Βάρδας: Στα επόμενα 15 χρόνια η Τεχνητή Νοημοσύνη θα έχει συνεργατικό ρόλο μαζί με τον άνθρωπο

Οι εξελίξεις στον χώρο της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι ταχύτατες. Είναι γεγονός ότι σήμερα, μέσα σε διαστήματα μηνών, τα μεγάλα υπολογιστικά μοντέλα που υποστηρίζουν τις διαγνώσεις και τις θεραπείες ενισχύονται εξαιρετικά και εξ αντικειμένου γίνονται αξιόπιστοι συνεργάτες στην άσκηση της ιατρικής πράξης -τουλάχιστον σε ορισμένες ιατρικές ειδικότητες.

Ωστόσο, παρά τις εξελίξεις, σήμερα και στο άμεσο προβλέψιμο μέλλον, η συνεργατική σχέση δεν θα ανατραπεί, διατηρώντας τον άνθρωπο ιατρό στην κορυφή αυτής της συνεργασίας. «Σπεύδω όμως να τονίσω ότι στη νέα αυτή εποχή, που ονομάζω Μετακλινική περίοδο και Μετακλινική εποχή, τίποτα δεν αποκλείεται να συμβεί, αργότερα όταν νέες μορφές Τεχνητής Νοημοσύνης και Υπερνοημοσύνης θα καταστούν νέοι αναμφισβήτητοι πρωταγωνιστές της γνώσης, της λογικής και της σκέψης».

Τα παραπάνω τονίζει στο αφιέρωμα του CNN Greece ο διακεκριμένος καθηγητής Καρδιολογίας, Συντονιστής του Τομέα Καρδίας Ομίλου Υγεία – Πρόεδρος Επιβλέπουσας Αρχής Εθνικού Δικτύου Ιατρικής Ακριβείας στην Καρδιολογία – Συνεργαζόμενος Ερευνητής, Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών Ακαδημίας Αθηνών (ΙΙΒΕΑΑ), Πάνος Ε Βάρδας MD, Ph.D (London).

Σε μία πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση, ο καθηγητής μάς ταξιδεύει στην Ιατρική, από τους μάγους και τα βότανα πριν χιλιάδες χρόνια και τον Ιπποκράτη μέχρι τη μετακλινική Ιατρική και τις ραγδαίες εξελίξεις των αλγορίθμων της τεχνητής νοημοσύνης. Αναφέρεται στις εξελίξεις της καρδιολογίας και της επεμβατικής καρδιολογίας, αλλά και στην αγωνία του ως προς την υγεία της καρδιάς όταν ένας άνθρωπος δεν ελέγχει την καρδιακή του υγεία και τους τροποποιήσιμους κρίσιμους παράγοντες κινδύνου. Τέλος, μας αποκαλύπτει τι σημαίνει για εκείνον η φράση «Η καρδιοπάθεια είναι μία έντιμη νόσος».

Ακολουθεί η συνέντευξη με τον Πάνο Βάρδα στο CNN Greece:

'Εχετε μία μακρά και πολύ σημαντική εμπειρία στο πεδίο της καρδιολογίας, ενώ τα τελευταία χρόνια τη δική σας καρδιά έχει κατακτήσει η τεχνητή νοημοσύνη και οι αλγόριθμοί της. Θέλω να ρωτήσω πώς οι αλγόριθμοι της ΑΙ μπορούν να διαβάσουν δεδομένα από εξετάσεις, καρδιογραφήματα, υπερήχους κλπ. Και γενικότερα πώς μπορούμε να έχουμε πλέον ακριβέστερη διάγνωση και επομένως θεραπεία;

Αναμφισβήτητα, βιώνουμε εξαιρετικά γρήγορες και ενδιαφέρουσες εξελίξεις στο χώρο της Ιατρικής και της περίθαλψης για να εστιάσω στο δικό μου χώρο. Κανείς δεν αμφισβητεί δε, πώς παρόμοιες εξελίξεις βιώνουμε σε όλο τον κόσμο.

Επιτρέψτε μου όμως, να σας αναφέρω πως θεωρώ ότι στη διάρκεια των τελευταίων 2.000 με 3.000 ετών η Ιατρική έχει περάσει μία σειρά από ενδιαφέρουσες περιόδους, που μπορούν να συνοψιστούν στις εξής:

Η πρώτη χιλιετηρίδα π.Χ. αφορούσε κυρίως την Ασία, τη Μεσοποταμία και την Αίγυπτο όταν η ιατρική στηριζόταν σε δοξασίες άγνωστων και υπέρτατων όντων, σε μάγους και βότανα με σκοπό την επούλωση. Η επούλωση ξεκινά πριν την ιατρική γιατί όλα τα έμβια έχουν δυνάμεις αυτοεπούλωσης. Οι μάγοι, οι σαμάνοι ιερείς, αναγνώριζαν ένα πρόβλημα και επικοινωνούσαν με τους θεούς ώστε να διώξουν αυτό που συνέβαινε με τη βοήθεια υπερφυσικών όντων.

