Γιατί η Γροιλανδία είναι «ο ελέφαντας στο δωμάτιο»: Τα επώδυνα ερωτήματα για ΝΑΤΟ και ΕΕ

Με τον πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι να επιμένει ότι ένα σχέδιο για τον τερματισμό του πολέμου με τη Ρωσία είναι «κατά 90% έτοιμο», κανείς στην αίθουσα δεν ήθελε να διακινδυνεύσει τη διατήρηση της αμερικανικής στήριξης.

Ωστόσο, σύμφωνα με το BBC, στη λαμπρή αυτή συνάντηση στο Παρίσι υπήρχε ένας τεράστιος «ελέφαντας στο δωμάτιο» σε σχήμα Γροιλανδίας.

Η Γροιλανδία είναι το μεγαλύτερο νησί του κόσμου, έξι φορές μεγαλύτερο από τη Γερμανία. Βρίσκεται στην Αρκτική και αποτελεί αυτόνομη περιοχή της Δανίας.

Και ο Ντόναλντ Τραμπ επιμένει ότι τη θέλει· ότι την χρειάζεται για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ.

Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, βρισκόταν στη συνάντηση του Παρισιού. Είναι βασική σύμμαχος στην ΕΕ για πολλούς από τους ηγέτες που συμμετείχαν, αλλά και καίρια σύμμαχος στο ΝΑΤΟ για το Ηνωμένο Βασίλειο.

Καμία από αυτές τις χώρες δεν θέλει να ρισκάρει την πρόκληση του Ντόναλντ Τραμπ. Όμως, με την πολιτική ένταση να ανεβαίνει στην Ουάσιγκτον και στην Κοπεγχάγη, έξι μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις —μεταξύ των οποίων το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Γερμανία— εξέδωσαν κοινή δήλωση στο περιθώριο των συνομιλιών για την Ουκρανία.

Σε αυτήν τόνιζαν ότι η ασφάλεια στην Αρκτική πρέπει να επιτευχθεί συλλογικά, μαζί με τους συμμάχους του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, και ότι μόνο η Δανία και η Γροιλανδία έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν για ζητήματα που τις αφορούν.

Ήταν, όμως, αυτό αρκετό για να αναχαιτίσει τις φιλοδοξίες του Τραμπ; Η απάντηση ήρθε μέσα σε λίγες ώρες: όχι.

Ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε ότι «συζητά ένα εύρος επιλογών» για την απόκτηση της Γροιλανδίας, όλες μονομερείς, συμπεριλαμβανομένης της αγοράς του νησιού.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό για τους Ευρωπαίους ηγέτες ήταν το γεγονός ότι το ανακοινωθέν, δια στόματος της εκπροσώπου Τύπου Καρολάιν Λέβιτ, υπογράμμιζε πως «η χρήση του αμερικανικού στρατού είναι πάντα μια επιλογή στη διάθεση του Αρχιστράτηγου».

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Τραμπ εκφράζει την πρόθεσή του να αποκτήσει τη Γροιλανδία. Κατά την πρώτη του θητεία, πολλοί στην Ευρώπη, πίσω από κλειστές πόρτες, χλεύαζαν την ιδέα.

Όμως, μετά την αμφιλεγόμενη στρατιωτική επέμβαση της κυβέρνησης Τραμπ στη Βενεζουέλα το περασμένο Σαββατοκύριακο, κανείς δεν γελά πια.

Η Ευρώπη κινδυνεύει να «ποδοπατηθεί»

Η πρωθυπουργός της Δανίας δήλωσε ότι οι προθέσεις του Τραμπ για τη Γροιλανδία πρέπει να ληφθούν απολύτως σοβαρά και οι ηγέτες έφυγαν από τη συνάντηση για την Ουκρανία βαθιά ανήσυχοι.

Ευρωπαίοι ηγέτες, καθώς και η ηγεσία του ΝΑΤΟ και της ΕΕ, προσπαθούν να πείσουν την κυβέρνηση Τραμπ να εγγυηθεί την κυριαρχία μιας ευρωπαϊκής χώρας (της Ουκρανίας) απέναντι στις εδαφικές φιλοδοξίες μιας εξωτερικής δύναμης (της Ρωσίας), την ίδια στιγμή που οι ΗΠΑ προχώρησαν σε στρατιωτική επιχείρηση στη Βενεζουέλα, συλλαμβάνοντας τον πρόεδρό της, και ταυτόχρονα απειλούν ευθέως την κυριαρχία μιας άλλης ευρωπαϊκής χώρας, της Δανίας.

Ακόμη πιο ανησυχητικό: Δανία και ΗΠΑ είναι και οι δύο μέλη του ΝΑΤΟ.

Σύμφωνα με την Κοπεγχάγη, πρόκειται για εξαιρετικά στενούς συμμάχους. Ή μάλλον, ήταν.

