Καρκίνος: από το κόστος των επενδύσεων στη συνολική αξία της ογκολογικής φροντίδας

Η ογκολογία αποτελεί ίσως το πιο απαιτητικό πεδίο για τα σύγχρονα συστήματα υγείας: υψηλό κόστος, ταχύτατη τεχνολογική εξέλιξη και αυξανόμενη ανάγκη για πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες. Οι μεγάλες επενδύσεις σε αυτό το πλαίσιο προβάλλουν ως απαραίτητη στρατηγική για τη βελτίωση της επιβίωσης και της ποιότητας ζωής των ασθενών, αρκεί να εξασφαλίζεται η βιωσιμότητά τους σε βάθος χρόνου και να συνοδεύονται από αντίστοιχη έμφαση στη σημασία του ανθρώπινου παράγοντα.

Ποιες καινοτομίες υπηρετούν την πρόγνωση των ασθενών και τη βέλτιστη καθημερινότητά τους;

Η καινοτομία δεν μπορεί να περάσει στην κλινική πράξη και να έλξει σημαντικές επενδύσεις αν δεν δίνει ουσιαστική αξία στη φροντίδα των ογκολογικών ασθενών. Η βελτίωση των ογκολογικών αποτελεσμάτων, η μείωση των ανεπιθύμητων ενεργειών και η προστασία της ποιότητας ζωής αποτελούν θεμελιώδεις δείκτες που θα πρέπει να μετρηθούν σε καλά σχεδιασμένες μελέτες πριν την οποιαδήποτε μετάβαση σε νέες θεραπευτικές στρατηγικές.

Φυσικά και δεν είναι οι μόνοι. Παράμετροι όπως η ταχύτητα στην παροχή φροντίδας, η μείωση των ημερών νοσηλείας, το βραχύτερο χρονικό διάστημα για την πλήρη ανάρρωση και επιστροφή των ασθενών στην εργασία τους και η ορθολογικότερη διαχείριση του υγειονομικού προσωπικού είναι εξίσου κρίσιμες για τον σωστό σχεδιασμό και την απόδοση των συστημάτων υγείας. Ανάμεσα στις νέες χειρουργικές τεχνικές και φαρμακευτικές θεραπείες του καρκίνου που αποδεδειγμένα υπηρετούν τις παραπάνω αρχές συγκαταλέγονται:

• Η ελάχιστα επεμβατική χειρουργική, δηλ. η λαπαροσκοπική και ρομποτική χειρουργική
• Η τεχνική του λεμφαδένα-φρουρού σε ορισμένες κακοήθειες (π.χ. μαστός, μελάνωμα, καρκίνος ενδομητρίου-τραχήλου και αιδοίου)
• Η ανοσοθεραπεία και εν γένει οι στοχευμένες θεραπείες.
• Η ψηφιακή παρακολούθηση ασθενών υπό προϋποθέσεις.

Ειδικά στην περίπτωση της ρομποτικής χειρουργικής, αξίζει να αναφερθεί πως, στους γυναικολογικούς καρκίνους, η ουσιαστική μετάβαση από την ανοικτή στην ελάχιστα επεμβατική χειρουργική έγινε χάρη στην ευκαιρία ταχύτερης εκμάθησης που παρέχει η ρομποτική πλατφόρμα στους χειρουργούς. Αν μάλιστα λάβουμε υπόψιν τα κεφάλαια που σήμερα επενδύονται στην περαιτέρω εξέλιξή της (π.χ. ενσωμάτωση τεχνητής νοημοσύνης) και τις δυνατότητες που δίνει για την αντικεμενικοποίηση της χειρουργικής τεχνικής (π.χ. περιορισμός επίδρασης ανθρωπίνων παραγόντων όπως η κόπωση και η ψυχοσυναισθηματική κατάσταση του Χειρουργού), δεν θα ήταν υπερβολικό να πούμε πως οι ρομποτικές επεμβάσεις αναμένεται μεσοπρόθεσμα να κυριαρχήσουν στις κατευθυντήριες γραμμές αντιμετώπισης αρκετών κακοηθειών.

Ποιος είναι ο ρόλος των Κέντρων Αριστείας στη φροντίδα των ογκολογικών ασθενών;

Είναι βιβλιογραφικά αποδεδειγμένο πως ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία βελτίωσης των ογκολογικών αποτελεσμάτων είναι η ανάπτυξη Κέντρων Αριστείας (Centers of Excellence). Πρόκειται για δομές που συνδυάζουν υψηλό όγκο περιστατικών, απόλυτα εξειδικευμένες διεπιστημονικές ομάδες, πλήρη εναρμόνιση με τις σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες και τα διεθνή κριτήρια (standards) ποιότητας και ασφάλειας στην παροχή ογκολογικής φροντίδας και πρόσβαση στον πιο σύγχρονο ιατροτεχνολογικό εξοπλισμό. Χαρακτηριστικά, η Ευρωπαϊκή Εταιρία Γυναικολογικής Ογκολογίας (ESGO) έχει θεσπίσει συγκεκριμένους δείκτες ποιότητας για τα νοσοκομεία και τις κλινικές που αντιμετωπίζονται χειρουργικά ασθενείς με γυναικολογικούς καρκίνους, στηριζόμενη σε βιβλιογραφικά δεδομένα που καταδεικνύουν την καλύτερα ποσοστά επιβίωσης τους, ταυτόχρονα με το μικρότερο ποσοστό επιπλοκών και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Δυστυχώς, στη χώρα μας, η ευρύτερη υιοθέτηση αντίστοιχων μοντέλων ογκολογικής φροντίδας προσκρούει σε παραδοσιακές αντιλήψεις των ασθενών και εν μέρει καθυστερήσεις της ελληνικής πολιτείας. Στην περίπτωση της γυναικολογικής ογκολογίας αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές. Η νοοτροπία των ασθενών να καταφεύγουν για ογκολογικό χειρουργείο στον μαιευτήρα που τις φρόντισε σε προγενέστερη εγκυμοσύνη, ανεξαρτήτως των γνώσεων και των δεξιοτήτων που μπορεί να έχει στη νέα περίσταση που βρίσκονται, είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική σε σχέση με την πραγματικότητα άλλων προηγμένων χωρών.