Εξακολουθητικά φτάνουμε στην περίοδο του Ιπποκράτη, του πατέρα της Ιατρικής, ο οποίος, μολονότι δεν έδιωξε από την ιατρική του θεούς και τα υπερφυσικά όντα, αντιλήφθηκε την ανάγκη να αναγνωρίσει τη νόσο μέσα από τα συμπτώματα και τα δεδομένα του ασθενούς. Για πρώτη φορά ο Ιπποκράτης μελέτησε τον ασθενή αλλά και την ασθένεια πάνω στον ασθενή. Θα λέγαμε ότι ο Ιπποκράτης έφερε την ιατρική πάνω στο σύμπτωμα, στη νόσο και είδε το όλον. Είδε ασφαλώς τον ασθενή και τη νόσο του εξωτερικά.

Στα επόμενα πολλά χρόνια που ακολούθησαν, μεγάλοι άνθρωποι σε σκέψη και παρατήρηση, διατύπωσαν σημαντικές απόψεις όπως τι σημαίνει ασθένεια, νόσος, σύμπτωμα κλπ.

Εάν θέλουμε να συνεχίσουμε το σκεπτικό μας, γύρω στο 1550 μ.Χ., στα μέσα του 16ου αιώνα, ένας Βέλγος, ο Ανδρέας Βεσάλιος (1514 – 1564) τόλμησε παρά τις απαγορεύσεις της Παπικής εκκλησίας να κάνει ανατομικές τομές. Άρα, θα λέγαμε ξεκάθαρα ότι η σύγχρονη ιατρική ξεκίνησε με τον Βεσάλιο φθάνοντας μέχρι σήμερα. Επομένως ο Βεσάλιος ήταν εκείνος που έδωσε χαρακτήρα και πρόοδο στη σύγχρονη Ιατρική. Ήταν αυτός ακριβώς που ξεκίνησε τη νέα εποχή της σύγχρονης ιατρικής, όπου ο ιατρός είχε την ευκαιρία να δει εσωτερικά τον ασθενή και τη νόσο του.

Η τρίτη φάση, την οποία ονομάζω Μετακλινική ιατρική, χαρακτηρίζεται από τους αλγορίθμους και τις σκεπτόμενες μηχανές. Εδώ η Ιατρική και ο ασθενής αντιμετωπίζεται από τις μηχανές αυτές με εκπληκτικό τρόπο. Ο ασθενής προσεγγίζεται με βάση ένα σύνολο ψηφιακών δεδομένων και βιοδεικτών. Οι φαινότυποι των νόσων διαμορφώνονται αντίστοιχα.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη, έχοντας δυνατότητες πέραν εκείνων του ανθρώπου, αναγνωρίζει αόρατα δεδομένα, προβλέπει εις βάθος και κρίνει με ένα διαφορετικό, πέρα από τα ανθρώπινα, τρόπο. Εκτιμώ ότι οι εξελίξεις των επόμενων ετών, θα είναι κατακλυσμιαίες.

Αξίζει να τονίσουμε επίσης, πώς έχουν περάσει μόλις τέσσερα χρόνια που παρουσιάστηκε από την open AI το chat GPT και από τότε η ακρίβεια σε δεδομένα ανανεώνεται κάθε έξι μήνες.

Επιπρόσθετα δεκάδες νέα μεγάλα γλωσσικά υπολογιστικά μοντέλα έχουν έκτοτε δημιουργηθεί. Όπως αντιλαμβάνεστε, δεν είναι δυνατόν να προδικάσω τι θα ακολουθήσει.

Σήμερα η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει τη δυνατότητα για διαγνώσεις στην ακτινολογία υψηλότατης ευκρίνειας, καθολικά αποδεκτές και από τους ίδιους τους ακτινολόγους, την οποία συμβουλεύονται διαρκώς. Μία μαστογραφία η οποία μελετάται από τα ίδια αυτά μοντέλα είναι ακριβέστερη ακόμη και από τον πιο έμπειρο ειδικό μαστολόγο και ακτινολόγο.

