HPV εμβολιασμός στην Ελλάδα: Μια επένδυση ζωής απέναντι σε καρκίνους που μπορούν να προληφθούν

Ο εμβολιασμός έναντι των ιών των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο ισχυρά μέσα πρόληψης του καρκίνου που διαθέτει η σύγχρονη ιατρική. Οι ιοί HPV (ιοί ανθρωπίνων θηλωμάτων) έχουν μεγάλη μεταδοτικότητα και η μεγάλη πλειονότητα των σεξουαλικά ενεργών ατόμων θα έρθει σε επαφή με τους ιούς κάποια στιγμή στη ζωή τους, συνήθως χωρίς να το γνωρίζουν. Ωστόσο, ορισμένοι τύποι του HPV μπορούν να παραμείνουν στον οργανισμό και, χρόνια αργότερα, να οδηγήσουν στην ανάπτυξη σοβαρών νοσημάτων και διαφόρων μορφών καρκίνου.

Αν και οι ιοί HPV είναι κυρίως γνωστοί για τη σχέση τους με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, στην πραγματικότητα σχετίζονται με πολύ περισσότερους τύπους καρκίνου σε άνδρες και γυναίκες. Σήμερα, γνωρίζουμε ότι οι ιοί HPV μπορούν να προκαλέσουν 10 διαφορετικούς τύπους καρκίνου: Του τραχήλου της μήτρας, αιδοίου, κόλπου, πρωκτού και πέους, αλλά και στην περιοχή κεφαλής και τραχήλου, όπως του στοματοφάρυγγα, στοματικής κοιλότητας, ρινοφάρυγγα, υποφάρυγγα και λάρυγγα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συνεχής αύξηση των HPV-σχετιζόμενων καρκίνων του στοματοφάρυγγα, κυρίως στους άνδρες. Σε πολλές ανεπτυγμένες χώρες, αυτοί οι καρκίνοι αποτελούν πλέον τους συχνότερους καρκίνους που σχετίζονται με τον HPV.

Παράλληλα, μη ογκογόνοι τύποι του ιού προκαλούν γεννητικά κονδυλώματα, τα οποία, αν και καλοήθη, επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής και δημιουργούν ψυχολογική και κοινωνική επιβάρυνση.

Τα τελευταία χρόνια, ο εμβολιασμός έναντι του HPV έχει αλλάξει ριζικά τα δεδομένα της πρόληψης. Σήμερα, διαθέτουμε τη δυνατότητα να αποτρέψουμε την εμφάνιση συγκεκριμένων καρκίνων μέσω ενός εμβολίου. Το σύγχρονο εννεαδύναμο εμβόλιο HPV προσφέρει προστασία απέναντι στους σημαντικότερους ογκογόνους τύπους του ιού, οι οποίοι ευθύνονται για περίπου 90% των HPV-σχετιζόμενων καρκίνων. Παράλληλα, προστατεύει και από τους τύπους που προκαλούν τη μεγάλη πλειονότητα των γεννητικών κονδυλωμάτων.

Η λογική του εμβολίου είναι απλή αλλά εξαιρετικά αποτελεσματική: Εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει τον ιό πριν υπάρξει έκθεση σε αυτόν. Με αυτόν τον τρόπο, αποτρέπεται η εγκατάσταση της λοίμωξης και, κατ’ επέκταση, η πιθανότητα ανάπτυξης προκαρκινικών αλλοιώσεων και καρκίνου.

Η ιδανική ηλικία εμβολιασμού είναι πριν την έναρξη της σεξουαλικής ζωής, δηλαδή συνήθως μεταξύ 9 και 11 ετών. Σε αυτή την ηλικία, ο οργανισμός αναπτύσσει ισχυρή ανοσολογική απάντηση, ενώ η προστασία εγκαθίσταται εγκαίρως πριν από οποιαδήποτε πιθανή επαφή με τον ιό.