Η Δανία προειδοποιεί ότι αν η κυβέρνηση Τραμπ κινηθεί μονομερώς για την κατάληψη της Γροιλανδίας, αυτό θα σημάνει το τέλος της διατλαντικής αμυντικής συμμαχίας που διασφάλισε την ευρωπαϊκή ασφάλεια από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Κάποιοι θα υπενθυμίσουν ότι ο Τραμπ ουδέποτε υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής του ΝΑΤΟ, το λιγότερο.

Η Κοπεγχάγη έχει προσπαθήσει να εμπλακεί σε διάλογο με την κυβέρνηση Τραμπ. Βάσει διμερούς συμφωνίας, οι ΗΠΑ διατηρούν ήδη στρατιωτική βάση στη Γροιλανδία από την αρχή του Ψυχρού Πολέμου. Το προσωπικό έχει μειωθεί από περίπου 10.000 τότε σε μόλις 200 σήμερα, ενώ επί χρόνια οι ΗΠΑ κατηγορούνταν ότι είχαν αμελήσει την ασφάλεια της Αρκτικής, μέχρι τώρα.

Η Δανία, από την πλευρά της, δεσμεύτηκε πρόσφατα να επενδύσει 4 δισ. δολάρια στην άμυνα της Γροιλανδίας, σε πλοία, drones και αεροσκάφη.

Την Κυριακή, ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε: «Η Γροιλανδία είναι τόσο στρατηγικής σημασίας αυτή τη στιγμή. Είναι γεμάτη με ρωσικά και κινεζικά πλοία. Τη χρειαζόμαστε για λόγους εθνικής ασφάλειας και η Δανία δεν μπορεί να το διαχειριστεί».

Η Δανία απορρίπτει κατηγορηματικά αυτόν τον ισχυρισμό.

«Όλη αυτή η κατάσταση ανέδειξε, για ακόμη μία φορά, τη θεμελιώδη αδυναμία της Ευρώπης απέναντι στον Τραμπ», είπε ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ υπό καθεστώς ανωνυμίας.

Παρότι οι σκανδιναβικές χώρες έσπευσαν λεκτικά να υπερασπιστούν τη Δανία μετά τις δηλώσεις του Τραμπ, αρχικά επικράτησε εκκωφαντική σιωπή από τις λεγόμενες «Μεγάλες Τρεις» της Ευρώπης: Λονδίνο, Παρίσι και Βερολίνο.

Τελικά, ο Βρετανός πρωθυπουργός σερ Κιρ Στάρμερ δήλωσε ότι μόνο η Δανία και η Γροιλανδία μπορούν να αποφασίσουν για το μέλλον του νησιού. Αντίστοιχη θέση έχει εκφράσει στο παρελθόν και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς.

Ο Εμανουέλ Μακρόν είχε επισκεφθεί τη Γροιλανδία τον Δεκέμβριο, σε μια κίνηση αλληλεγγύης προς την Κοπεγχάγη. Και σήμερα ήρθε η κοινή δήλωση.

Ωστόσο, απουσίαζε κάθε άμεση κριτική προς τις ΗΠΑ.

«Αν υπήρχε κοινή δήλωση και από τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ, μαζί με τον σύμμαχο του ΝΑΤΟ, το Ηνωμένο Βασίλειο, υπέρ της δανικής κυριαρχίας, αυτό θα έστελνε ένα ισχυρό μήνυμα στην Ουάσιγκτον», είπε ο Καμίλ Γκραντ του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR).

Μόνο έξι ευρωπαϊκοί σύμμαχοι της Δανίας υπέγραψαν τελικά τη δήλωση.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία του προβλήματος: το άμεσο ύφος του Τραμπ έχει καταστήσει τους Ευρωπαίους ηγέτες εξαιρετικά νευρικούς.

Συνήθως επιλέγουν να «διαχειριστούν» τον Αμερικανό πρόεδρο, προσπαθώντας να προστατεύσουν τις διμερείς τους σχέσεις, αντί να αντιταχθούν ανοιχτά — είτε μεμονωμένα είτε συλλογικά — φοβούμενοι τις συνέπειες.

Στον νέο κόσμο της «πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων», όπου κυριαρχούν οι ΗΠΑ και η Κίνα, μαζί με χώρες όπως η Ρωσία και η Ινδία, η Ευρώπη δείχνει, στην καλύτερη περίπτωση, να στέκεται στο περιθώριο — με τον κίνδυνο να ποδοπατηθεί.

Πώς η ΕΕ υποχώρησε απέναντι στον Τραμπ

Κάθε χρόνο η ΕΕ υπόσχεται ότι θα διαδραματίσει μεγαλύτερο ρόλο στη διεθνή σκηνή. Όμως, απέναντι στον Τραμπ, έχει εμφανιστεί εμφανώς αδύναμη.

Στα τέλη του περασμένου έτους, η ΕΕ δεν κατάφερε να υλοποιήσει τη δέσμευσή της να στηρίξει οικονομικά την Ουκρανία μέσω των παγωμένων ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων. Βρήκε τα χρήματα αλλιώς, αλλά επικριτές σημειώνουν ότι έχασε την ευκαιρία να στείλει ένα ισχυρό μήνυμα τόσο στη Μόσχα όσο και στην κυβέρνηση Τραμπ, που συχνά χαρακτηρίζει την Ένωση ως ανίσχυρη.

