Στενό του Ορμούζ: Γιατί το φυσικό αέριο αποτελεί τον μεγαλύτερο ενεργειακό κίνδυνο

Από αυτό το στενό πέρασμα διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου, αλλά και σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Η σημασία του είναι προφανής. Ωστόσο, η αντίδραση των αγορών και η δομή του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος δείχνουν ότι η πραγματική ευαλωτότητα δεν βρίσκεται τόσο στο πετρέλαιο, όσο στο φυσικό αέριο.

Πετρέλαιο: οι δικλείδες ενός ευέλικτου συστήματος

Παρά το γεγονός ότι περίπου 20–21 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα περνούν από το Στενό του Ορμούζ, το παγκόσμιο σύστημα πετρελαίου διαθέτει σημαντικούς μηχανισμούς προσαρμογής.

Ένας απ’ αυτούς είναι οι εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς που επιτρέπουν την παράκαμψη του Στενού. Η Σαουδική Αραβία διαθέτει τον αγωγό East–West Petroline, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα λειτουργούν τον αγωγό Habshan–Fujairah, που καταλήγει στον Κόλπο του Ομάν.

Συνολικά, οι παρακάμψεις αυτές μπορούν να μεταφέρουν σχεδόν 9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Παράλληλα, η αγορά πετρελαίου διαθέτει σημαντικά στρατηγικά αποθέματα. Οι χώρες του OPEC διατηρούν πάνω από 4,5 δισεκατομμύρια βαρέλια σε εμπορικά και στρατηγικά αποθέματα, τα οποία μπορούν να καλύψουν σημαντικό μέρος μιας προσωρινής διαταραχής.

Επιπλέον, η παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου διαθέτει έναν βαθμό ευελιξίας. Μεγάλες παραγωγικές χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία έχουν τη δυνατότητα να αυξήσουν την παραγωγή τους σε περιόδους έντονης πίεσης στην αγορά, λειτουργώντας ως ένας επιπλέον μηχανισμός εξισορρόπησης.

Το φυσικό αέριο: ένα πιο εύθραυστο σύστημα

Σε αντίθεση με το πετρέλαιο, το παγκόσμιο εμπόριο LNG είναι πιο συγκεντρωμένο γεωγραφικά και πολύ λιγότερο ευέλικτο.

Περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου LNG περνά από το Στενό του Ορμούζ, κυρίως μέσω των εξαγωγών του Κατάρ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Το Κατάρ μόνο του εξήγαγε περίπου 78 εκατομμύρια τόνους LNG το 2024, καθιστώντας το έναν από τους σημαντικότερους προμηθευτές παγκοσμίως.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι δεν υπάρχουν αγωγοί που να επιτρέπουν την παράκαμψη του Στενού για τις εξαγωγές LNG. Οι εγκαταστάσεις υγροποίησης του Κατάρ συγκεντρώνονται σχεδόν αποκλειστικά στο Ras Laffan, τη μεγαλύτερη εγκατάσταση LNG στον κόσμο, γεγονός που δημιουργεί μια ιδιαίτερα συγκεντρωμένη και ευάλωτη υποδομή.

Παράλληλα, το σύστημα φυσικού αερίου διαθέτει περιορισμένα στρατηγικά αποθέματα και μικρότερη δυνατότητα ταχείας αύξησης παραγωγής. Αυτό σημαίνει ότι σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής οι εναλλακτικές επιλογές είναι πολύ πιο περιορισμένες σε σχέση με το πετρέλαιο.

Η επιβεβαίωση από τα σήματα της αγοράς

Η συμπεριφορά των τιμών επιβεβαιώνει αυτή τη διαφορά. Την τελευταία δεκαετία, ακόμη και σε περιόδους έντονης γεωπολιτικής έντασης, οι τιμές του πετρελαίου τείνουν να κινούνται μέσα σε ένα σχετικά διαχειρίσιμο εύρος μεταβλητότητας.

Το φυσικό αέριο, αντίθετα, έχει αποδείξει ότι μπορεί να παρουσιάσει πολύ πιο ακραίες και απρόβλεπτες διακυμάνσεις, όπως φάνηκε χαρακτηριστικά στην ενεργειακή κρίση του 2022 αλλά και στις πρόσφατες κινήσεις της αγοράς.

Ενδεικτικά, το πετρέλαιο (Brent) κινείται γύρω στα 67 €/MWh, παραμένοντας εντός των ιστορικών ορίων ενώ το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο (TTF) έχει φτάσει τα 57,7 €/MWh σχεδόν διπλάσιο σε σχέση με τον μέσο όρο του 2025.

Συμπέρασμα

Το βασικό που προκύπτει από την τρέχουσα κρίση είναι ότι η ενεργειακή ασφάλεια εξαρτάται κατά πολύ από την ανθεκτικότητα των υποδομών και των διαδρομών μεταφοράς των υδρογονανθράκων.

Το πετρέλαιο εξακολουθεί να διαθέτει ένα σχετικά ανθεκτικό σύστημα, με στρατηγικά αποθέματα, εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς και ευέλικτη παραγωγή. Το φυσικό αέριο, αντίθετα, παραμένει ένα πιο συγκεντρωμένο και λιγότερο ευέλικτο σύστημα, όπου η γεωγραφία των υποδομών παίζει καθοριστικό ρόλο.

Το παρόν άρθρο συνοψίζει τα βασικά σημεία της εκτενέστερης μελέτης From Escalation to Energy Shock: Repricing of Global Oil and Gas Risk, όπου γίνεται σε βάθος ανάλυση για τις γεωπολιτικές εξελίξεις στο Στενό του Ορμούζ και τις επιπτώσεις τους στις αγορές ενέργειας.

Ο Δρ. Κώστας Ανδριοσόπουλος είναι Καθηγητής Χρηματοοικονομικών και Ενεργειακής Οικονομίας, Διευθυντής HELLENiQ ENERGY Center for Sustainability and Energy @ Alba Graduate Business School; Μέλος ΔΣ, ΗΑΕΕ; Πρόεδρος Επιτροπής Ενέργειας & μέλος ΔΣ, AMCHAM