Στην Ελλάδα, το εμβόλιο χορηγείται δωρεάν μέσω του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών σε κορίτσια και αγόρια ηλικίας 9 έως 18 ετών. Η ένταξη και των αγοριών στο πρόγραμμα αποτέλεσε σημαντικό βήμα για τη δημόσια υγεία, καθώς ο HPV αφορά και στα δύο φύλα. Ο εμβολιασμός των αγοριών δεν προστατεύει μόνο τα ίδια από μελλοντικά νοσήματα, αλλά συμβάλλει και στη μείωση της κυκλοφορίας του ιού στον πληθυσμό συνολικά.

Αν και το μεγαλύτερο όφελος επιτυγχάνεται σε μικρότερες ηλικίες, ο εμβολιασμός μπορεί να προσφέρει προστασία και σε ενήλικες που δεν έχουν εμβολιαστεί στο παρελθόν. Η έκθεση σε έναν τύπο HPV δεν σημαίνει απαραίτητα έκθεση σε όλους τους τύπους που καλύπτει το εμβόλιο. Επομένως, ακόμη και άτομα που είναι ήδη σεξουαλικά ενεργά μπορεί να ωφεληθούν σημαντικά. Μελέτες έχουν δείξει αποτελεσματικότητα του εμβολίου και σε άτομα έως 45 ετών, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για πληθυσμούς αυξημένου κινδύνου.

Ο HPV εμβολιασμός συγκαταλέγεται στα πλέον μελετημένα εμβόλια διεθνώς. Έχουν χορηγηθεί εκατοντάδες εκατομμύρια δόσεις παγκοσμίως, με συνεχή παρακολούθηση από διεθνείς οργανισμούς υγείας. Τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι πρόκειται για ένα ιδιαίτερα ασφαλές εμβόλιο. Οι πιο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι ήπιες και παροδικές, όπως πόνος στο σημείο της ένεσης ή ήπιος πυρετός.

Οι χώρες με υψηλή εμβολιαστική κάλυψη ήδη καταγράφουν εντυπωσιακή μείωση των λοιμώξεων HPV, των γεννητικών κονδυλωμάτων και των προκαρκινικών αλλοιώσεων του τραχήλου της μήτρας.

Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται σαφής βελτίωση στην εμβολιαστική κάλυψη στη χώρα μας, ωστόσο η Ελλάδα εξακολουθεί να υπολείπεται των στόχων που έχει θέσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Σύμφωνα με πρόσφατα ελληνικά δεδομένα, σχεδόν 7 στα 10 κορίτσια και 4 στα 10 αγόρια έχουν λάβει τουλάχιστον μία δόση εμβολίου HPV στην ηλικία των 15 ετών. Η χαμηλότερη κάλυψη στα αγόρια εξηγείται εν μέρει από το γεγονός ότι η δωρεάν χορήγηση του εμβολίου σε αυτά ξεκίνησε πιο πρόσφατα, ωστόσο τα επόμενα χρόνια είναι σημαντικό η εμβολιαστική κάλυψη και στα δύο φύλα να αυξηθεί περαιτέρω.

Ο ΠΟΥ έχει θέσει ως στόχο έως το 2030 το 90% των κοριτσιών να έχει εμβολιαστεί μέχρι την ηλικία των 15 ετών. Η επίτευξη αυτού του στόχου σε συνδυασμό με σωστό προσυμπτωματικό έλεγχο μέσω Τεστ Παπανικολάου και HPV DNA test, εκτιμάται ότι θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και στην εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας μέσα στις επόμενες δεκαετίες.

Ο HPV εμβολιασμός δεν είναι απλώς ένα εμβόλιο της εφηβείας. Αποτελεί μια ουσιαστική επένδυση πρόληψης απέναντι σε καρκίνους που μέχρι πριν λίγα χρόνια θεωρούνταν αναπόφευκτοι. Σε μια εποχή όπου η ιατρική επιδιώκει όχι μόνο να θεραπεύει αλλά κυρίως να προλαμβάνει, ο HPV εμβολιασμός αποτελεί ίσως ένα από τα πιο ισχυρά παραδείγματα του τι μπορεί να πετύχει η σύγχρονη δημόσια υγεία.

Δείτε εδώ ολόκληρο το αφιέρωμα του CNN Greece στην Υγεία