Αυτό είναι το σχέδιο Τραμπ για τη Γροιλανδία: Οι ΗΠΑ ζητούν λευκή επιταγή για στρατιωτική παρουσία

Πίσω από τις ασαφείς διατυπώσεις περί ασφάλειας, Ρωσίας και Κίνας, διαμορφώνεται ένα εκρηκτικό μείγμα στρατιωτικών απαιτήσεων, οικονομικών ανταλλαγμάτων και γεωπολιτικών πιέσεων, που δοκιμάζει τις αντοχές της διατλαντικής συμμαχίας και επαναφέρει τον φόβο ενός ανοιχτού ρήγματος μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο Τραμπ δηλώνει ότι η χώρα του έχει «πλήρη πρόσβαση» στο νησί της Αρκτικής

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε χθες, Πέμπτη, ότι εξασφάλισε για τις ΗΠΑ πλήρη και μόνιμη πρόσβαση στη Γροιλανδία σε συμφωνία που κατέληξε με το ΝΑΤΟ, ο γενικός γραμματέας του οποίου Μαρκ Ρούτε εκτίμησε ότι οι σύμμαχοι θα πρέπει να ενισχύσουν τη δέσμευσή τους στην ασφάλεια της Αρκτικής προκειμένου να αντιταχθούν στις απειλές από τη Ρωσία και την Κίνα.

Μετά την είδηση για την επίτευξη ενός πλαισίου συμφωνίας για τη Γροιλανδία ο Τραμπ απέσυρε την απειλή του να επιβάλει επιπλέον δασμούς εναντίον ευρωπαϊκών χωρών και απέκλεισε το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να καταλάβουν το νησί της Αρκτικής με τη βία, αποκλιμακώνοντας την ένταση στις διατλαντικές σχέσεις.

Οι λεπτομέρειες του πλαισίου συμφωνίας παραμένουν ασαφείς και η Δανία επέμεινε ότι η κυριαρχία της επί της Γροιλανδίας δεν τίθεται προς συζήτηση.

Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής Κάγια Κάλας εκτίμησε χθες, Πέμπτη, ότι οι σχέσεις της ΕΕ με τις ΗΠΑ «υπέστησαν πλήγμα» την προηγούμενη εβδομάδα, καθώς οι ηγέτες του μπλοκ συμμετείχαν σε έκτακτη σύνοδο κορυφής.

Από την πλευρά του ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας Γενς- Φρέντερικ Νίλσεν χαιρέτισε τις δηλώσεις Τραμπ, αλλά πρόσθεσε ότι παραμένει στο σκοτάδι αναφορικά με πολλές πλευρές του πλαισίου συμφωνίας.

«Δεν γνωρίζω τι περιλαμβάνει η πρόταση, ή η συμφωνία, σχετικά με τη χώρα μου», δήλωσε στους δημοσιογράφους από την πρωτεύουσα Νουούκ.

«Είμαστε έτοιμοι να συζητήσουμε πολλά ζητήματα και είμαστε έτοιμοι να διαπραγματευθούμε μια καλύτερη συνεργασία και τα λοιπά. Αλλά η κυριαρχία είναι η κόκκινη γραμμή», τόνισε ο ίδιος όταν ρωτήθηκε σχετικά με τις πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες ο Τραμπ επιδιώκει να αποκτήσουν οι ΗΠΑ τον έλεγχο των περιοχών γύρω από τις αμερικανικές βάσεις στη Γροιλανδία στο πλαίσιο της συμφωνίας.

«Δεν μπορούμε να περάσουμε τις κόκκινες γραμμές. Πρέπει να σεβόμαστε την εδαφική μας ακεραιότητα. Πρέπει να σεβόμαστε το διεθνές δίκαιο και την κυριαρχία», υπογράμμισε ο Νίλσεν.

