Τριάντα χρόνια από τα Ίμια: Μνήμη, Διδάγματα, Ευθύνη

Είναι πράξη ευθύνης και αυτογνωσίας. Η κρίση εκδηλώθηκε σε μια περίοδο έντονων διεθνών ανακατατάξεων, με τη μεταψυχροπολεμική ισορροπία ακόμη υπό διαμόρφωση και με το Αιγαίο πεδίο αυξημένης αμφισβήτησης. Η Ελλάδα κλήθηκε να διαχειριστεί μια αιφνίδια και πολυεπίπεδη πρόκληση υπό συνθήκες περιορισμένου χρόνου, ατελούς πληροφόρησης και διεθνών πιέσεων. Τα Ίμια ανέδειξαν τα όρια της τότε διαχείρισης κρίσεων και την ανάγκη η εθνική ασφάλεια να αντιμετωπίζεται όχι αποσπασματικά, αλλά ως διαρκής στρατηγική επιλογή με θεσμική συνέχεια και μακρόπνοο σχεδιασμό. Η επέτειος, συνεπώς, δεν αφορά μόνο το παρελθόν, αλλά λειτουργεί ως πυξίδα για τις αποφάσεις του παρόντος και του μέλλοντος.

Η κρίση ανέδειξε διαχρονικά διδάγματα που παραμένουν επίκαιρα. Πρώτον, ότι η αποτροπή δεν είναι προϊόν δηλώσεων, αλλά αποτέλεσμα πραγματικής επιχειρησιακής ικανότητας: ετοιμότητας, σαφούς διοίκησης και διακλαδικής συνεργασίας. Δεύτερον, ότι σε συνθήκες κρίσης ο χρόνος είναι καθοριστικός· η ποιότητα της πληροφόρησης και η ταχύτητα λήψης αποφάσεων μπορούν να αποτρέψουν τη δημιουργία τετελεσμένων. Τρίτον, ότι η στρατηγική προετοιμασία δεν μπορεί να είναι ευκαιριακή, αλλά οφείλει να προηγείται των κρίσεων, πριν το κόστος για την εθνική ασφάλεια καταστεί μη αναστρέψιμο.

Πάνω απ’ όλα, όμως, τα Ίμια έχουν ονόματα: ο Υποπλοίαρχος Παναγιώτης Βλαχάκος, ο Υποπλοίαρχος Χριστόδουλος Καραθανάσης και ο Αρχικελευστής Έκτορας Γιαλοψός. Άνθρωποι που έδωσαν τη ζωή τους υπηρετώντας με αίσθηση καθήκοντος, γενναιότητα και αξιοπρέπεια. Η λακωνική καταγωγή του Βλαχάκου συμβολίζει κάτι βαθύτερο: τη σιωπηλή αποφασιστικότητα, τη λιτότητα στο λόγο και την πληρότητα στην πράξη. Αυτήν ακριβώς τη στάση οφείλουμε να κρατήσουμε ως Πολιτεία.

Σήμερα, τρεις δεκαετίες μετά, δεν τιμούμε τη μνήμη μόνο με λόγια. Την τιμούμε με επιλογές. Με μεταρρυθμίσεις που θεραπεύουν χρόνιες παθογένειες και χτίζουν ισχύ. Γι’ αυτό και προχωρούμε με σαφή προσανατολισμό στην Ατζέντα 2030 για τις Ένοπλες Δυνάμεις, ως συνεκτικό πλαίσιο προσαρμογής στη νέα στρατηγική πραγματικότητα. Οι Ένοπλες Δυνάμεις του μέλλοντος δεν μπορούν να είναι ίδιες με εκείνες του 1990, του 2000 ή ακόμη και του 2020.

Ο εκσυγχρονισμός δεν είναι σύνθημα. Είναι αναδιοργάνωση δομών, ρεαλιστική ιεραρχία, σύγχρονο, αναβαθμισμένο και καλά αμειβόμενο Σώμα Υπαξιωματικών – όχι προθάλαμος αξιωματικών. Είναι ανωτατικοποίηση των Σχολών Υπαξιωματικών με τετραετή φοίτηση και ισοτιμία πτυχίων. Είναι νέα αντίληψη για τη θητεία και την εφεδρεία: περισσότερη ποιότητα εκπαίδευσης και ουσιαστική αξιοποίηση. Είναι ίσες ευκαιρίες, με εθελοντική θητεία για τις γυναίκες, που αποδεικνύουν ήδη την αξία τους στις Ένοπλες Δυνάμεις. Παράλληλα, υλοποιείται πρόγραμμα εξοπλιστικών επενδύσεων, ενταγμένο στον 12ετή Προγραμματισμό Αμυντικών Δαπανών, που κατατέθηκε για πρώτη φορά με θεσμικό χαρακτήρα. Συμπληρωματικά, προχωρούν παρεμβάσεις στο στεγαστικό των στελεχών, υγειονομική μεταρρύθμιση για το προσωπικό και τις οικογένειές του, καθώς και αυξήσεις αποδοχών, ως έμπρακτη αναγνώριση της προσφοράς και των απαιτήσεων της στρατιωτικής υπηρεσίας.

Τα Ίμια μας δίδαξαν, με τον πιο απαιτητικό τρόπο, ότι η αδράνεια, η καθυστέρηση και η αναβολή αποφάσεων έχουν πραγματικό κόστος. Η Ατζέντα 2030 δεν αποτελεί απλώς έναν σχεδιασμό εκσυγχρονισμού, αλλά μια συνειδητή εθνική επιλογή στρατηγικής προσαρμογής σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας και διαρκών μεταβολών. Με θεμέλιο την εμπειρία του παρελθόντος και το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον, προχωρούμε σε Ένοπλες Δυνάμεις πιο ευέλικτες, διακλαδικές και τεχνολογικά προηγμένες, με έμφαση στην επιχειρησιακή ετοιμότητα, την ανθεκτικότητα των συστημάτων και την ουσιαστική αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού. Με μεταρρυθμιστική διάθεση και ισχυρή πολιτική βούληση, αντιμετωπίζουμε χρόνιες παθογένειες, επενδύουμε στη γνώση, στην εκπαίδευση και στη μέριμνα του προσωπικού και οικοδομούμε μια αξιόπιστη αποτρεπτική ισχύ που δεν εξαντλείται στον εξοπλισμό, αλλά αποτυπώνεται στη συνοχή, την ετοιμότητα και την αυτοπεποίθηση των Ενόπλων Δυνάμεων. Αυτός είναι ο ελάχιστος φόρος τιμής σε όσους έπεσαν τότε στο καθήκον — και η πιο ισχυρή εγγύηση ότι η χώρα θα είναι προετοιμασμένη για κάθε πρόκληση του αύριο, απέναντι σε εκείνον που θα διανοηθεί να μας απειλήσει στο πεδίο.

*Ο Θανάσης Δαβάκης είναι Υφυπουργός Εθνικής Άμυνας