Γροιλανδία: Τα σενάρια που την «φέρνουν» στον Τραμπ - Η φορά που οι ΗΠΑ απέτυχαν να την αποκτήσουν

Δεν είναι μόνο η γεωστρατηγική της θέση. Η Γροιλανδία διαθέτει κοιτάσματα πετρελαίου, φυσικού αερίου και σπάνιων γαιών. Αυτό εξηγεί γιατί οι ΗΠΑ ενδιαφέρονται για τον έλεγχό της ήδη από τον 19ο αιώνα.

Οι ΗΠΑ είχαν προσπαθήσει και στο παρελθόν να αποκτήσουν τη Γροιλανδία

Σύμφωνα με το CNNi, το ενδιαφέρον των ΗΠΑ για τη Γροιλανδία χρονολογείται από τον 19ο αιώνα, όταν ο τότε υπουργός Εξωτερικών Γουίλιαμ Χ. Σιούαρντ πρότεινε την αγορά της Γροιλανδίας και της Ισλανδίας από τη Δανία.

Η αγορά δεν υλοποιήθηκε, όμως οι ΗΠΑ συνέχισαν να στοχεύουν το μεγαλύτερο νησί του κόσμου σε διάφορες χρονικές στιγμές ανά την ιστορία, συζητώντας κάποια στιγμή ακόμη και μια πιθανή ανταλλαγή με τη Δανία: τη Γροιλανδία για αμερικάνικα εδάφη στις Φιλιππίνες.

Το 1946, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Αμερικανός πρόεδρος Χάρι Τρούμαν πρόσφερε στη Δανία 100 εκατομμύρια δολάρια σε χρυσό για το νησί, όμως η Δανία απέρριψε την προσφορά.

Η ατζέντα Τραμπ - Από τις δηλώσεις στις πιέσεις

Ο Ντόναλντ Τραμπ αναζωπύρωσε δημόσια το ζήτημα το 2019, μιλώντας για «μεγάλη συμφωνία ακινήτων». Παρά την κατηγορηματική άρνηση της Δανίας και των αρχών της Γροιλανδίας, ο Τραμπ επανέφερε το θέμα μετά την εκλογή του το 2024.

Οι πρόσφατες δηλώσεις της εκπροσώπου του Λευκού Οίκου, Καρολίν Λίβιτ, ότι η απόκτηση της Γροιλανδίας αποτελεί προτεραιότητα εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ, έχουν επιτείνει τους ευρωπαϊκούς φόβους.

Οι δηλώσεις αυτές δεν αποτελούν απλή πολιτική ρητορική. Εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική, η οποία, σύμφωνα με το Politico, θυμίζει τις τακτικές τετελεσμένων γεγονότων που έχει ακολουθήσει η Μόσχα.

Σενάριο 1: Ενίσχυση του κινήματος ανεξαρτησίας

Το πρώτο στάδιο αφορά την άσκηση πολιτικής και επικοινωνιακής επιρροής. Ήδη, καταγράφονται αυξημένες αναφορές σε δίκτυα επιρροής που επιχειρούν να ενισχύσουν τις δυνάμεις υπέρ της ανεξαρτησίας από τη Δανία.

Δημοσκόπηση του 2025 δείχνει ότι το 56% των Γροιλανδών θα ψήφιζε υπέρ της ανεξαρτησίας σε σχετικό δημοψήφισμα.

Η ανεξαρτησία θα άνοιγε τον δρόμο για διμερείς συμφωνίες με τις ΗΠΑ, χωρίς τη μεσολάβηση της Κοπεγχάγης. Παράλληλα, ο Τραμπ έχει θεσμοθετήσει κανάλια επικοινωνίας με τη Γροιλανδία, διορίζοντας ειδικό απεσταλμένο και προβάλλοντας ρητορική περί «αυτοδιάθεσης».

Εδώ, οι ΗΠΑ δεν εμφανίζονται ως αγοραστής εδάφους αλλά ως στρατηγικός εταίρος μιας νέας κρατικής οντότητας. Είναι μια πιο «ήπια» προσέγγιση, με υψηλές όμως γεωπολιτικές προεκτάσεις.

Σενάριο 2: Μοντέλο Ελεύθερης Σύνδεσης με τις ΗΠΑ

Το δεύτερο σενάριο που εξετάζεται είναι η σύναψη Συμφώνου Ελεύθερης Σύνδεσης, όπως αυτά που ήδη ισχύουν με κράτη του Ειρηνικού. Σε αυτό το πλαίσιο, οι ΗΠΑ θα παρείχαν ασφάλεια, οικονομική στήριξη και πρόσβαση στις αγορές, ενώ θα αποκτούσαν ελεύθερη στρατιωτική δραστηριότητα στο νησί.