Μιλώντας σε δημοσιογράφους που τον συνόδευαν στο προεδρικό αεροσκάφος κατά την επιστροφή του από το Νταβός της Ελβετίας, ο Τραμπ είπε ότι γίνονται διαπραγματεύσεις για μια νέα συμφωνία που θα είναι «πολύ πιο γενναιόδωρη για τις ΗΠΑ, τόσο πολύ πιο γενναιόδωρη».

Ο Αμερικανός πρόεδρος απέφυγε να απαντήσει σε ερωτήσεις για την κυριαρχία της Γροιλανδίας, αλλά είπε: «Θα μπορούμε να κάνουμε ακριβώς αυτό που θέλουμε».

Νωρίτερα ο Τραμπ είχε δηλώσει στο Fox Business Network ότι η συμφωνία ουσιαστικά θα προσφέρει «πλήρη πρόσβαση» στη Γροιλανδία. «Δεν υπάρχει τέλος, δεν υπάρχει χρονικό όριο», είπε χαρακτηριστικά.

Πηγή που έχει γνώση της υπόθεσης σημείωσε ότι ο Ρούτε και ο Τραμπ συμφώνησαν στο Νταβός να υπάρξουν περαιτέρω συνομιλίες μεταξύ των ΗΠΑ, της Δανίας και της Γροιλανδίας προκειμένου να τροποποιηθεί μια συμφωνία του 1951 η οποία ορίζει την πρόσβαση και την παρουσία του αμερικανικού στρατού στο νησί.

Το πλαίσιο συμφωνίας το οποίο συζήτησαν οι δύο άνδρες ζητεί επίσης να απαγορευθούν οι κινεζικές και οι ρωσικές επενδύσεις στη Γροιλανδία, πρόσθεσε η ίδια πηγή.

Άλλη πηγή είπε ότι αυτό στο οποίο συμφώνησαν Ρούτε και Τραμπ ήταν «ένα πλαίσιο πάνω στο οποίο θα χτίσουν», προσθέτοντας «οτιδήποτε αναφέρεται στον Τύπο αναφορικά με συγκεκριμένες λεπτομέρειες είναι εικασίες».

Ο Ρούτε δήλωσε στο Reuters από το Νταβός ότι τώρα οι ανώτεροι διοικητές του ΝΑΤΟ πρέπει να εξετάσουν τις λεπτομέρειες των επιπλέον απαιτήσεων ασφαλείας. «Δεν έχω αμφιβολία ότι μπορούμε να το κάνουμε αρκετά γρήγορα. Σίγουρα ελπίζω το 2026, αλλά ελπίζω ακόμη και στις αρχές του 2026», πρόσθεσε.

Για τη Δανία η κατάσταση παραμένει δύσκολη

Η φιλοδοξία του Τραμπ να αποσπάσει την κυριαρχία της Γροιλανδίας από τη Δανία, σύμμαχο στο ΝΑΤΟ, απειλεί να διαλύσει τη συμμαχία πάνω στην οποία βασίζεται η ασφάλεια της Δύσης μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και να αναζωπυρώσει έναν εμπορικό πόλεμο με την Ευρώπη.

Η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρέντερικσεν τόνισε ότι δεν έχουν γίνει διαπραγματεύσεις με το ΝΑΤΟ αναφορικά με την κυριαρχία της Γροιλανδίας.

«Παραμένει μια δύσκολη και σοβαρή κατάσταση, αλλά παράλληλα έχει σημειωθεί πρόοδος με την έννοια ότι τώρα έχουμε τα πράγματα εκεί που πρέπει να είναι. Δηλαδή μπορούμε να συζητήσουμε πώς να προωθήσουμε την κοινή ασφάλεια στην περιοχή της Αρκτικής», εξήγησε.

Λίγο αργότερα από την έκτακτη σύνοδο κορυφής της ΕΕ η Φρέντερικσεν ζήτησε «μόνιμη παρουσία του ΝΑΤΟ στην περιοχή της Αρκτικής, περιλαμβανομένης της περιοχής γύρω από τη Γροιλανδία».

