Νέο νομοσχέδιο για την Κρατική Αρωγή: Από το πλαίσιο του 1978 στη νέα εποχή της κλιματικής κρίσης

Εδώ βρίσκεται και η σημασία του νέου πλαισίου που προωθεί το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Για πρώτη φορά, ένα σύστημα που για σχεδόν μισό αιώνα στηρίχθηκε σε διαδικασίες και λογικές που διαμορφώθηκαν μετά τους μεγάλους σεισμούς του 1978, περνά σε μια νέα εποχή,

Η κλιματική κρίση επιβάλλει ένα κράτος που δεν θα περιμένει απλώς να ολοκληρωθεί ένας μακρύς κύκλος διοικητικών διαδικασιών, αλλά θα μπορεί να ενεργοποιεί γρήγορα, ψηφιακά και με διαφάνεια τους μηχανισμούς στήριξης. Η Κρατική Αρωγή περνά, έτσι, από τη λογική της αποσπασματικής αντιμετώπισης στη λογική ενός σύγχρονου, ενιαίου και ψηφιακού μηχανισμού. Το νέο πλαίσιο δεν έρχεται να ακυρώσει την έννοια της κρατικής προστασίας. Έρχεται να της δώσει, επιτέλους, σύγχρονη μορφή. Να μετατρέψει την εμπειρία δεκαετιών, τις ανάγκες που ανέδειξαν οι πρόσφατες καταστροφές και τις δυνατότητες της ψηφιακής Δημόσιας Διοίκησης σε ένα συνεκτικό σύστημα, με λιγότερη γραφειοκρατία, ταχύτερες διαδικασίες, σαφείς κανόνες και ισχυρότερους ελέγχους. Γιατί η Κρατική Αρωγή δεν είναι έκτακτη φιλανθρωπία. Είναι θεσμική υποχρέωση του κράτους απέναντι στον πολίτη.

Και σε μια εποχή κλιματικής κρίσης, το ζητούμενο δεν είναι μόνο να υπάρχει ένα πλαίσιο προστασίας όταν έρθει η καταστροφή. Είναι το πλαίσιο αυτό να μπορεί να ενεργοποιείται γρήγορα, να λειτουργεί αποτελεσματικά και να οδηγεί τον πληγέντα από την πρώτη ημέρα μέχρι την αποκατάσταση.

Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα του νέου πλαισίου Κρατικής Αρωγής: ένα σύστημα που δεν θα αφήνει τον πολίτη μόνο απέναντι στη γραφειοκρατία τη στιγμή που έχει ήδη βρεθεί αντιμέτωπος με την καταστροφή.

Ένα νέο, σύγχρονο πλαίσιο κρατικής αρωγής

Βασική φιλοσοφία του νέου πλαισίου είναι η ταχύτερη, αποτελεσματικότερη και διαφανέστερη αποκατάσταση των πληγέντων. Η ψηφιοποίηση, η διαλειτουργικότητα της Δημόσιας Διοίκησης και οι σύγχρονοι μηχανισμοί ελέγχου μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά την εμπειρία του πολίτη μετά από μια φυσική καταστροφή.

Κεντρική αλλαγή αποτελεί η πλήρης ψηφιοποίηση μέσω του «e-Άδειες». Οι αιτήσεις, ο καθορισμός του δικαιούχου, η έκδοση της άδειας, οι έλεγχοι και τα στάδια καταβολής της αρωγής εντάσσονται σε μια ενιαία ψηφιακή ροή. Καταργείται η ανάγκη κατάθεσης έγχαρτων αιτήσεων και φυσικών φακέλων από τους πληγέντες και τους μηχανικούς τους. Για κτίρια χωρίς βλάβες στον φέροντα οργανισμό προβλέπεται απλουστευμένη διαδικασία χορήγησης στεγαστικής αρωγής, με προκαθορισμένη τιμή ανά τετραγωνικό μέτρο πληγείσας στάθμης και καταβολή της ενίσχυσης σε δύο στάδια. Η αλλαγή αυτή δεν είναι απλώς τεχνολογική. Είναι αλλαγή φιλοσοφίας. Ο πολίτης δεν πρέπει να αποδεικνύει ξανά και ξανά την ίδια πραγματικότητα σε διαφορετικές υπηρεσίες. Το κράτος οφείλει να αξιοποιεί τα δεδομένα που ήδη διαθέτει.