Από την άλλη πλευρά, η ελληνική πολιτεία οφείλει να δείξει τον δρόμο καταγράφοντας και πιστοποιώντας τα Κέντρα Αριστείας στη διαχείριση του γυναικολογικού καρκίνου μέσα από τον ευρύτερο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα υγείας και δημιουργώντας τα απαραίτητα κίνητρα ώστε οι γυναίκες της χώρας μας με κακοήθειες του γεννητικού συστήματος να λαμβάνουν τη φροντίδα που πραγματικά αξίζουν. Ίσως αυτή η στρατηγική να αποτελεί και την καλύτερη, φυσική συνέχεια του εθνικού προγράμματος πρόληψης «Σπύρος Δοξιάδης».

Ποια η θέση του ανθρώπινου παράγοντα εν μέσω των τεχνολογικών εξελίξεων;

Οι ογκολογικές θεραπείες διαχρονικά ισορροπούν μεταξύ του θεραπευτικού οφέλους και των εν δυνάμει ανεπιθύμητων ενεργειών. Για πολλά χρόνια, οι ιατροί που συμμετείχαν στη φροντίδα των ασθενών με καρκίνο ακολουθούσαν ένα συγκεκριμένο μονοπάτι: ριζικότερες χειρουργικές επεμβάσεις, εκτεταμένα πεδία ακτινοθεραπείας, πολλαπλές γραμμές χημειοθεραπείας, συνδυασμούς νέων συστηματικών θεραπειών, με την ελπίδα να παρατείνουν έστω και ελάχιστα την επιβίωση των ασθενών. Στις μέρες μας, ο παραπάνω δρόμος του «κάνω οτιδήποτε είναι δυνατό» έρχεται να αντικατασταθεί από τη λογική του «κάνω οτιδήποτε πραγματικά βοηθάει».

Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε θεραπευτική παρέμβαση προϋποθέτει επιστημονικά δεδομένα που να αποδεικνύουν την ουσιαστική βελτίωση της πρόγνωσης των ασθενών με στόχο να αποφευχθούν επιλογές που τους επιβαρύνουν με τοξικότητες χωρίς μετρήσιμη θεραπευτική αξία. Η συναρπαστική εξέλιξη της γυναικολογικής ογκολογίας τα τελευταία χρόνια, με τον περιορισμό της έκτασης των χειρουργικών επεμβάσεων στις περισσότερες περιπτώσεις, τον σεβασμό στη γονιμότητα και την ποιότητα ζωής των ασθενών, επιβεβαιώνει την αλλαγή της κατεύθυνσης στη σύγχρονη ογκολογία.

Στην εποχή της καταιγιστικής τεχνολογικής προόδου, ο ρόλος του ανθρώπινου παράγοντα -στην συγκεκριμένη περίπτωση ημών των ιατρών- παραμένει λοιπόν κομβικός. Απαιτείται να συνειδητοποιήσουμε με ταπεινότητα ότι το «περισσότερο» δεν ταυτίζεται με το «καλύτερο» για τους ασθενείς μας, να αναζητήσουμε με αυστηρή πειθαρχία τις επιστημονικές αποδείξεις πριν την κάθε θεραπευτική παρέμβαση και να αναγνωρίσουμε με γενναιότητα τον κρισιμότερο ρόλο της βιολογίας του καρκίνου στη χάραξη της θεραπευτικής στρατηγικής έναντι των πολυετών συνηθειών μας στην κλινική πράξη. Όπως, άλλωστε, πρόσφατα δημοσιεύτηκε στην ιατρική επιθεώρηση International Journal of Gynecological Cancer, χρειαζόμαστε πλέον ιατρούς με τις γνώσεις, τις δεξιότητες και την έμπνευση να οδηγήσουν σε μια πιο αποτελεσματική, «ευγενική», επιστημονικά ακριβή και ασθενοκεντρική φροντίδα στο πεδίο της ογκολογίας (Glaser G et al. Int J Gynecol Cancer 2026).

*Ο Δρ. Βασίλειος Σιούλας είναι Γυναικολόγος Ογκολόγος, απόφοιτος του διεθνούς φήμης Memorial Sloan Kettering Cancer Center της Νέας Υόρκης και του Προγράμματος Χειρουργικής Ηγεσίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Harvard, Fellow του American College of Surgeons

Δείτε εδώ ολόκληρο το αφιέρωμα του CNN Greece στην Υγεία