Χαραλαμπίδης για Καισαριανή: Για πρώτη φορά οικογένειες μπορούν να μάθουν για τους νεκρούς τους

Εκτός, όμως, από τη σημασία των ιστορικών τεκμηρίων, τα ντοκουμέντα αυτά «γεννούν» επίσης ελπίδες στους συγγενείς των θυμάτων ότι μετά από 82 χρόνια θα μπορέσουν να μάθουν τι συνέβη στους προγόνους τους.

Όπως τονίζει ο κ. Χαραλαμπίδης «η εκτέλεση των 200 την Πρωτομαγιά του 1944 είναι ένα γεγονός το οποίο έχει καταγραφεί στη συλλογική μνήμη και από τα πιο γνωστά γεγονότα της κατοχής».

«Το γεγονός ότι βρήκαμε φωτογραφίες, οπτικά τεκμήρια, φωτογραφικά τεκμήρια που δίνουν εικόνα σε αυτό το γεγονός είναι πάρα πολύ σημαντικό και μας βοηθά στην τεκμηρίωση και στην ιστορική έρευνα» επισημαίνει χαρακτηριστικά.

Η σημασία της ταυτοποίησης

Η πρώτη μεγάλη πρόκληση είναι, σύμφωνα με τον ιστορικό, να διαπιστωθεί ότι τα ντοκουμέντα αυτά σχετίζονται με την εκτέλεση της Πρωτομαγιάς.

«Είναι σχεδόν σίγουρο ότι έχουμε εκτέλεση στο Σκοπευτήριο, είχε όμως γίνει μία παρόμοια εκτέλεση 10 ημέρες μετά, επίσης με κρατούμενους από το στρατόπεδο του Χαϊδαρίου, αυτή φορά 100 ατόμων, ως αντίποινα σε μία άλλη αντιστασιακή ενέργεια».

Η πιο σημαντική πτυχή αυτής της ανακάλυψης, όμως, σύμφωνα με τον κ. Χαραλαμπίδη είναι η «ηθική διάσταση του ζητήματος» και η δυνατότητα στις οικογένειες των θυμάτων να μάθουν τι έγινε 82 χρόνια πριν στους προγόνους τους.

«Αυτό είναι πιο σημαντικό ακόμη και από την επιστημονική τεκμηρίωση και από τη συγγραφή της ιστορίας» σημειώνει.

Τον τελευταίο χρόνο της Κατοχής το 90% των θυμάτων

Τα φωτογραφικά αυτά ντοκουμέντα, όπως εξηγεί ο κ. Χαραλαμπίδης, αφορούν την περίοδο κατά την οποία «οι Γερμανοί κατακτητές, ιδιαίτερα τον τελευταίο χρόνο της κατοχής, πήραν το «πάνω χέρι» της Αθήνας τα τάγματα των SS».

Την περίοδο αυτή «έχουμε την εκτόξευση των ομαδικών εκτελέσεων, του αριθμού των εκτελεσμένων, γιατί τα SS δεν εφάρμοζαν τις τακτικές των γερμανικών στρατοδικείων. Δηλαδή για να καταδικαστεί κάποιος σε θάνατο έπρεπε να περάσει από κάποιο γερμανικό στρατοδικείο που έδινε έστω κάποιες ελάχιστες εγγυήσεις, ότι κάποιος θα μπορούσε να υπερασπιστεί τον εαυτό του».

Τα SS αντιθέτως , όπως τονίζει, εφάρμοζαν την τακτική των αντιποίνων. «Για οποιαδήποτε αντιστασιακή ενέργεια, έπαιρναν από τη μεγάλη δεξαμενή κρατουμένων που είχαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Χαϊδαρίου, που ήταν υπό τη διοίκηση των SS και τους μετέφεραν προς εκτέλεση στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής».

«Γι' αυτό το λόγο, το τελευταίο χρόνο της κατοχής, έχουμε το 90% των θυμάτων. Η συντριπτική πλειονότητα των θυμάτων ήταν αυτό το τελευταίο χρόνο, τον πιο αιματηρό χρόνο της κατοχής».

«Οι Γερμανοί χρησιμοποιούσαν το στρατόπεδο συγκεντρώσεων Χαϊδαρίου ως δεξαμενή ομήρων, οι οποίοι ήταν στη μεγάλη τους πλειονότητα μέλη του ΕΑΜ και από αυτή την δεξαμενή αντλούσαν άτομα για ομαδικές εκτελέσεις κατά τη διάρκεια της κατοχής, σε αντίποινα για διάφορες αντιστασιακές ενέργειες».

«Αντίποινα σε αντιστασιακή ενέργεια η ομαδική εκτέλεση»

«Έτσι έγινε και με τους 200 της Πρωτομαγιάς» τονίζει ο ιστορικός.

Περιγράφοντας τα γεγονότα, υπενθυμίζει ότι της μαζικής εκτέλεσης είχε προηγηθεί «μια ενέδρα που είχε στήσει ο ΕΛΑΣ, έξω από τους Μολάους στην Πελοπόννησο, που στοχοποίησε τον υποστράτηγο Φραντς Κρεχ και τη συνοδεία του. Από το χτύπημα αυτό σκοτώθηκε ο υποστράτηγος και τρία άτομα της συνοδείας του».

Ως αντίποινα «από τις ομάδες εθελοντών του Αλέξανδρου Παπαδόγγονα, συνεργάτη των Γερμανών στους Μολάους, είχαμε την εκτέλεση 100 ατόμων». Οι Γερμανοί αποφάσισαν μετά την εκτέλεση 200 ατόμων στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.