Διαφάνεια και λογοδοσία

Η ψηφιακή καταγραφή δημιουργεί πλήρες ίχνος για κάθε υπόθεση, επιτρέπει την παρακολούθηση της πορείας της και ενισχύει τη λογοδοσία των αρμόδιων υπηρεσιών. Παράλληλα, οι ελεγκτές δόμησης εντάσσονται οργανικά στα στάδια ελέγχου των εργασιών. Έτσι, η ταχύτητα δεν λειτουργεί εις βάρος της αξιοπιστίας και ο έλεγχος δεν αποτελεί απλώς ένα διοικητικό στάδιο, αλλά αναπόσπαστο μέρος της διαδικασίας αποκατάστασης.

Σημαντική είναι και η πρόβλεψη για άμεσες οικονομικές ενισχύσεις μέσω νέας ψηφιακής πλατφόρμας. Ενισχύσεις για πρώτες βιοτικές ανάγκες, οικοσκευή, απλές επισκευές, βοηθητικούς χώρους και βασικό εξοπλισμό κτιρίων θα μπορούν να χορηγούνται μέσω ψηφιακής διαδικασίας. Η διαδικασία μπορεί να ενεργοποιείται με την κήρυξη μιας περιοχής σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, πριν ακόμη από την έκδοση της απόφασης οριοθέτησης. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Γιατί στις πρώτες ημέρες μετά από μια καταστροφή, ο χρόνος δεν είναι διοικητική λεπτομέρεια. Είναι κρίσιμος παράγοντας για την αξιοπρέπεια και την επαναφορά των ανθρώπων στην καθημερινότητά τους.

Μια ακόμη σημαντική παρέμβαση αφορά τη διεύρυνση των δικαιούχων στεγαστικής αρωγής. Πρόκειται για μια αναγκαία προσαρμογή της κρατικής αρωγής στην πραγματικότητα, καθώς μετά από μια καταστροφή οι πολίτες δεν αντιμετωπίζουν μόνο την απώλεια περιουσίας, αλλά συχνά και σύνθετα ιδιοκτησιακά ζητήματα.

Έλεγχος χωρίς εκπτώσεις

Η κρατική αρωγή πρέπει να φτάνει γρήγορα σε αυτούς που τη χρειάζονται. Πρέπει, όμως, να φτάνει και σωστά. Γι’ αυτό προβλέπονται, πέρα από τους τακτικούς ελέγχους, έκτακτοι δειγματοληπτικοί και επιτόπιοι έλεγχοι, καθώς και σαφείς διαδικασίες έκπτωσης δικαιούχων και ανάκτησης αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών. Ο έλεγχος δεν είναι αντίθετος με την ταχύτητα. Αντίθετα, είναι προϋπόθεση για μια δίκαιη και αξιόπιστη κρατική αρωγή.

Το νέο πλαίσιο κρατικής αρωγής φιλοδοξεί να μεταφέρει την αποκατάσταση από την εποχή του έντυπου φακέλου, της πολυπλοκότητας και των πολλαπλών διοικητικών βημάτων σε ένα σύστημα ψηφιακό, ταχύτερο, διαφανές και περισσότερο προσανατολισμένο στις πραγματικές ανάγκες των πληγέντων.

Αυτό, όμως, προϋποθέτει κάτι ακόμη: συνεχή αξιολόγηση. Ο έλεγχος δεν είναι εμπόδιο στην κρατική αρωγή. Είναι προϋπόθεση για να έχει αποτέλεσμα. Γιατί τελικά η εμπιστοσύνη στο κράτος δεν χτίζεται με υποσχέσεις. Χτίζεται με έργο, αποτέλεσμα και ευθύνη. Και στις δύσκολες στιγμές, αυτό είναι που έχει πραγματική σημασία: ο πολίτης να ξέρει ότι δεν είναι μόνος.

*Ο Κώστας Κατσαφάδος είναι Υφυπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας