CULTURE

Περού: Ανακάλυψαν κρανίο βρέφους 1.600 ετών με ένα μάτι στο κέντρο του μετώπου

Περού: Ανακάλυψαν κρανίο βρέφους 1.600 ετών με ένα μάτι στο κέντρο του μετώπου

Ο σκελετός, ηλικίας 1.600 ετών, είχε μία κεντρική οφθαλμική κόγχη.

PNAS

Ένα εξαιρετικά σπάνιο εύρημα, που προσφέρει νέα στοιχεία για μια σοβαρή γενετική διαταραχή σε αρχαίους πληθυσμούς της Νότιας Αμερικής, έφεραν στο φως αρχαιολόγοι στο Περού. Πρόκειται για το κρανίο ενός βρέφους που έζησε πριν από περίπου 1.600 χρόνια και παρουσιάζει ένα ασυνήθιστο ανατομικό χαρακτηριστικό: μία οφθαλμική κόγχη στο κέντρο του μετώπου, αντί για δύο. Το εύρημα συνδέεται με την κυκλωπία, μια εξαιρετικά σπάνια και σοβαρή συγγενή αναπτυξιακή διαταραχή.

Η ανακάλυψη έγινε σε αρχαίο νεκροταφείο στην περιοχή Χαουράνγκα (Jauranga), στο νότιο Περού, όπου οι ερευνητές εντόπισαν καλά διατηρημένους σκελετούς δύο βρεφών, θαμμένων μαζί μέσα σε ένα κεραμικό αγγείο. Τα δύο παιδιά έζησαν κατά τη Μέση περίοδο Νάσκα, μεταξύ 325 και 440 μ.Χ.

Ενώ ο ένας σκελετός δεν παρουσίαζε εμφανείς σκελετικές ανωμαλίες, ο δεύτερος ανήκε σε ένα βρέφος με ιδιαίτερα μικρό κρανίο και σοβαρές κρανιοπροσωπικές δυσμορφίες. Εκτός από τη μοναδική οφθαλμική κόγχη στο κέντρο του μετώπου, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι απουσίαζαν τα ρινικά οστά και τα ρουθούνια, ενώ η άνω γνάθος δεν είχε διαχωριστεί σε δύο τμήματα. Παράλληλα, τα οπτικά νεύρα φαίνεται πως είχαν συνενωθεί.

qwhdpt9tjttkkn7n6rqpoh-768-80png.webp

Μια ιατρική απεικόνιση του 1891, που δείχνει δύο βρέφη με ένα μάτι.

Wikipedia Commons

Η ανάλυση αρχαίου DNA αποκάλυψε ότι και τα δύο βρέφη ήταν κορίτσια. Εκείνο που παρουσίαζε τα ανατομικά χαρακτηριστικά της κυκλωπίας έφερε ένα επιπλέον αντίγραφο του χρωμοσώματος 13, μια γενετική ανωμαλία γνωστή ως τρισωμία 13.

Η συγκεκριμένη χρωμοσωμική διαταραχή συνδέεται με το σύνδρομο Πατάου (Patau syndrome), μια σοβαρή γενετική πάθηση που μπορεί να προκαλέσει σημαντικές ανωμαλίες στην ανάπτυξη του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος, συγγενείς καρδιοπάθειες, κρανιοπροσωπικές δυσμορφίες, καθώς και επιπλέον δάχτυλα στα χέρια ή στα πόδια. Η κυκλωπία αποτελεί μία από τις σπάνιες εκδηλώσεις της.

Η κυκλωπία προκαλείται όταν, κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη, ο εγκέφαλος δεν διαχωρίζεται σωστά στα δύο εγκεφαλικά ημισφαίρια. Πρόκειται για μία από τις σοβαρότερες συγγενείς δυσπλασίες, με τα περισσότερα βρέφη που εμφανίζουν την πάθηση να πεθαίνουν πριν ή λίγο μετά τη γέννησή τους. Η εξαιρετικά σπάνια φύση της καθιστά δύσκολη ακόμη και τη μελέτη της μέσα από σύγχρονα ιατρικά περιστατικά, πόσο μάλλον την αναζήτηση αρχαιολογικών αποδείξεων.

photographic-views-of-selected-cranial-and-postcranial-elements-showing-the-morphological-traits-obs.jpg

Εικόνες στοιχείων του κρανίου και του μετακρανιαίου σκελετού που παρουσιάζουν μορφολογικά χαρακτηριστικά τα οποία παρατηρήθηκαν στο άτομο.

(PNAS 2026)

Η γενετική ανάλυση έδειξε επίσης ότι τα δύο βρέφη δεν είχαν κοινή μητρική καταγωγή. Παρά τη διαφορετική βιολογική τους προέλευση, είχαν ταφεί μαζί, σύμφωνα με τις ταφικές πρακτικές που ακολουθούσε ο πολιτισμός Νάσκα για τα παιδιά.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα οστά τους διατηρήθηκαν στις φυσικές ανατομικές τους θέσεις, χωρίς να έχουν διασκορπιστεί, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα δύο βρέφη ενταφιάστηκαν με την ίδια τελετουργική μεταχείριση. Η τοποθέτηση παιδιών μέσα σε κεραμικά αγγεία αποτελούσε γνωστή πρακτική στην περιοχή, η οποία καταγράφεται περίπου στο ένα τέταρτο των παιδικών ταφών που έχουν μελετηθεί.

Όπως σημειώνεται στη μελέτη, η κοινή ταφή υποδηλώνει ότι οι καθιερωμένες ταφικές παραδόσεις για τα παιδιά διατηρούνταν ανεξάρτητα από την κατάσταση της υγείας τους. Ωστόσο, δεν επιτρέπει στους επιστήμονες να καταλήξουν σε ασφαλή συμπεράσματα για το κατά πόσο οι σωματικές διαφοροποιήσεις επηρέαζαν την κοινωνική ταυτότητα, τη μεταχείριση ή τη φροντίδα των παιδιών όσο βρίσκονταν στη ζωή.

Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό PNAS, επιβεβαιώνουν ότι η τρισωμία 13 υπήρχε σε πληθυσμούς της αρχαίας Νότιας Αμερικής πριν από περίπου 1.600 χρόνια. Παράλληλα, προσφέρουν ένα σπάνιο αρχαιολογικό και γενετικό τεκμήριο για την παρουσία μιας σοβαρής αναπτυξιακής διαταραχής σε μια εποχή για την οποία οι επιστημονικές γνώσεις γύρω από τέτοιες παθήσεις παραμένουν περιορισμένες.