Κων/νος Τούτουζας: Ο πιο επικίνδυνος μύθος είναι ότι «η καρδιά θα μας προειδοποιήσει»

Όταν μιλάμε για την υγεία της καρδιάς, δεν πρέπει να περιμένουμε να εμφανιστεί το πρόβλημα για να ασχοληθούμε. Επιπλέον, δεν χρειάζονται απαραίτητα θεαματικές αλλαγές. Χρειάζεται ωστόσο απόλυτη συνέπεια: Περισσότερη κίνηση μέσα στην ημέρα, μεσογειακού τύπου διατροφή, περιορισμός του αλατιού και των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων, διακοπή του καπνίσματος, έλεγχος της αρτηριακής πίεσης, της χοληστερόλης και του σακχάρου και διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους.

Και κάτι ακόμη, πολύ σοβαρό: Ο πιο επικίνδυνος μύθος, είναι ότι «η καρδιά θα μας προειδοποιήσει». Δεν είναι πάντα έτσι. Πολλοί άνθρωποι μπορεί να έχουν υπέρταση ή υψηλή χοληστερόλη χωρίς κανένα σύμπτωμα και να θεωρούν ότι είναι απολύτως υγιείς. Όμως δεν είναι.

Τα παραπάνω τονίζει στο αφιέρωμα του CNN Greece, ο πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας καθηγητής Καρδιολογίας Κωνσταντίνος Τούτουζας και πρόσφατα μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC) για τη θητεία 2026–2028.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο καθηγητής αναφέρεται στους μύθους γύρω από την καρδιαγγειακή υγεία, στη δύναμη της πρόληψης και την αξία του προγράμματος ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ -το οποίο δημιούργησε για πρώτη φορά στην Ελλάδα και τους Έλληνες μία κουλτούρα προαγωγής υγείας και συνέπειας- αλλά και στο εθνικό σχέδιο για τα καρδιαγγειακά. Για το τελευταίο, ο καθηγητής Τούτουζας επισημαίνει πώς «ένα τέτοιο πρόγραμμα, δεν μπορεί να περιορίζεται στις εξετάσεις. Χρειάζεται να συνδέει την πρόληψη με την πρωτοβάθμια φροντίδα, την έγκαιρη διάγνωση, την αντιμετώπιση της υπέρτασης και της χοληστερόλης, τη διακοπή του καπνίσματος, τη διατροφή, τη σωματική δραστηριότητα και την ενημέρωση του πληθυσμού».

Τελικά η μεγάλη πρόκληση για την καρδιαγγειακή μας υγεία, είναι η συνέχεια και η συστηματικότητα, τονίζει εμφατικά ο καθηγητής και πρόεδρος της ΕΚΕ Κων. Τούτουζας.

Διαβάστε αναλυτικά τη συνέντευξη του Κων/νου Τούτουχα στο CNN Greece:

Κύριε καθηγητά, στην Ελλάδα 1 στους 3 θανάτους οφείλεται σε καρδιαγγειακά νοσήματα, την ίδια στιγμή που 17,9 εκατ. θάνατοι καταγράφονται ετησίως σε όλο τον κόσμο. Την ώρα που εσείς, η επιστημονική κοινότητα, αναφέρετε ότι ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των θανάτων μπορεί να προληφθεί με σωστή διατροφή και άσκηση, θα ήθελα να μας πείτε τι κάνουμε λάθος οι άνθρωποι και ποιοι παράγοντες μπορούν να συμβάλλουν στη βελτίωση της καρδιαγγειακής υγείας;

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα εξακολουθούν να αποτελούν τη μεγαλύτερη απειλή για την υγεία παγκοσμίως. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπολογίζει ότι περίπου 17,9 εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από καρδιαγγειακά νοσήματα, ενώ η πλειονότητα των θανάτων αυτών σχετίζεται με εμφράγματα και εγκεφαλικά επεισόδια.

Το σημαντικό, όμως, είναι ότι δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε αυτά τα στοιχεία ως μια αναπόφευκτη πραγματικότητα. Ένα μεγάλο μέρος του καρδιαγγειακού κινδύνου είναι τροποποιήσιμο. Το κάπνισμα, η κακή διατροφή, η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ, η υπέρταση, η υψηλή χοληστερόλη, ο διαβήτης και η παχυσαρκία είναι παράγοντες στους οποίους μπορούμε να παρέμβουμε.

Το μεγαλύτερο λάθος, κατά τη γνώμη μου, είναι ότι συχνά περιμένουμε να εμφανιστεί το πρόβλημα για να ασχοληθούμε με την καρδιά μας. Η πρόληψη, όμως, πρέπει να ξεκινά πολύ νωρίτερα.

Δεν χρειάζονται απαραίτητα θεαματικές αλλαγές. Χρειάζεται συνέπεια: Περισσότερη κίνηση μέσα στην ημέρα, μεσογειακού τύπου διατροφή, περιορισμός του αλατιού και των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων, διακοπή του καπνίσματος, έλεγχος της αρτηριακής πίεσης, της χοληστερόλης και του σακχάρου και διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους.

