Αινιγματικά απολιθώματα συμπληρώνουν τα κενά κεφάλαια στην ιστορία των πρώτων ψαριών της Γης

Στην πρώτη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Canadian Journal of Zoology, ομάδα παλαιοντολόγων από το Πανεπιστήμιο Flinders επικεντρώθηκε στο Cainocara enigma, ένα αινιγματικό – όνομα και πράγμα – απολίθωμα που είναι γνωστό από ένα και μοναδικό δείγμα από τον σχηματισμό Gogo της ύστερης Δεβόνιας περιόδου, στη Δυτική Αυστραλία. Η περιοχή αυτή, που κάποτε φιλοξενούσε έναν ύφαλο ηλικίας περίπου 380 εκατομμυρίων ετών – τον πρώτο «Μεγάλο Κοραλλιογενή Ύφαλο» της Αυστραλίας – θεωρείται από τις σημαντικότερες παγκοσμίως για την κατανόηση της θαλάσσιας ζωής της εποχής.

Είχε εξεταστεί… ανάποδα

Το απολίθωμα είχε περιγραφεί αρχικά το 2010 και η κακή διατήρησή του είχε οδηγήσει τους ερευνητές να υποθέσουν ότι ίσως ανήκε σε έναν εντελώς άγνωστο τύπο ψαριού. Με τη βοήθεια σύγχρονων τεχνικών ψηφιακής σάρωσης υψηλής ανάλυσης, οι επιστήμονες κατάφεραν να δημιουργήσουν τρισδιάστατες εικόνες του εξωτερικού και εσωτερικού κρανίου. Η ανάλυση αποκάλυψε λεπτομέρειες της εγκεφαλικής κοιλότητας και του εσωτερικού αυτιού που δεν είχαν αναγνωριστεί μέχρι σήμερα. Παράλληλα, επιβεβαιώθηκε ότι προηγούμενες ερμηνείες της μορφολογίας πιθανότατα βασίζονταν σε απολίθωμα που είχε εξεταστεί ανάποδα, οδηγώντας σε λανθασμένα συμπεράσματα. Τα νέα δεδομένα επιτρέπουν συγκρίσεις με άλλα πνευμονοφόρα ψάρια της περιοχής Gogo και ενισχύουν τη συνολική εικόνα για την εξέλιξη των πρώτων σαρκοπτερύγιων ψαριών, προδρόμων των τετραπόδων.

Μεταβατική περίοδος της εξέλιξης

Η δεύτερη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Current Biology, περιέγραψε ένα νέο είδος πνευμονοφόρου ψαριού από την Κίνα, το Paleolophus yunnanensis, το οποίο εντοπίστηκε σε πετρώματα ηλικίας περίπου 410 εκατομμυρίων ετών στην επαρχία Γιουνάν. Το απολίθωμα προσφέρει μια σπάνια ματιά σε μια μεταβατική περίοδο της εξέλιξης των πνευμονοφόρων ψαριών, μεταξύ της αρχικής εμφάνισής τους και της μεγάλης διαφοροποίησης που ακολούθησε λίγα εκατομμύρια χρόνια αργότερα. Εκείνη την εποχή, η ομάδα άρχιζε να αναπτύσσει τα χαρακτηριστικά προσαρμοσμένα συστήματα διατροφής που διατηρεί μέχρι σήμερα.

Τα πνευμονοφόρα ψάρια αποτελούν μια από τις αρχαιότερες γραμμές σπονδυλωτών που επιβιώνουν μέχρι σήμερα και έχουν ιδιαίτερη σημασία λόγω της στενής εξελικτικής σχέσης τους με τα σπονδυλωτά με άκρα, συμπεριλαμβανομένων των ανθρώπων. Το νέο απολίθωμα από την Κίνα παρουσιάζει τόσο ομοιότητες όσο και διαφορές σε σχέση με πρώιμα είδη, όπως το Diabolepis από τη νότια Κίνα και το Uranolophus από το Ουαϊόμινγκ των ΗΠΑ, καθώς και με αυστραλιανές μορφές όπως το Dipnorhynchus.