Μια τέτοια επιλογή θα προσέφερε στους Γροιλανδούς τυπική αυτονομία, χωρίς να μετατρέπονται σε αμερικανικό έδαφος. Θα αποτελούσε όμως σημαντική γεωπολιτική μετατόπιση, με την Ευρώπη να χάνει την άμεση επιρροή της σε μια ευαίσθητη αρκτική περιοχή.

Σενάριο 3: Διπλωματία πίεσης προς την Ευρώπη

Το τρίτο σενάριο αφορά τον ευρωπαϊκό παράγοντα. Δανία και Ε.Ε. δύσκολα θα αποδέχονταν απώλεια επιρροής στη Γροιλανδία. Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία δίνουν στις ΗΠΑ διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.

Ενα πιθανό σενάριο, όπως ανέφερε διπλωμάτης της Ε.Ε., θα ήταν μια συμφωνία «πακέτου ασφάλειας έναντι ασφάλειας», βάσει της οποίας η Ευρώπη θα λάβει πιο αυστηρές διαβεβαιώσεις από την κυβέρνηση Τραμπ για την Ουκρανία σε αντάλλαγμα για έναν διευρυμένο ρόλο των ΗΠΑ στη Γροιλανδία.

Αν και αυτή η προοπτική μοιάζει δυσοίωνη θεωρείται πιθανόν πιο «εύπεπτη» σε σχέση με την εναλλακτική ενός ενοχλημένου Τραμπ, ο οποίος θα μπορούσε αντιδράσει επιβάλλοντας κυρώσεις και αποφασίζοντας να αποσυρθεί από τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις ή να υποστηρίξει τον Πούτιν στις διαπραγματεύσεις με την Ουκρανία.

Σενάριο 4: Στρατιωτική επιβολή

Το πιο ακραίο αλλά και πιο ανησυχητικό σενάριο αφορά τη χρήση της στρατιωτικής ισχύος. Οι ΗΠΑ διαθέτουν ήδη παρουσία στη βάση Πιτουφίκ, ενώ οι αμυντικές δυνατότητες της Γροιλανδίας και της Δανίας στην περιοχή είναι περιορισμένες. Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι μια ταχεία κατάληψη του Νουούκ θα μπορούσε να ολοκληρωθεί σε ελάχιστο χρόνο.

Ωστόσο, οι πολιτικές επιπτώσεις θα ήταν τεράστιες. Μια τέτοια ενέργεια θα υπονόμευε τη διεθνή νομιμότητα, θα έθετε υπό αμφισβήτηση τη συνοχή του ΝΑΤΟ και θα προκαλούσε κρίση εμπιστοσύνης ανάμεσα στις ΗΠΑ και τους Ευρωπαίους συμμάχους τους. Θα αποτελούσε σημείο καμπής για ολόκληρη τη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Η Ευρώπη σε δίλημμα - η Γροιλανδία σε σταυροδρόμι

Η εντατικοποίηση των αμερικανικών κινήσεων δημιουργεί έντονη ανησυχία σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Η Δανία βλέπει να απειλείται ο συνταγματικός δεσμός με τη Γροιλανδία. Η Ε.Ε. αντιλαμβάνεται ότι αν προχωρήσει το σχέδιο του Τραμπ οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν συμφέροντα στην Αρκτική αναδιαμορφώνοντας τη γεωπολιτική ισορροπία. Την ίδια ώρα, οι ΗΠΑ φαίνεται ότι εκτιμούν πως το στρατηγικό όφελος στην Αρκτική υπερτερεί του διπλωματικού κόστους.

Για τη Γροιλανδία, το διακύβευμα είναι ακόμη πιο προσωπικό. Μια κοινωνία 60.000 κατοίκων καλείται να αποφασίσει όχι μόνο για το πολιτειακό της μέλλον, αλλά για την ίδια της την ταυτότητα. Ανεξαρτησία με αμερικανική προστασία, διατήρηση του δεσμού με τη Δανία ή ριζική γεωπολιτική μετατόπιση; Κάθε επιλογή φέρνει μαζί της ισχυρές πιέσεις και αβέβαιες προοπτικές.

Σε κάθε περίπτωση, η Γροιλανδία εξελίσσεται σε κεντρικό πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού, όχι μόνο λόγω των πλούσιων φυσικών πόρων της, αλλά και εξαιτίας της στρατηγικής της θέσης. Βρίσκεται ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ευρώπη και αποτελεί το βόρειο άκρο του περάσματος GIUK – ενός θαλάσσιου διαδρόμου μεταξύ Γροιλανδίας, Ισλανδίας και Ηνωμένου Βασιλείου που συνδέει την Αρκτική με τον Ατλαντικό Ωκεανό. Σήμερα, η Αρκτική δεν είναι πλέον «λευκή κηλίδα» στον χάρτη, αλλά μια περιοχή με καθοριστική γεωπολιτική σημασία.