Όπως αντιλαμβάνεστε, τεράστιες είναι οι νέες εξελίξεις και στην καρδιολογία. Όλοι γνωρίζουν τα smart watches, τα οποία σημαίνουν alert όταν εμφανιστεί κολπική μαρμαρυγή σε έναν άνθρωπο. Αξίζει να σημειώσουμε επίσης, σύμφωνα με στοιχεία της Mayo Clinic, ότι χρησιμοποιώντας το ηλεκτροκαρδιογράφημα οι αλγόριθμοι της ΑΙ μπορεί να διακρίνουν τουλάχιστον 10 παθήσεις που δεν μπορούσαν να γίνουν διακριτές ακόμη και στον πιο έμπειρο καρδιολόγο με βάση το ηλεκτροκαρδιογράφημα.

Επισημαίνω ότι οι αλγόριθμοι της ΑΙ μπορούν να εκτιμήσουν αν ένας άνθρωπος έχει περάσει κολπική μαρμαρυγή στο παρελθόν, αν πάσχει από ασυμπτωματική στένωση της αορτικής βαλβίδας, αν έχει επηρεασμένη συσταλτικότητά της καρδιάς ή αν πάσχει από καρδιακή αμυλοείδωση.

Θα πρέπει ωστόσο να αντιληφθούμε ξεκάθαρα ότι μέχρι σήμερα, παρά τις εξελίξεις της Τεχνητής Νοημοσύνης, αυτή θεωρείται επιβοηθητική του ανθρώπου ιατρού. Η ΑΙ υποστηρίζει τη διάγνωση ή υποδεικνύει μία κατεύθυνση ή οδηγία, ωστόσο ο γιατρός παραμένει ο αποκλειστικά υπεύθυνος για τα επόμενα θεραπευτικά βήματα που θα ακολουθήσει ο ασθενής.

Αυτά που προανέφερα θα ισχύουν για τα επόμενα 10-15 χρόνια. Έκτοτε οι εξελίξεις θα είναι απρόβλεπτες σε όλες τις διαστάσεις που η Τεχνητή Νοημοσύνη θα εμπλέκεται στην υγεία και στην περίθαλψη. Ο αποφασιστικός ρόλος του ανθρώπου ιατρού, ο αποφασιστικός ρόλος της Τεχνητής Νοημοσύνης, οι ηθικές διαστάσεις του θέματος όπως και οι νομικές προς το παρόν παραμένουν ανεξερεύνητες.

Είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος μέχρι σήμερα εμπιστεύεται τον άνθρωπο ιατρό, που διαθέτει ενσυνείδηση και κατανόηση. Αυτή η πραγματικότητα είναι ενδεχόμενο να ανατραπεί προοδευτικά τα επόμενα χρόνια.

Όσο τα συστήματα γίνονται ακριβέστερα η βοήθεια της ΑΙ θα γίνει επικρατούσα και αυτό θα χαρακτηρίζει τη Μετακλινική εποχή. Όταν θα γίνει απόλυτα επικρατούσα η τεχνητή νοημοσύνη (ή η υπερνοημοσύνη) αναμφίβολα θα λύσει προβλήματα για τον άνθρωπο και ίσως λύσει το μεγάλο θέμα τελικής ίασης του καρκίνου.

Θα σας έλεγα, λοιπόν, ότι ο φιλοσοφικός μου στοχασμός αφορά στο ερώτημα αν και για πόσο ο άνθρωπος θα εξακολουθήσει να έχει πρωτεύοντα ρόλο στις ιατρικές αποφάσεις ή αν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα κυριαρχήσει ολοκληρωτικά.

Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να βοηθήσει στην πρόληψη ενός σοβαρού καρδιαγγειακού προβλήματος, μιας καρδιοπάθειας, ενός εμφράγματος, ή ακόμη και ενός αιφνίδιου καρδιακού θανάτου;

Προοδευτικά αυτή η πιθανότητα θα γίνεται πραγματικότητα. Θέλω να θυμίσω ότι στους σύγχρονους καιρούς που ζούμε αναπτύσσονται πολυγονιδιακά συστήματα εκτίμησης κινδύνου που θα μπορούν να προβλέψουν κάποιους σημαντικούς κινδύνους για τον άνθρωπο. Ήδη τα μεγάλα κέντρα ερευνών σε όλο τον κόσμο συνεργάζονται με τα συστήματα και τους αλγορίθμους της ΑΙ ώστε να δημιουργήσουν εργαλεία που να προβλέπουν επερχόμενους κινδύνους για να αντιμετωπίζουν νοσήματα και ιατρικές προκλήσεις.

