Το σπάνιο σύνδρομο που κάνει τους ανθρώπους να βλέπουν πρόσωπα εκεί που δεν υπάρχουν

Το Σύνδρομο Οπτικού Χιονιού (ΣΟΧ) είναι μια σπάνια νευρολογική κατάσταση, που χαρακτηρίζεται από τη συνεχή αντίληψη μικρών κουκίδων που τρεμοπαίζουν σε ολόκληρο το οπτικό πεδίο, παρόμοιων με το «χιόνι» μιας παλιάς τηλεόρασης χωρίς σήμα. Τα συμπτώματα δεν υποχωρούν ούτε στο σκοτάδι και συχνά συνοδεύονται από ημικρανίες, φωτοευαισθησία, επίμονα μετείκασματα ή οπτικά ίχνη μετά από κίνηση. Πρόκειται για μια διαταραχή που παραμένει ελλιπώς διαγνωσμένη και όχι πλήρως κατανοητή, αναφέρει το Science Alert.

Που οφείλεται το ΣΟΧ

Η επικρατούσα επιστημονική υπόθεση συνδέει το ΣΟΧ με υπερδιεγερσιμότητα του οπτικού φλοιού, της περιοχής του εγκεφάλου που επεξεργάζεται τα οπτικά ερεθίσματα. Με απλά λόγια, τα νευρικά κύτταρα φαίνεται να ενεργοποιούνται ευκολότερα από το φυσιολογικό, πλημμυρίζοντας την αντίληψη με οπτικό «θόρυβο». Αυτό το υπερδραστήριο σύστημα ενδέχεται να επηρεάζει όχι μόνο το τι βλέπει κανείς, αλλά και το πώς ερμηνεύει αυτό που βλέπει.

Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Perception, προκειμένου να διερευνηθεί αν αυτή η νευρωνική υπερδραστηριότητα μεταβάλλει την αντίληψη αμφίσημων εικόνων, πραγματοποιήθηκε διαδικτυακό πείραμα με περισσότερους από 250 εθελοντές. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν αρχικά να συμπληρώσουν ένα σύντομο ερωτηματολόγιο σχετικά με συμπτώματα οπτικού χιονιού. Στη συνέχεια, τους παρουσιάστηκαν 320 εικόνες καθημερινών αντικειμένων – από κορμούς δέντρων μέχρι φλιτζάνια καφέ – και ζητήθηκε να αξιολογήσουν, σε κλίμακα από το 0 έως το 100, πόσο εύκολα μπορούσαν να διακρίνουν ένα πρόσωπο σε καθεμία.

Από το σύνολο των συμμετεχόντων, 132 πληρούσαν τα κριτήρια για Σύνδρομο Οπτικού Χιονιού, ενώ 104 άτομα συγκρότησαν ομάδα ελέγχου αντίστοιχης ηλικίας. Παράλληλα, καταγράφηκε και η παρουσία ημικρανιών, ώστε να γίνουν συγκρίσεις μεταξύ επιμέρους υποομάδων.

Τα αποτελέσματα ήταν σαφή: τα άτομα με ΣΟΧ έδιναν συστηματικά υψηλότερες «βαθμολογίες προσώπου» σε όλες τις εικόνες, γεγονός που υποδηλώνει αυξημένη τάση να εντοπίζουν πρόσωπα σε τυχαίες υφές. Οι υψηλότερες βαθμολογίες καταγράφηκαν σε όσους συνδύαζαν οπτικό χιόνι και ημικρανία.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το ότι όλες οι ομάδες, σε γενικές γραμμές, συμφωνούσαν ως προς το ποιες εικόνες έμοιαζαν περισσότερο με πρόσωπα. Η διαφορά εντοπιζόταν στην ένταση της ψευδαίσθησης: τα ίδια ερεθίσματα προκαλούσαν ισχυρότερη και πιο ζωντανή αντίληψη προσώπων στα άτομα με ΣΟΧ. Το εύρημα αυτό ενισχύει τη θεωρία ότι ο εγκέφαλος, υπό συνθήκες υπερδιέγερσης, ενδέχεται να ενισχύει τα αρχικά «λανθασμένα σήματα» αντί να τα διορθώνει.

Η σύνδεση με την ημικρανία

Η σύνδεση με την ημικρανία δεν θεωρείται τυχαία. Και οι δύο καταστάσεις σχετίζονται με αυξημένη φλοιϊκή δραστηριότητα και υπερευαισθησία σε φως, κίνηση και αντίθεση. Όταν συνυπάρχουν, φαίνεται να ενισχύουν περαιτέρω την τάση για οπτικές ψευδαισθήσεις. Αυτό ανοίγει τον δρόμο για πιθανές νέες διαγνωστικές προσεγγίσεις, καθώς τα τεστ παρειδωλίας προσώπου είναι απλά, γρήγορα και δυνητικά εφαρμόσιμα ακόμα και σε παιδιά ή σε άτομα που δυσκολεύονται να περιγράψουν λεκτικά την εμπειρία τους.

Η παρειδωλία προσώπου δεν αποτελεί διαταραχή, αλλά παρενέργεια ενός αντιληπτικού συστήματος που έχει εξελιχθεί να δίνει προτεραιότητα στα κοινωνικά σήματα. Στην περίπτωση του ΣΟΧ, το σύστημα αυτό φαίνεται να είναι υπερβολικά ενεργοποιημένο. Η κατανόηση αυτού του μηχανισμού δεν βοηθά μόνο τους ασθενείς, προσφέροντας αναγνώριση και εξήγηση των συμπτωμάτων τους, αλλά συμβάλλει και σε ένα ευρύτερο ερώτημα της νευροεπιστήμης: πώς ο εγκέφαλος ισορροπεί ανάμεσα στην ακρίβεια και την υπερευαισθησία, χωρίς να χάνει – ή να επινοεί – την πραγματικότητα.