Και υπάρχει κάτι ακόμη πολύ σημαντικό: Η πρόληψη δεν είναι μόνο ατομική υπόθεση. Το περιβάλλον στο οποίο ζούμε, η πρόσβαση σε υγιεινή τροφή, οι δυνατότητες άσκησης, η ατμοσφαιρική ρύπανση, ακόμη και οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες επηρεάζουν την καρδιαγγειακή υγεία. Γι' αυτό και η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νοσημάτων χρειάζεται τόσο υπεύθυνους πολίτες όσο και αποτελεσματικές πολιτικές δημόσιας υγείας.

Ποιοι είναι οι συχνότεροι μύθοι και αλήθειες για την καρδιά που ακούμε;

Υπάρχουν αρκετοί μύθοι και ίσως ο πιο επικίνδυνος είναι ότι «η καρδιά θα μας προειδοποιήσει». Δεν είναι πάντα έτσι. Πολλοί άνθρωποι μπορεί να έχουν υπέρταση ή υψηλή χοληστερόλη χωρίς κανένα σύμπτωμα και να θεωρούν ότι είναι απολύτως υγιείς.

Ένας δεύτερος μύθος είναι ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα αφορούν κυρίως τους ηλικιωμένους. Η ηλικία πράγματι αυξάνει τον κίνδυνο, αλλά οι παράγοντες κινδύνου συσσωρεύονται για δεκαετίες. Η πρόληψη, επομένως, πρέπει να ξεκινά από νωρίς. Υπάρχει επίσης η αντίληψη ότι αν κάποιος γυμνάζεται, μπορεί να αγνοεί τη διατροφή του ή το κάπνισμα. Αυτό δεν ισχύει. Η σωματική δραστηριότητα είναι εξαιρετικά σημαντική, αλλά δεν «ακυρώνει» τους υπόλοιπους παράγοντες κινδύνου.

Ένας ακόμη μύθος αφορά τη χοληστερόλη. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι εφόσον δεν έχουν συμπτώματα, η υψηλή χοληστερόλη δεν αποτελεί πρόβλημα. Στην πραγματικότητα, η υψηλή LDL χοληστερόλη αποτελεί σημαντικό παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου και γι' αυτό χρειάζεται έλεγχος και όταν απαιτείται, ιατρική αντιμετώπιση.

Και βέβαια υπάρχει ένας μύθος που πρέπει να καταρρίψουμε οριστικά: Ότι «ένα τσιγάρο δεν πειράζει». Το κάπνισμα και η έκθεση στον καπνό συνδέονται άμεσα με καρδιαγγειακά νοσήματα, ενώ η διακοπή του καπνίσματος είναι μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις που μπορεί να κάνει κάποιος για την υγεία του. Το μήνυμα που πρέπει να κρατήσουμε είναι ότι η καρδιαγγειακή υγεία δεν κρίνεται από έναν μόνο παράγοντα. Είναι το αποτέλεσμα πολλών καθημερινών επιλογών και, ταυτόχρονα, της έγκαιρης αναγνώρισης και αντιμετώπισης των παραγόντων κινδύνου.

Ποιες είναι οι δικές σας πολύτιμες συμβουλές για μία ζωή με γερή καρδιά μέχρι τα βαθιά μας γεράματα;

Θα έλεγα πρώτα απ' όλα να μην περιμένουμε να μεγαλώσουμε για να αρχίσουμε να φροντίζουμε την καρδιά μας. Να κινούμαστε καθημερινά. Δεν είναι απαραίτητο να γίνει κάποιος πρωταθλητής. Το σημαντικό είναι να υπάρχει συστηματική σωματική δραστηριότητα και να περιορίζονται οι πολλές ώρες καθιστικής ζωής.

Να έχουμε μια ισορροπημένη διατροφή, με πρότυπο τη μεσογειακή διατροφή: Περισσότερα λαχανικά, φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ψάρια και ελαιόλαδο και λιγότερο αλάτι, επεξεργασμένα τρόφιμα, κορεσμένα και trans λιπαρά.

Να μην καπνίζουμε. Αυτό είναι ίσως από τα σημαντικότερα δώρα που μπορούμε να κάνουμε στην καρδιά μας. Να γνωρίζουμε τους αριθμούς μας: Αρτηριακή πίεση, χοληστερόλη, σάκχαρο και βάρος. Δεν πρέπει να περιμένουμε να εμφανιστούν συμπτώματα για να κάνουμε έναν βασικό έλεγχο.

Να φροντίζουμε τον ύπνο μας και την ψυχική μας υγεία. Το χρόνιο στρες και ο κακός ύπνος δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ασήμαντες λεπτομέρειες. Και πάνω απ' όλα, να θυμόμαστε ότι η πρόληψη είναι μια διαδικασία που χτίζεται καθημερινά. Δεν χρειάζεται να είμαστε τέλειοι. Χρειάζεται να είμαστε σταθεροί.

Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι η διακοπή του καπνίσματος, η μείωση του αλατιού, η κατανάλωση περισσότερων φρούτων και λαχανικών, η τακτική σωματική δραστηριότητα και η αποφυγή επιβλαβούς χρήσης αλκοόλ μπορούν να μειώσουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Μιλώντας στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών τον περασμένο Απρίλιο, είχατε αναφερθεί στην ανάγκη για δημιουργία ενός εθνικού σχεδίου για τα καρδιαγγειακά νοσήματα και την ανάγκη ισχυρότερων πολιτικών υγείας που θα είναι στοχευμένες στην πρόληψη. Έχουν εισακουσθεί οι απόψεις σας από την Πολιτεία και την ηγεσία του Υπουργείου Υγείας;

Νομίζω ότι το σημαντικό είναι πως τα τελευταία χρόνια βλέπουμε πλέον μια σαφή μετατόπιση της συζήτησης προς την πρόληψη. Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τα καρδιαγγειακά νοσήματα, γιατί γνωρίζουμε ότι μεγάλο μέρος του φορτίου της νόσου μπορεί να αντιμετωπιστεί πριν φτάσουμε στο έμφραγμα ή στο εγκεφαλικό.

Υπάρχουν ήδη συγκεκριμένες πρωτοβουλίες. Το εθνικό πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» έχει δημιουργήσει ένα οργανωμένο πλαίσιο προληπτικών εξετάσεων και η Πολιτεία ανακοίνωσε τον Ιούνιο του 2026 τη συνέχιση του προγράμματος για την περίοδο 2026-2030. Τον Αύγουστο του 2026 ανακοινώθηκε επίσης η θεσμοθέτησή του ως μόνιμης εθνικής πολιτικής, με χρηματοδότηση από τον Τακτικό Προϋπολογισμό έως το 2030.

Ειδικά για τα καρδιαγγειακά, έχει σημασία ότι το Υπουργείο Υγείας έχει πλέον θέσει δημόσια την πρόληψη και την έγκαιρη ανίχνευση στο επίκεντρο της πολιτικής του.

Ωστόσο, η μεγάλη πρόκληση είναι η συνέχεια και η συστηματικότητα. Ένα πραγματικά αποτελεσματικό εθνικό σχέδιο για τα καρδιαγγειακά δεν μπορεί να περιορίζεται στις εξετάσεις. Χρειάζεται να συνδέει την πρόληψη με την πρωτοβάθμια φροντίδα, την έγκαιρη διάγνωση, την αντιμετώπιση της υπέρτασης και της χοληστερόλης, τη διακοπή του καπνίσματος, τη διατροφή, τη σωματική δραστηριότητα και την ενημέρωση του πληθυσμού.

Το ζητούμενο, τελικά, είναι να περάσουμε από μια κουλτούρα όπου θεραπεύουμε τη νόσο όταν εμφανιστεί, σε μια κουλτούρα όπου εντοπίζουμε και μειώνουμε τον κίνδυνο πριν εμφανιστεί η νόσος. Εκεί πιστεύω ότι βρίσκεται και το μεγαλύτερο όφελος για τον πολίτη αλλά και για το ίδιο το σύστημα υγείας.

Από τον Σεπτέμβριο του 2026, είστε πλέον μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC) για τη θητεία 2026–2028. Μία σημαντική θέση για εσάς προσωπικά και για την Ελληνική καρδιολογική κοινότητα. Θα ήθελα να μας πείτε ποιες οι προτεραιότητες που θα θέσετε στη διάρκεια της θητείας σας, καθώς το ESC πρόκειται για Οργανισμό, που εκπροσωπεί 58 εθνικές καρδιολογικές εταιρείες από την Ευρώπη και τη Μεσόγειο και συμβάλλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση πολιτικών για την αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νοσημάτων παγκοσμίως;

Η εκλογή μου αποτελεί ύψιστη τιμή για εμένα και είναι αποτέλεσμα της κινητοποίησης και ενεργούς υποστήριξης όχι μόνο της Ελληνικής Καρδιολογικής Κοινότητας, αλλά και των Ελλήνων Καρδιολόγων που δραστηριοποιούνται στο εξωτερικό και πραγματικά διαπρέπουν. Στο πρόσωπό μου -πιστεύω- τιμήθηκε η ΕΚΕ και το πολύπλευρο έργο της αλλά και το σύνολο των Ελλήνων καρδιολόγων, τόσο από τις Πανεπιστημιακές Κλινικές όσο και από τις κλινικές του ΕΣΥ, καθώς και από τον ιδιωτικό τομέα που με επιστημονική κατάρτιση και υψηλό καθήκον παρέχουν ιατρικές υπηρεσίες υψηλού επιπέδου στους καρδιαγγειακούς ασθενείς.

Το επόμενο διάστημα, με όλες μου τις δυνάμεις, θα κάνω το καλύτερο δυνατόν για να τιμήσω την εμπιστοσύνη όλων και να δημιουργήσουμε, με τη βοήθεια της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας και της Πολιτείας, καλύτερες συνθήκες τόσο για την επαγγελματική δραστηριοποίηση των Ελλήνων καρδιολόγων όσο και για πιο στοχευμένες πολιτικές υγείας προς όφελος των καρδιαγγειακών ασθενών.

Διαβάστε περισσότερα στο Αφιέρωμα Καρδιάς του CNN Greece