Από την πλευρά της η Κάλας σημείωσε ότι «οι διαφωνίες που έχουν οι σύμμαχοι μεταξύ τους, όπως η Ευρώπη και η Αμερική, απλώς ωφελούν τους αντιπάλους μας που παρακολουθούν και απολαμβάνουν τη θέα».

Στρατός και ορυκτά

Μετά τη συνάντησή του με τον Ρούτε ο Τραμπ δήλωσε ότι θα μπορούσε να υπάρξει συμφωνία η οποία να ικανοποιεί την επιθυμία του για το αντιπυραυλικό σύστημα «Χρυσός Θόλος» και για πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά, ενώ ταυτόχρονα θα αποτρέπει —όπως είπε— τις φιλοδοξίες της Ρωσίας και της Κίνας στην Αρκτική.

Ο Ρούτε ωστόσο σημείωσε ότι το θέμα των ορυκτών δεν συζητήθηκε.

Η συμφωνία του 1951 κατοχύρωσε το δικαίωμα των ΗΠΑ να κατασκευάζουν στρατιωτικές βάσεις στη Γροιλανδία και να κινούνται ελεύθερα στο γροιλανδικό έδαφος. Αυτό εξακολουθεί να ισχύει, υπό την προϋπόθεση ότι η Δανία και η Γροιλανδία ενημερώνονται για τις ενέργειές τους. Η Ουάσινγκτον διατηρεί βάση στο Πίτουφικ, στη βόρεια Γροιλανδία.

«Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι οι ΗΠΑ διατηρούσαν 17 βάσεις κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και είχαν πολύ εντονότερη δραστηριότητα (στη Γροιλανδία). Επομένως, αυτό είναι ήδη εφικτό σήμερα βάσει της ισχύουσας συμφωνίας», δήλωσε ο Μαρκ Γιάκομπσεν, καθηγητής στη Βασιλική Σχολή Άμυνας της Δανίας.

«Πιστεύω ότι θα υπάρξουν συγκεκριμένες συζητήσεις για τον “Χρυσό Θόλο” και ότι θα υπάρξουν συγκεκριμένες συζητήσεις για το ότι η Ρωσία και η Κίνα δεν είναι ευπρόσδεκτες στη Γροιλανδία», πρόσθεσε ο ίδιος.

Το υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας ανακοίνωσε σήμερα στο Reuters ότι οι ισχυρισμοί πως το Πεκίνο αποτελεί απειλή είναι «αβάσιμοι». Πρόσθεσε εξάλλου ότι η Κίνα είναι αντίθετη στη χρήση αυτής της απειλής από άλλες χώρες ως «δικαιολογία» για να προωθήσουν την ατζέντα τους.

Η Κίνα έχει επανειλημμένα τονίσει ότι οι επιστημονικές αποστολές της στην Αρκτική και οι εμπορικές ναυτιλιακές της δραστηριότητες στην περιοχή πραγματοποιούνται σύμφωνα με τις διεθνείς συνθήκες και το διεθνές δίκαιο και κατηγορεί τη Δύση ότι διαστρεβλώνει τα γεγονότα και υπερβάλλει για τις δραστηριότητές της, παρουσιάζοντάς τες ως ενδείξεις στρατιωτικών προθέσεων.

Επιφυλακτικοί οι Γροιλανδοί και οι Ευρωπαίοι ηγέτες

Η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα δήλωσε ότι η ΕΕ πιθανόν να επαναλάβει τις εργασίες για μια εμπορική συμφωνία με τις ΗΠΑ, αφού ο Τραμπ υπαναχώρησε από την απειλή του να επιβάλει νέους δασμούς. Οι εργασίες αυτές πάγωσαν την Τετάρτη.

Ωστόσο διπλωμάτες δήλωσαν στο Reuters ότι οι ηγέτες της ΕΕ θα επανεξετάσουν τις σχέσεις με τις ΗΠΑ καθώς το επεισόδιο με τη Γροιλανδία έχει κλονίσει σοβαρά την εμπιστοσύνη στους διατλαντικούς δεσμούς.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις παραμένουν επιφυλακτικές καθώς δεν θεωρούν απίθανο ο Τραμπ να αλλάξει και πάλι στάση, ενώ ολοένα και περισσότερο τον θεωρούν έναν νταή στον οποίο η Ευρώπη πρέπει να αντισταθεί, πρόσθεσαν.

Στο μεταξύ οι κάτοικοι του Νουούκ είναι επίσης επιφυλακτικοί.

«Είναι όλα πολύ συγκεχυμένα», δήλωσε ο συνταξιούχος Γέσπερ Μούλερ.

«Τη μία ώρα είμαστε σχεδόν σε πόλεμο. Την επόμενη ώρα όλα είναι καλά και όμορφα, και νομίζω ότι είναι πολύ δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι μπορείς να χτίσεις κάτι πάνω σε αυτό», εκτίμησε.

Bloomberg: Οι ΗΠΑ ζητούν λευκή επιταγή για στρατιωτική παρουσία

Οι ΗΠΑ επιδιώκουν να ξαναγράψουν τη συμφωνία άμυνας με τη Δανία, ώστε να αρθούν όλοι οι περιορισμοί στη στρατιωτική τους παρουσία στη Γροιλανδία, σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν τις διαβουλεύσεις.

Η εξέλιξη αυτή έχει αναδειχθεί σε κομβικό σημείο των διαπραγματεύσεων, καθώς συνδέεται άμεσα με την απαίτηση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, για έλεγχο του στρατηγικής σημασίας νησιού, όπως αναφέρει το Bloomberg.

Η αρχική συμφωνία, που υπεγράφη το 1951 και τροποποιήθηκε το 2004, προβλέπει ότι οι ΗΠΑ οφείλουν να «διαβουλεύονται και να ενημερώνουν» τη Δανία και τη Γροιλανδία πριν προχωρήσουν σε «οποιαδήποτε σημαντική αλλαγή στις στρατιωτικές επιχειρήσεις ή εγκαταστάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών στη Γροιλανδία».

Πηγές που μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας, λόγω της ιδιωτικής φύσης των συζητήσεων, αναφέρουν ότι οι Αμερικανοί διαπραγματευτές επιδιώκουν την αναδιατύπωση αυτής της γλώσσας, ώστε να διασφαλιστεί πως οι ΗΠΑ δεν θα αντιμετωπίζουν κανέναν περιορισμό στα σχέδιά τους. Οι λεπτομέρειες μιας ενδεχόμενης νέας συμφωνίας παραμένουν υπό διαπραγμάτευση.

Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Άννα Κέλι, δήλωσε ότι «αν αυτή η συμφωνία προχωρήσει –και ο πρόεδρος Τραμπ είναι ιδιαίτερα αισιόδοξος ότι θα προχωρήσει– οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επιτύχουν όλους τους στρατηγικούς τους στόχους σε σχέση με τη Γροιλανδία, με πολύ μικρό κόστος, για πάντα». Πρόσθεσε ότι «καθώς οι λεπτομέρειες οριστικοποιούνται από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, θα ανακοινωθούν αναλόγως». Η δανική πρεσβεία στην Ουάσινγκτον αρνήθηκε να σχολιάσει.

«Πλήρης πρόσβαση, χωρίς όρια και χρονικό πλαίσιο»

Η προσέγγιση αυτή συνάδει με τις δημόσιες τοποθετήσεις του ίδιου του Τραμπ. Την Τετάρτη ανακοίνωσε το «πλαίσιο μιας μελλοντικής συμφωνίας» για τη Γροιλανδία, μετά από συνάντησή του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας, χωρίς ωστόσο να δώσει λεπτομέρειες.

