμένου να εξερευνήσουν βαθύτερα στρώματα. Εκτιμούν, μάλιστα, ότι κάτω από ένα παχύ στρώμα αργίλου μπορεί να βρίσκεται θαμμένος ακόμη ένας ναός, στοιχείο που, εφόσον επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να προσθέσει ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία της αρχαίας πόλης.