Γιατί η Ελλάδα είναι έτοιμη για τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα

Ωστόσο, η ιστορία δείχνει ένα διαφορετικό μοτίβο: όταν οι πολιτικές, βιομηχανικές και οικονομικές συνθήκες ευθυγραμμίζονται, η Ελλάδα μπορεί να κινηθεί με ταχύτητα που λίγες ευρωπαϊκές αγορές μπορούν να ανταγωνιστούν.

Η δέσμευση, αξιοποίηση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα (CCUS) είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Όταν έφυγα από την Ελλάδα το 2022, μετά από αρκετά χρόνια στενής συνεργασίας με τον τομέα των υποδομών φυσικού αερίου και ενέργειας, πίστευα ότι η CCUS ήταν απλά πρόωρη. Τα συστατικά ήταν ατελή, το οικοσύστημα κατακερματισμένο και οι κίνδυνοι πολύ υψηλοί.

Αυτή η εκτίμηση δεν ισχύει πλέον.

Τα τελευταία δύο χρόνια, οι συνθήκες έχουν αρχίσει να ευνοούν και η Ελλάδα βρίσκεται τώρα σε ένα κρίσιμο σημείο. Αυτή η προοπτική φαίνεται ιδιαίτερα επίκαιρη, καθώς επιστρέφω στην Αθήνα για να μιλήσω στο Athens Energy Summit 2026, όπου η CCUS βρίσκεται πλέον σταθερά στην ατζέντα.

Η Ελλάδα έχει σημειώσει αποφασιστική πρόοδο στον τομέα της CCUS, δημιουργώντας ενεργά μια αλυσίδα αξίας που είναι πλήρως ευθυγραμμισμένη με τη στρατηγική της ΕΕ για τη διαχείριση του διοξειδίου του άνθρακα στη βιομηχανία και τους στόχους της NZIA.

Αυτό τοποθετεί την Ελλάδα ως αναδυόμενο κέντρο CCS στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ταυτόχρονα, η εγχώρια γεωλογική αποθηκευτική ικανότητα της Ελλάδας είναι περιορισμένη, μια πρόκληση που αντιμετωπίζουν πολλές μεσογειακές χώρες. Αυτό καθιστά την πρόσβαση σε κατάλληλους γεωλογικούς σχηματισμούς και διασυνοριακές λύσεις όχι προαιρετική, αλλά απαραίτητη.

Τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά μέσα, ιδίως το Ταμείο Καινοτομίας και ο Μηχανισμός Σύνδεσης της Ευρώπης, είναι όλο και πιο διαθέσιμα για τη στήριξη των υποδομών μεταφοράς CO₂.

Ο ανταγωνιστικός ναυτιλιακός τομέας της χώρας προσφέρει ένα φυσικό πλεονέκτημα για την ανάπτυξη ευέλικτων και επεκτάσιμων λύσεων logistics για το CO₂. Οι ισχυροί βιομηχανικοί και ενεργειακοί δεσμοί με μεσογειακές χώρες όπως η Ιταλία ή η Αίγυπτος παρέχουν ένα πρακτικό πλαίσιο για την εξερεύνηση και την ωρίμανση διασυνοριακών λύσεων CCS και ανοίγουν το δρόμο για περιφερειακές λύσεις.

Ένας μεσογειακός διάδρομος CO₂, αξιοποιώντας τις ναυτιλιακές διαδρομές και την εγγύτητα μεταξύ των εκπομπών και των χώρων αποθήκευσης, μπορεί να επιταχύνει την ανάπτυξη, διατηρώντας παράλληλα τα κόστη σε διαχειρίσιμα επίπεδα και τους επενδυτικούς κινδύνους σε χαμηλότερα επίπεδα.

Συνολικά, αυτοί οι παράγοντες υποδηλώνουν ότι το ερώτημα δεν είναι πλέον αν η CCUS μπορεί να λειτουργήσει στην Ελλάδα, αλλά πόσο γρήγορα μπορεί να προχωρήσει από το στάδιο της ιδέας στο στάδιο της υλοποίησης.

Υπάρχει μια κοινή παρανόηση: ότι το μόνο εμπόδιο είναι η χρηματοδότηση.

Στην πραγματικότητα, σπάνια αποτελεί τον πιο αποφασιστικό περιορισμό. Η αντιμετώπιση των καθυστερήσεων της CCUS κυρίως ως πρόβλημα χρηματοδότησης συχνά συσκοτίζει την πραγματική πρόκληση: τον μετριασμό και την κατανομή των κινδύνων.

Πρέπει να αντιμετωπιστούν η ευθύνη για τους κινδύνους και ο μετριασμός τους. Η δέσμευση, η μεταφορά και η αποθήκευση εμπλέκουν διαφορετικούς παράγοντες, χρονοδιαγράμματα και κανονιστικές εκθέσεις. Η αποκλειστική εστίαση στις δημοπρασίες ή τις επιδοτήσεις χωρίς την επίλυση της αβεβαιότητας σχετικά με τις άδειες, την κατανομή της ευθύνης, τις διασυνοριακές ευθύνες ή την κανονιστική έκθεση θα αναβάλει μόνο τις αποφάσεις.

Τα διδάγματα από άλλες ευρωπαϊκές αγορές είναι διδακτικά.

Η έμφαση της Δανίας στη χρηματοδότηση από το κράτος χωρίς την ανάπτυξη ενός συνεκτικού πλαισίου αγοράς επηρέασε το σύστημα δημοπρασιών.

Από την άλλη πλευρά, η ρεαλιστική προσέγγιση που επέδειξαν οι Κάτω Χώρες, η οποία χαρακτηρίζεται από τη διατήρηση σημαντικής συμμετοχής της κυβέρνησης στην ανάπτυξη και τη συν-επένδυση σε βασικές υποδομές, οδήγησε σε επιτάχυνση της ανάπτυξης χωρίς να εκτοπίσει την ιδιωτική πρωτοβουλία.

Οι αλυσίδες αξίας CCUS είναι εγγενώς εξατομικευμένες και πρέπει να αντανακλούν τις τοπικές συνθήκες. Επομένως, η ισχυρή δέσμευση της εθνικής κυβέρνησης είναι απαραίτητη για την υποστήριξη των εγχώριων προσπαθειών αποκαρβονισμού.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει να διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στην ενδυνάμωση των κρατών μελών για την εφαρμογή ρεαλιστικών λύσεων, ιδίως στις αρχικές φάσεις της ανάπτυξης της αγοράς.

Η Ελλάδα αποδεικνύει ότι η πολιτική, η αδειοδότηση και η διακυβέρνηση μπορούν να προχωρήσουν γρήγορα, αλλά η κλιμάκωση της CCS σε όγκους που σχετίζονται με το κλίμα θα εξαρτηθεί επίσης από τον συντονισμό σε επίπεδο ΕΕ, τις υποδομές ανοικτής πρόσβασης και τα επενδυτικά πλαίσια που υποστηρίζουν τις διασυνοριακές ροές.

Η CCUS προσφέρει πλέον στην Ελλάδα όχι μόνο ένα εργαλείο αποκαρβονισμού, αλλά και μια στρατηγική ευκαιρία για τη διαμόρφωση περιφερειακών λύσεων. Όταν υπάρχει η βούληση, ακολουθεί η πρόοδος, και η Ελλάδα αποδεικνύει για άλλη μια φορά τι είναι δυνατό όταν τα αστέρια ευθυγραμμίζονται.

* O Thierry Grauwels είναι EU Director, Carbon Capture and Storage Association