«Θα συνεργαστούμε όλοι μαζί. Και στην πραγματικότητα το ΝΑΤΟ θα συμμετέχει», δήλωσε ο Τραμπ την Πέμπτη, απαντώντας σε ερώτηση για το αν η συμφωνία προβλέπει αμερικανική κυριότητα του νησιού. «Θα το κάνουμε εν μέρει σε συνεργασία με το ΝΑΤΟ, κάτι που είναι και το σωστό», ανέφερε κατά την επιστροφή του από το Νταβός, προσθέτοντας ότι σε «δύο εβδομάδες» θα γίνει γνωστό αν οι Δανοί έχουν συμφωνήσει.

Σε συνέντευξή του στο Fox Business νωρίτερα την ίδια ημέρα, ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα έχουν «όλη τη στρατιωτική πρόσβαση που θέλουμε». «Θα μπορούμε να τοποθετήσουμε ό,τι χρειαζόμαστε στη Γροιλανδία, επειδή τη θέλουμε», είπε. «Ουσιαστικά πρόκειται για πλήρη πρόσβαση, χωρίς τέλος και χωρίς χρονικό περιορισμό».

Μια τελική συμφωνία θα εκτόνωνε αυτό που έχει εξελιχθεί στη σοβαρότερη απειλή για τη διατλαντική συμμαχία από την ίδρυση του ΝΑΤΟ μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το Bloomberg έχει αναφέρει ότι το πλαίσιο της συμφωνίας που ανακοίνωσε ο Τραμπ προβλέπει την ανάπτυξη αμερικανικών πυραύλων, δικαιώματα εξόρυξης με στόχο τον αποκλεισμό κινεζικών συμφερόντων και ενισχυμένη παρουσία του ΝΑΤΟ στην Αρκτική.

Σε αντάλλαγμα, ο Τραμπ θα τηρούσε τη δέσμευσή του να μην επιβάλει δασμούς στις ευρωπαϊκές χώρες.

Δανία και Γροιλανδία: Ανοιχτές σε επέκταση, αλλά με όρους

Η πρωτοβουλία του Τραμπ σηματοδοτεί αναστροφή μιας πολυετούς τάσης περιορισμού της αμερικανικής παρουσίας στη Γροιλανδία μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Οι ΗΠΑ πέρασαν από έως και 17 στρατιωτικές βάσεις σε μία μόνο, με περίπου 150 στρατιωτικούς και περισσότερους από 300 συμβασιούχους, πολλοί εκ των οποίων είναι Δανοί ή Γροιλανδοί πολίτες.

Ωστόσο, παραμένει ασαφές σε ποιο βαθμό η Δανία και η Γροιλανδία θα αποδεχθούν αλλαγές στη συμφωνία. Η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρέντερικσεν δήλωσε, πριν από τη σύνοδο κορυφής των ηγετών της ΕΕ στις Βρυξέλλες, ότι τόσο η Δανία όσο και η Γροιλανδία είναι ανοιχτές σε «περαιτέρω επέκταση» της αμυντικής συνθήκης του 1951, χωρίς να υπεισέλθει σε λεπτομέρειες.

«Αυτό πρέπει, φυσικά, να γίνει με σωστό και σεβαστό τρόπο, και τώρα εξετάζουμε αν μπορεί να πραγματοποιηθεί», ανέφερε.

Η υφιστάμενη συμφωνία ήδη θέτει λίγους περιορισμούς στις ΗΠΑ, ενώ τόσο η Δανία όσο και η Γροιλανδία εδώ και χρόνια ενθαρρύνουν μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική παρουσία.

«Κάθε φορά που ζητούσαμε συνάντηση για κάποιο θέμα, υπήρχε πάντα προθυμία για συζήτηση», δήλωσε η Άιρις Φέργκιουσον, πρώην αναπληρώτρια υφυπουργός Άμυνας των ΗΠΑ για την Αρκτική και την παγκόσμια ανθεκτικότητα κατά την κυβέρνηση Μπάιντεν.

Όπως σημείωσε, η Γροιλανδία ενδιαφέρεται επίσης για ενισχυμένη αμερικανική στρατιωτική δραστηριότητα, καθώς τα σχετικά συμβόλαια στηρίζουν την τοπική οικονομία.