Βρισκόμαστε στην αρχή των εξελίξεων με την τεχνητή νοημοσύνη στην υγεία και στην περίθαλψη. Πολλά ενδεχόμενα στις περιπτώσεις καρκίνου αλλά και καρδιοαγγειακών νόσων ήδη προβλέπονται. Ειδικά στην περίπτωση του αιφνίδιου καρδιακού θανάτου των νέων ανθρώπων κάτω των 35 ετών που πεθαίνουν ξαφνικά χρειάζεται να επισημανθεί μέχρι σήμερα, ότι μόνο στο 50% υπάρχει αναγνωρίσιμη αιτία θανάτου. Στους άλλους μισούς δεν μπορούν να αποφανθούν οι γιατροί για την ακριβή αιτία θανάτου και αυτό αποτελεί αναμφισβήτητα μία σημαντική πρόκληση για τον ίδιο τον ασθενή, αλλά και τη δημόσια υγεία. Εκτιμώ ότι η τεχνητή νοημοσύνη με τις ασύλληπτες δυνατότητές της πιθανώς θα δώσει λύση στα θέματα ανάπτυξης κοιλιακής μαρμαρυγής του αιφνίδιου καρδιακού θανάτου.

Η επιστήμη και η τεχνολογία εξελίσσονται ραγδαία, ενώ διαβάζουμε τελευταία πώς οι επεμβάσεις της καρδιάς πλέον θα γίνονται ολοένα και λιγότερο επεμβατικές. Μπορεί στη συνθήκη αυτή να βοηθήσει η τεχνητή νοημοσύνη και με ποιον τρόπο;

Οι άνθρωποι δεν θέλουν στις ημέρες μας μεγάλες και αιματηρές επεμβάσεις ούτε τομές ούτε μεγάλες ουλές και η καρδιολογία έχει πραγματοποιήσει σήμερα τεράστια βήματα προς την κατεύθυνση αυτή. Η στεφανιαία νόσος (μάστιγα της εποχής) στην πλειοψηφία της θεραπεύεται με μη χειρουργικές επεμβατικές πράξεις όπως αγγειοπλαστική, στεντς κλπ. Η στεφανιαία νόσος θεραπεύεται χειρουργικά μόλις κατά 30%.

Επίσης, η επεμβατική καρδιολογία τα τελευταία 15 χρόνια έχει πραγματοποιήσει τεράστια πρόοδο στην τοποθέτηση νέας βαλβίδας διακαθετηριακά. Ξεκινώντας από την αορτή και περνώντας στην μιτροειδή και στις υπόλοιπες βαλβίδες της καρδιάς, οι διακαθετηριακές μέθοδοι επικρατούν και οι χειρουργικές μειώνονται σημαντικά. Είναι επίσης γεγονός πως οι χειρουργοί παράλληλα με τις εξελίξεις της επεμβατικής καρδιολογίας έχουν πραγματοποιήσει και τις δικές τους προόδους. Συγκεκριμένα, σήμερα η χειρουργική επιστήμη στην καρδιά χρησιμοποιεί ελάχιστα χειρουργικές μεθόδους.

Το 2017 σε μία συνέντευξή σας είχατε χαρακτηρίσει την καρδιοπάθεια ως μία έντιμη νόσο. Τι σημαίνει αυτό;

Τι εννοώ λέγοντας πώς η καρδιοπάθεια είναι έντιμη; Εννοώ πως είναι μία ασθένεια προβλέψιμη και όσοι απέκτησαν καρδιοπάθεια συνήθως δεν προσπάθησαν πολύ για να μην αποκτήσουν. Αυτό σημαίνει ότι ο τρόπος ζωής τους αλλά και οι τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου οδήγησαν τους ασθενείς αυτούς στο να αποκτήσουν καρδιοπάθεια.

Προσωπικά, έχω αγωνία για τον άνθρωπο που δεν προσέχει και δεν ελέγχει αυτούς τους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου όπως το κάπνισμα, η αρτηριακή υπέρταση, η δυσλιπιδαιμία (χοληστερόλη), ο σακχαρώδης διαβήτης, η παχυσαρκία/το αυξημένο βάρος, η καθιστική ζωή, η κακή διατροφή, το άγχος και η έλλειψη άσκησης.

Υπό αυτήν την έννοια, επομένως, ένας άνθρωπος που δεν έχει προσπαθήσει πολύ στη ζωή του να αποτρέψει αυτούς τους παράγοντες έχει δημιουργήσει τις συνθήκες για να εγκατασταθεί στη ζωή του η καρδιοπάθεια. Ήταν επομένως μία προβλέψιμη κατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα στο Αφιέρωμα Καρδιάς του CNN Greece