Ακόμη και στον τομέα, όπου η ΕΕ παραδοσιακά προβάλλει ισχύ —το εμπόριο— επέλεξε ξανά να υποχωρήσει.

Όταν ο Τραμπ επέβαλε δασμούς 15% σε ευρωπαϊκά προϊόντα πέρυσι, η Ένωση κατάπιε την υπερηφάνειά της και δεσμεύτηκε να μην απαντήσει με αντίμετρα, καθώς, σύμφωνα με πηγές, φοβόταν ότι θα χάσει την αμερικανική στήριξη από την οποία εξαρτάται η ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Και τώρα υπάρχει η Γροιλανδία και η Δανία — με τα κράτη-μέλη της ΕΕ βαθιά διχασμένα ως προς τη στάση τους απέναντι στην κυβέρνηση Τραμπ και, κατ’ επέκταση, στο πόσο μακριά είναι διατεθειμένα να φτάσουν για να στηρίξουν την Κοπεγχάγη.

Η Τζουλιάν Σμιθ, πρέσβειρα των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ έως την επανεκλογή Τραμπ, μου είπε ότι η κατάσταση αυτή «κινδυνεύει να διαλύσει την ΕΕ» και αποτελεί ταυτόχρονα υπαρξιακό δίλημμα για το ΝΑΤΟ.

«Η Ευρώπη πρέπει να πάρει τον πρόεδρο Τραμπ και την ομάδα του στα σοβαρά όταν μιλούν για το "να πάρουν" τη Γροιλανδία», τόνισε. «Αυτό σημαίνει κάτι περισσότερο από εκκλήσεις για αυτοσυγκράτηση. Οι ηγετικές δυνάμεις της Ευρώπης ίσως χρειαστεί να προχωρήσουν σε σχέδια έκτακτης ανάγκης και να εξετάσουν τολμηρές και καινοτόμες ιδέες, όπως νέες αμυντικές συμφωνίες».

Οι συνθήκες του ΝΑΤΟ δεν διαχωρίζουν επίθεση από εξωτερικό εχθρό ή από κράτος-μέλος, όμως υπάρχει η άτυπη κατανόηση ότι το Άρθρο 5 —το «ένας για όλους και όλοι για έναν»— δεν εφαρμόζεται όταν ένα μέλος επιτίθεται σε άλλο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι εντάσεις μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας για την Κύπρο. Το 1974, όταν η Τουρκία εισέβαλε, το ΝΑΤΟ δεν επενέβη, αλλά οι ΗΠΑ μεσολάβησαν.

Η Δανία είναι από τους μικρότερους, αν και ιδιαίτερα δραστήριους, συμμάχους του ΝΑΤΟ. Οι ΗΠΑ είναι μακράν ο ισχυρότερος.

Η νευρικότητα στην Ευρώπη είναι πλέον εμφανής.

Οι μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις μπορεί να εξέδωσαν κοινή δήλωση υπέρ της δανικής κυριαρχίας και του ρόλου του ΝΑΤΟ στην ασφάλεια της Αρκτικής, όμως πόσο μακριά θα έφταναν πραγματικά για να την εγγυηθούν;

«Κανείς δεν πρόκειται να πολεμήσει στρατιωτικά τις Ηνωμένες Πολιτείες για το μέλλον της Γροιλανδίας», δήλωσε με αυτοπεποίθηση αναπληρωτής προσωπάρχης του Λευκού Οίκου στο CNN.

Κατά τον Καμίλ Γκραντ του ECFR, η κρίση γύρω από τη Γροιλανδία καταδεικνύει, για ακόμη μία φορά, «την ανάγκη οι Ευρωπαίοι να μειώσουν την εξάρτησή τους από τις ΗΠΑ στον τομέα της ασφάλειας και να μιλήσουν με μία φωνή».

Ο Τραμπ κατάφερε πέρυσι να πείσει όλους τους συμμάχους του ΝΑΤΟ —πλην της Ισπανίας— να δεσμευτούν για σημαντική αύξηση των αμυντικών τους δαπανών.

Ωστόσο, η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ΗΠΑ σε κρίσιμους τομείς, όπως οι πληροφορίες, η διοίκηση και ο έλεγχος, καθώς και οι αεροπορικές δυνατότητες. Και η Ουάσιγκτον το γνωρίζει πολύ καλά.

Σύμφωνα με πηγές του ΝΑΤΟ, αυτή τη στιγμή, ακόμη και σε κλειστές συνεδριάσεις, τα ευρωπαϊκά κράτη-μέλη δυσκολεύονται να διανοηθούν τι θα μπορούσε να συμβεί αν η Ουάσιγκτον επιχειρούσε στρατιωτική κίνηση στη Γροιλανδία.

Ίσως, όμως, να αναγκαστούν να το κάνουν, καταλήγει το BBC.