Τι γνωρίζουμε για τους εκτελεσθέντες

Σύμφωνα με τον κ. Χαραλαμπίδη «οι 157 από τους 200, από όσους έχουν ταυτοποιηθεί μέχρι τώρα, ήταν προπολεμικοί κομμουνιστές, πολιτικοί κρατούμενοι, δηλαδή, που είχαν συλληφθεί επί δικτατορίας Ιωάννη Μεταξά επειδή ήταν κομμουνιστές. Όταν οι Γερμανοί εισέβαλαν στη χώρα, οι ελληνικές Αρχές τους παρέδωσαν στις γερμανικές» σημειώνει.

«Αυτοί οι άνθρωποι παρέμειναν μέχρι το τέλος του 1942 υπό τη φύλαξη της ελληνικής χωροφυλακής, μετά παραδόθηκαν σε ιταλικό στρατόπεδο συγκέντρωση και αργότερα τους μετέφεραν στο Χαϊδάρι» όπως σημειώνει.

«Οι 157 δεν εκτελέστηκαν γιατί έκαναν κάτι κατά των Γερμανών, καθώς ήταν φυλακισμένοι από τη δεκαετία του 1930. Εκτελέστηκαν απλά και μόνο επειδή ήταν ομοϊδεάτες των ανθρώπων που έστησαν την ενέδρα στους Γερμανούς» τονίζει.

Οικογένειες που έμειναν στη σιωπή - Δεν μπορούσαν να μιλάνε για τους ανθρώπους που έχασαν

Ο κ. Χαραλαμπίδης, με την ιδιότητά του ως ιστορικός, εδώ και πολλά χρόνια παρέχει πληροφορίες σε ανθρώπους που είχαν θύματα, είτε στην Κατοχή είτε στα Δεκεμβριανά.

Όπως τονίζει «είναι πολύ σημαντικό να δίνουμε απαντήσεις στα ερωτήματα που έχουν οι οικογένειες, που είχαν απώλειες, είχαν νεκρούς την περίοδο εκείνη», διότι όπως εξηγεί «αυτές οι οικογένειες είχαν αναγκαστεί να μείνουν στη σιωπή για πάρα πολλές δεκαετίες, γιατί περισσότεροι οι νεκροί ήταν αριστεροί».

«Ήταν στον ΕΑΜ, ήταν μέλη του ΚΚΕ και επειδή ανήκαν στην πλευρά των ηττημένων τουλάχιστον μέχρι το 1974, αυτοί οι άνθρωποι δημόσια τουλάχιστον δεν μπορούσαν να μιλάνε για τους ανθρώπους που έχασαν την περίοδο αυτή» σημειώνει ο ιστορικός.

Αυτή η σιωπή «έσπασε» κατά την μεταπολίτευση, όπως τονίζει, δίνοντας τη δυνατότητα στους συγγενείς των θυμάτων να μιλήσουν δημόσια γι' αυτό το τραύμα, γι’ αυτή την ανοιχτή πληγή.

Πέρασαν όμως κρίσιμα χρόνια, όπως λέει ο κ. Χαραλαμπίδης, επειδή την σκοτεινή αυτή περίοδο οι οικογένειες των εκτελεσθέντων, των θυμάτων της Κατοχής, αναγκάζονταν να καίνε ό,τι είχε απομείνει από τους συγγενείς τους για να μην πέσουν στα «χέρια» της ασφάλειας στις εφόδους που έκανε στα σπίτια τους.

«Αυτές οι μακροχρόνιες διώξεις των μελών του ΕΑΜ οδήγησαν στην καταστροφή σημαντικών αρχείων για να προφυλαχθούν οι άνθρωποι, με αποτέλεσμα τα παιδιά τους ή και τα εγγόνια τους να έχουν αναπάντητα ερωτήματα για την τύχη των συγγενών τους» συμπληρώνει.

«Να σεβαστούμε τους ανθρώπους που για πρώτη φορά μαθαίνουν κάτι για τους συγγενείς τους»

Μάλιστα, όπως τονίζει ο ίδιος «ακόμη και εκείνοι που επιβίωσαν επέλεξαν τη σιωπή, γιατί ήταν πολύ μεγάλο το τραύμα που είχαν να αντιμετωπίσουν».

Ο κ. Χαραλαμπίδης προσπαθεί να έρθει στη θέση ενός ανθρώπου που έχει χάσει ένα μέλος της οικογένειάς του σε αυτές τις εκτελέσεις.

«Θα έπρεπε να σεβαστούμε τους ανθρώπους που με αφορμή αυτές τις φωτογραφίες για πρώτη φορά μαθαίνουν κάτι ουσιαστικό για τους συγγενείς τους» υπογραμμίζει.

Πηγές που χάνονται και μαζί τους χάνεται και η ιστορία

Περιγράφοντας μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ιστορικοί, ο κ. Χαραλαμπίδης σημειώνει πως «οι περισσότερες πηγές έχουν χαθεί, δυστυχώς, ή δεν έχουμε πρόσβαση σε αυτές. Οι πηγές είναι η πρώτη ύλη για να γράψουμε την ιστορία. Αν δεν έχουμε αυτές δεν μπορούμε να μιλήσουμε για την ιστορία και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να μην μπορούμε να προσφέρουμε στους ανθρώπους που θέλουν να μάθουν ένα επιστημονικά τεκμηριωμένο αφήγημα για το τι έγινε».

«Η αδυναμία να γράψουμε μία ιστορία επαρκώς τεκμηριωμένη, συνιστά μια μεγάλη απώλεια για την κοινωνία. Γιατί αυτή η ιστορία είναι δική μας, αφορά εμάς τους ίδιους» καταλήγει.